Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in Savaştepe yöresinde ekşi mayalı hamur susamla kaplanıp taş fırında odun ateşiyle pişirilir. Mayasının hazırlanmasında tarhana ve yoğurt kullanılması, daire biçimindeki çöreğin yöresel üretim yapısını belirler.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği nedir?
Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği; ekmeklik buğday unu, ekşi hamur mayası, su ve tuz ile hazırlanan hamurun susamla kaplandıktan sonra taş fırında odun ateşinde pişirilmesi suretiyle üretilen çörektir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Adında geçen “seferberlik” ifadesi, uzun süren Çanakkale ve Kurtuluş Savaşı yıllarında askerlerin savaş yiyeceklerinden biri olmasından kaynaklanır.
Düğünlerde, bayramlarda ve özel davet yemeklerinde yer alır.
Biçim ve ölçüler
480 g nihai ağırlığa sahip olup 26 cm çapında ve 2 cm kalınlığında daire şeklindedir.
Hamurun yapısı ve hazırlanması
Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreğinin ekşi mayası; tarhana, yoğurt, ekmeklik buğday unu, beyaz şeker, zeytinyağı ve su kullanılarak üretilir.
Tarhananın bileşiminde ise ekmeklik buğday unu, yoğurt, nohut ve su bulunur.
Doku, renk ve tat özellikleri
Ekşi mayanın bileşiminde yer alan yoğurt ve tarhananın oluşturduğu asitlik, fermantasyon için uygun ortam sağlayıp mayalanma süresini kısaltarak ekmeğin geç bayatlamasını sağlar.
Tarhana, Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreğine hafif ekşi bir aroma verir.
Hammadde ve bileşim
Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreğinin üzerini kaplamak için genellikle kabuklu sarı susam kullanılır.
Ancak üretimde, piyasadan temin edilen beyaz susamlar da kullanılabilir.
Özellikle bileşenleri bakımından, coğrafi sınıra özgü üretim metodu vardır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Üretim miktarı
Yaklaşık 80 adet Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği için bileşenler:
Malzemeler ve ölçüler
- 25 kg ekmeklik buğday unu
- 2,5 kg ekşi hamur mayası
- 15 kg su
- 100 g tuz
- 4 kg sarı susam veya kabuğu ayrılmış beyaz susam (çöreğin üzeri için)
Ekşi hamur mayası için bileşenler
- 500 g yoğurt
- 500 ml su
- 100 ml zeytinyağı
- 2 kg ekmeklik buğday unu
- 100 g beyaz şeker
Mayada kullanılan tarhananın miktarı
250 g tarhana (8 saat suda bekletilmiş)
Tarhana hazırlığında kullanılan bileşenler
- 5 kg su
- 10 kg ekmeklik buğday unu
- 3 kg yoğurt
- 1 kg nohut
Tarhananın hazırlanması
Kaynatılan suya ekmeklik buğday unu ilave edilip 50–60°C sıcaklıkta gıda ile temasa uygun tahta kürek ile karıştırılarak pişirilir. Bir kapta yoğurt ve haşlanmış nohut karıştırılıp yoğrulur, elde edilen karışıma eklenir ve yoğrulur. Elde edilen hamur büyük bezeler halinde şekillendirilir ve üzeri yoğurtla kaplanır.
12 saat oda sıcaklığında (21°C) dinlendirildikten sonra küçük parçalara ayrılıp gıda ile temasa uygun bez üzerinde 2 saat güneş ışığında dinlendirilir.
Elle ovularak pirinç tanesi büyüklüğüne getirilip güneş ışığında 1 gün kurumaya bırakılır. Hazırlanan tarhana, ekşi hamur mayası üretiminde kullanılmadan önce 8 saat suda bekletilir. Bu uygulama tarhananın, hamurda daha iyi karışması için gereklidir.
Ekşi hamur mayasının hazırlanması
Yoğurt, su, zeytinyağı, ekmeklik buğday unu, şeker ve suda bekletilmiş tarhana homojen bir karışım elde edilinceye kadar karıştırılır ve yoğurulur. Hamur, 12 saat oda sıcaklığında (21°C) dinlendirilir.
Çörek hamurunun hazırlanması ve susamla kaplama
Ekmeklik buğday unu ve su karıştırılır. Önce tuz sonra ekşi hamur mayası ilave edilip karıştırılır ve yoğrulur. Elde edilen hamur 1 saat dinlendirilip yaklaşık 500’er g’lık 80 adet bezeye bölünür. 20 dakika dinlendirilen bezeler, daire şekli verilip susam ile kaplanır. 1 saat dinlendirildikten sonra odun ateşiyle çalışan 250°C sıcaklıktaki taş fırında 10–15 dakika pişirilir.
Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği, kürek ile fırından çıkartılıp temiz bir bez üzerine tek tek dizilir, kurumaması için üzeri gıda ile temasa uygun bez ile örtülüp 1 saat kadar bekletilir. Çöreğin üzerini kaplamak için kullanılan susamın kabuklarının ayrılması için 4 kg kabuklu sarı susam, 2 kg meşe külü ile karıştırılır, 70–90°C sıcaklıktaki suda 10 dakika bekletilir. Elek ile elenerek kabuğu ayrılır.
Susamın sarı rengi, bu geleneksel işlem ile beyaza döner. Üretimde, piyasadan temin edilen beyaz susamlar da kullanılabilir.
Susamın hazırlanması
Kabuklu sarı susam, meşe külüyle karıştırılır; sıcak suda bekletilip elenir.
Kabukların ayrılması sırasında susamın sarı rengi beyaza döner.
Pişmiş çöreklerin kurutulması
Pişmiş çörekler güneşte kurutulabilir veya 50–70 °C sıcaklıkta 20 dakika ısıtılarak kurutulur.
Nasıl muhafaza edilir?
Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği, kurutularak 6 ay muhafaza edilebilir. Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreğinin raf ömrü, 18–24°C sıcaklıkta en fazla 7 gündür. Güneş ışığında 2–3 gün bekletilerek kurutulan veya 50–70 °C sıcaklıkta 20 dakika ısıtılarak kurutulan çörekler, 6 ay saklanabilir. Ayrıca, çörekler pişirilip soğutulduktan sonra -18 ˚C’de dondurularak vakumlu poşetlerde 6 aya kadar saklanabilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Coğrafi sınırın kültüründe ve mutfağında önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreğinin üretimin tüm aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreğinin geçmişi eskiye dayanır.
Yöredeki bilinirliği
Coğrafi sınırın mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Gıda ile temasa uygun ambalajlarda paketlenerek satışa sunulur.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1219 tescil numaralı Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği mahreç işareti olarak 12 Eylül 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin koordinasyonunda ve Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, Savaştepe Belediyesi, Savaştepe İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Savaştepe Esnaf ve Sanatkarlar Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, gerekli görülen durumlarda ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk ile Savaştepe Sarıbeyler Seferberlik Çöreği ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
