Coğrafi işaretli ürün · Adana
Mersin, Adana ve Osmaniye’de yetiştirilen, erkenciliği ve yüksek verimiyle tanımlanan menşe adı pamuk.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çukurova Pamuğu nedir?
Çukurova Pamuğu, Mersin, Adana ve Osmaniye illerini kapsayan coğrafi sınırda üretilen bir pamuktur. Ürün, sertifikalı tohumlarla yetiştirilen pamuğun hasat edilmesinden sonra çırçırlanması, preslenmesi ve balyalanmasıyla elde edilir.
Çukurova Pamuğu, Menşe Adı olarak tescillidir. Tescil tanımında ürünün yüksek verimi ve erkenciliği temel nitelikleri arasında yer alır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yüksek verim ve erkencilik
Çukurova Pamuğu yüksek verimi ve erkenciliğiyle tanımlanır. Çukurova Bölgesinin coğrafi konumu nedeniyle ürün, ilk hasat edilen pamuklar arasında yer alır.
Renk derecesi
Çukurova Pamuğunun rengi 31–52 renk derecesi arasında değişir. Koza açıldıktan sonra lifin kötü hava koşullarına maruz kalması lekelenme, beneklenme, koyu renk ve matlık oluşumuna yol açabilir.
Sertifikalı tohum ve işleme zinciri
Üretimde sertifikalı tohum kullanılır. Hasat edilen pamuk, çırçırlama, presleme ve balyalama işlemleriyle ürün zincirini tamamlar.
Yetiştirme ve üretim nasıl yürütülür?
Toprak hazırlığı
Ön bitkinin pamuk olduğu tarlalarda toprak işlemesine çubuk kesme ile başlanır; sap kesiminden sonra toprak pullukla 20–30 cm derinden sürülür. Kışa doğru otlanma görülürse tav durumu uygunsa ikileme yapılabilir, uygun değilse işlem ilkbahara bırakılır. Tohum yatağı hazırlığına hedeflenen ekim tarihinden yaklaşık 10 gün önce başlanır; ilkbaharda yabancı otları gidermek, toprağı havalandırmak, ısıtmak ve fazla nemi uzaklaştırmak için goble-disk, diskaro, kültüvatör veya kazayağı kullanılır. Otlanmanın çok yoğun olduğu tarlalarda ikinci bir sürüm yapılabilir.
Ekim
Ekimden önce son don riskinin geçmesi ve 5 cm derinlikteki toprağın 15°C’ye ulaşması beklenir. Ekim mart sonu ile nisan ortası arasında yapılır.
Çimlenme ve yabancı ot yönetimi
Tohumlar normal koşullarda ekimden 7–10 gün sonra çimlenir. Çimlenme sırasında toprakta kaymak tabakası oluşursa toprak yüzeyine hafif tırmık geçirilerek tabaka kırılır. Sulu pamuk tarımında yabancı ot durumuna göre 2–3 kez el çapası ve 3–4 kez traktör çapası yapılır; seyreltme işlemi mayıs ile haziran ayları arasında gerçekleştirilir.
Besleme, sulama ve bitki koruma
Ekimle birlikte taban gübrelemesi yapılır; haziran ve temmuz aylarında toprak durumuna göre bir veya iki kez üst gübreleme uygulanır. Gelişme evresinde 15–20 gün aralıklarla 4–5 kez sulama yapılır. Hasat zamanına kadar hastalık ve zararlılarla uygun yöntemlerle mücadele edilir.
Hasat ve balyalama
Koza açımı ve hasat
El ile pamuk hasadına kozaların yaklaşık %60–70’i açtığında başlanır. Makineli hasatta, bu dönemde hasada yardımcı uygulamalarla kozaların tamamına yakınının açması sağlanır.
Çırçırlama, presleme ve depolama
Hasat edilen pamuklar çırçır-prese fabrikalarında işlenir ve balyalanır. Pamuk balyaları uygun şekilde etiketlenerek depolanır.
Hasat dönemi
Hasat tarihi iklim koşullarına, ekim tarihine ve sulama koşullarına göre değişir. Hasat dönemi ağustos ayı sonu ile kasım ayı arasındadır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Çukurova Pamuğunun coğrafi sınırı Mersin, Adana ve Osmaniye illeridir. Bu illerde kışları ılık ve yağışlı, yazları kurak ve sıcak geçen tipik Akdeniz iklimi hâkimdir. Pamuk bitkisi gelişim dönemi boyunca düşük sıcaklıklara karşı hassastır; uzun güneşlenme süresi ve yağışsız yaz dönemi yüksek verimli pamuk üretimine olanak tanır.
Pamuk tarımı yapılan yerlerde ortalama güneşli gün sayısının %60 ve üzerinde olması gerekir. Tescil tanımı, coğrafi sınırda sertifikalı tohumla yetiştirilen pamuğun hasat edilmesini, çırçırlanmasını, preslenmesini ve balyalanmasını Çukurova Pamuğunun üretim zinciri olarak belirler.
Üretim kültürü ve tarihsel süreklilik
Mersin, Adana ve Osmaniye illerini kapsayan Çukurova Bölgesinde pamuk üretiminin geçmişi 14. yüzyıla kadar uzanır. Osmanlı Arşivindeki Cevdet Maliye belgelerinde, Adana civarında yetişen pamukların Penbe Pazarı adı verilen pamuk pazarına getirildiği ve kantarda tartılarak satıldığı belirtilir. Bölgedeki pamuk üretimi 19. yüzyıldan itibaren artmıştır.
Çukurova Bölgesinde pamuk, Beyaz Altın olarak anılır. Pamuk yetiştiriciliği kültürü filmlere, şiirlere ve romanlara konu olmuştur. Adana’daki Altın Koza Uluslararası Film Festivali adını bölgede yetiştirilen pamuktan alır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Çukurova Pamuğu, 480 tescil numarasıyla 9 Ocak 2020 tarihinde Menşe Adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 23 Mart 2018 tarihinden itibaren korunmak üzere 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında tescil edilmiştir. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Çukurova Pamuğu ibaresi, menşe adı amblemiyle birlikte yer alır.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Adana Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Doğu Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü, ÇUKOBİRLİK, Çukurova Üniversitesi Pamuk Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ticaret Bakanlığı Güney Anadolu Bölge Müdürlüğü Adana Ürün Denetimleri Grup Başkanlığı, Yüreğir Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Adana Yüreğir Ziraat Odası, Karataş Ziraat Odası, Ceyhan Ticaret Borsası, Adana İmamoğlu Ziraat Odası, Tarsus Ticaret Borsası, Tarsus Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Tarsus Ziraat Odasından birer uzmanın katılımıyla, en az üç üyeden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda bir kez düzenli olarak, şikâyet hâlinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimin kapsamı
Denetimde üretim yeri; kütlü pamuğun depolanması, çırçırlama, presleme ve balyalanmış pamuğun depolanmasından oluşan hasat sonrası aşamalar; balyalanmış pamuğun renk aralığı ve amblem kullanımı incelenir. Gerektiğinde ürün özellikleri, Adana Ticaret Borsası lif pamuk analiz laboratuvarında veya uygun görülen bir laboratuvarda belirlenir. Denetim mercii denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan, bunların uzman gerçek ya da tüzel kişilerinden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Hakların korunması
Tescil ettiren Adana Ticaret Borsası, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.