Coğrafi işaretli ürün · Sinop
Sinop’ta masif ceviz yelkenler, kayın direkler ve dişbudak kamaralarla üretilen ahşap gemi maketidir. Isıtılıp bükülen yelkenleri rüzgârla dolmuş izlenimi verir; birden beşe kadar yelkenli örnekleri bulunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sinop Kotrası nedir?
Sinop Kotrası; yelkenleri ceviz ağacından, gövdesi, direkleri kayın ağacından, kamaraları dişbudak ağacından üretilen; yelken sayısı 1, 2, 3, 4 veya 5 yelken olan, değişken boyutlara sahip el sanatı gemi maketidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ahşap gövde ve ağaç seçimi
Sinop Kotrası genel olarak, kotranın üzerine konulacağı altlık denilen tabla, teknenin gövdesi, kamaraları, direklerden oluşur.
Ancak, yelkenleri masif ceviz ağacından olmalıdır.
Direkler kayın ağacından, kamaralar ise dişbudak ağacından imal edilir.
Sinop Kotrasının üretiminde sadece ahşap malzeme kullanılır.
Sinop Kotrasının gövdesinde; vernik kullanılacak ise ceviz veya kayın ağacı, eğer boyanacak ise kavak gibi başka ağaçlar da kullanılır.
Aydınlatılmış kamaralar
Kamaraların içine küçük ampuller yerleştirilerek aydınlatma yapılır.
Nasıl üretilir?
Araçlar ve yelkenin hazırlanması
Dairesel testere, el testeresi, kıl testere, değişik boyutlarda rendeler, el matkapları, zımparalar, ahşap kalemleri ve çekiçlerdir. Ancak gelişen teknoloji ve artan talep nedeniyle el gücü ile kullanılan bu araç ve gereçlerin yerini elektrikli olanlar almıştır. Yelkenler önce papel şeklinde şerit testere ile kesilir, el planyası ile rendelenir. Ahşabın sertliğine göre yelkenin kalınlığına karar verilir. Kalınlık 2–2,5 mm olunca zımpara ile testere izleri giderilir.
Tor verme ve yelkenin bükülmesi
Dikdörtgen hazırlanan yelkene işlenecek ceviz tabakası daha sonra çapraz köşelerden üçgen şeklinde kesilerek bir tabakadan iki yelken elde edilir. Yelken yapının en çok ustalık isteyen aşamalarından biri, yelkenlere şekil verilmesi işlemidir. Bu işlem ispirto alevinde yelkene işlenecek ahşap yavaşça ısıtılarak ve bükülerek yapılır. Bu işleme “tor vermek” denilir. Zor bükülen ahşaplarda önceden nemlendirme yapılır. Bükme işleminden sonra, uç köşeleri zımparalanır.
Vernik, direk ve seren
Daha sonra yelkenler, dolgu verniğine batırılıp çıkarılır ve kurumaya bırakılır. Sinop Kotrasının uç kısmına yerleştirilen ve “flok” adı verilen küçük yelkenler de benzer şekilde imal edilir. Yelkenin boyuna göre kayın ağacından direkleri yapılır. Direklerin alt tarafı uç tarafından daha kalındır. Direk ile beraber “seren” denilen yatay direk parçası da hazırlanır. Yelkenin orta kısmının biraz üzerinden bir çentik açılarak, buraya “gurcata” denilen tepelik konur.
Kamara, altlık ve gövde montajı
Masif ahşap gövde şekillendirilir; şemada ceviz gövde verniklenir, kavak gövde boyanır. Dişbudak kamaraların pencere boşlukları kıl testereyle açılır; ayakkabılarda kullanılan balıkgözü halkalar lumbaz olarak takılır. Şema kamaraların boyanmasını da gösterir. Altlık, kotra boyuna orantılı ve genellikle gövdeden uzun hazırlanır. Parçalar hazır olunca gövde altlığa monte edilip kamaralar yerleştirilir.
Direk, yelken ve misina donatımı
Direk yerleri belirlendikten sonra matkap ile delikler açılır. Delme işlemi, Sinop Kotrasına yelkenler rüzgar ile doluyormuş ve hareket ediyormuş izlenimi vermesi için biraz eğimli yapılır. Yelkenlerin uçları ince matkap ile delinir ve yelkenler bakır tel ile direklere tutturulur. Donatım için misina kullanılır. Misina, açılan deliklerden geçirilerek çoklu donatım yapılır. Ön yelkenler (floklar) takılır. Gövdeye çapa resmi çizilir ve isteğe göre yazı yazılır.
Can simitleri ve bayrak
Donatım bittikten sonra kontrplaktan kesilip boyanan can simitleri direk çarmıklarına yapıştırılır. Arkaya tercihen bayrak yerleştirilir.
Yöreyle bağı nedir?
Sinop’un el sanatlarında önemli yer tutan kotranın yöreye özgü üretimi ustalık gerektirir. Geçmişi eskiye dayanır ve il ile ün bağı vardır. Bütün üretim aşamaları Sinop ili sınırlarında gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Sinop ilinin el sanatı ürünleri içine önemli bir yere sahip olup üretimi, ustalık becerisi gerektirir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
963 tescil numaralı Sinop Kotrası mahreç işareti olarak 2 Aralık 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Sinop Kotrası ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Sinop Kotrası ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim Sinop Belediyesi koordinasyonunda yapılır. Sinop Belediyesi, Sinop Ticaret ve Sanayi Odası ile Sinop Esnaf ve Sanatkârlar Odasından en az üç uzman katılır. Yılda bir kez düzenli, şikâyette ve gerekli görüldüğünde ayrıca denetim yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan malzemelerin uygunluğu; özellikle yelkenlerin masif ceviz ağacından yapılması ve kamaraların aydınlatılması olmak üzere üretim metoduna uygunluğu ve Sinop Kotrası ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
