Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Sandıklı ilçesinde Sarı 98 nohudu tavlanıp dinlendirilir ve kabukları ayrılarak yeniden kavrulur. Bakır ekipman ve kavak mafrakla hazırlanan iri taneli leblebi tuzsuzdur; ağızda kolayca dağılır.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sandıklı Leblebisi nedir?
Sandıklı Leblebisi; Sarı 98 çeşidi nohutların iki kere tavlanması (kavrulması), dinlendirilmesi, nemlendirilmesi, üçüncü kere tavlanması ve kabukları çıkarıldıktan sonra tekrar tavlanması suretiyle üretilen çifte kavrulmuş leblebidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İri taneli olup sarı üzeri siyah benekli görünüme sahiptir.
Tuzsuzdur ve ağızda kolayca dağılır.
Sandıklı Leblebisinin bazı özellikleri sicil tablosunda verilmiştir.
Hammadde ve bileşim
Sandıklı Leblebisinin üretiminde, tavlama işlemi sırasında ısıyı eşit olarak dağıtmak amacıyla bakır malzemeden yapılmış ekipmanlar kullanılır.
Üretim tekniği ve ustalık
Nohutların kabuklarının çıkarılması aşaması, ustalık becerisi gerektirir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Enerji ve Besin Ögeleri (100 g için) | Değer |
|---|---|
| Enerji | 350-380 kcal |
| Yağ | 3-5 g |
| Doymuş yağ | 0,2-0,5 g |
| Karbonhidrat | 35-45 g |
| Şekerler | 8-12 g |
| Protein | 15-25 g |
| Lif | 20-25 g |
Nasıl hazırlanır?
Eleme, tavlama, dinlendirme ve nemlendirme
Sandıklı Leblebisinin üretiminde Sarı 98 çeşidi nohut kullanılır. Tavlama (kavurma) işleminde kullanılan ekipman, bakır malzemeden yapılır. Leblebi imalathanesine getirilen nohutlar 8 mm, 9 mm ve 10 mm’lik eleklerle elenerek boyutlarına göre tasniflenir ve 120 °C sıcaklıkta 20 dakika süreyle ilk tavlama işlemine tabi tutulur. Tasnifleme, tavlama işleminde yanıkların oluşmaması amacıyla yapılır.
Kendir çuvallara konularak 1 hafta dinlendirilen nohutlar, 120 °C sıcaklıktaki tavlama makinesinde 15–20 dakika ikinci kere tavlanır. Sergi adı verilen kuru beton zemine serilip 1 ay dinlendirilir. Sergide dinlendirme işleminin sonunda nohutlar kısmen kabuklarını bırakırlar. Sergiden kaldırılan nohutlara, kabuk soyma işlemi sırasında kırılmalarını önlemek amacıyla %10’luk nem içeriği olacak şekilde su verilerek nemlendirilir ve 1 gün dinlendirilir.
Nemlendirme işleminin sonunda nohutların büyüklüğü yaklaşık 13–14 mm’ye ulaşır.
Boyutları değişen nohutlar, tekrar tavlama işlemine tabi tutulacağı için yanmalarını önlemek amacıyla elenir. Elenen nohutlar, 120 °C sıcaklıkta 20 dakika süreyle üçüncü kez tavlanırken mafrak denen topuz ile vurularak kabuklarının çıkması sağlanır. Mafrak, nohutları kırmaması için, yumuşak olan kavak ağacından yapılır.
Mafrakla kabuk çıkarma ve dördüncü tavlama
Mafrak kullanılarak nohutların kabuklarının çıkarılması, ustalık becerisi gerektirir. Kabukları çıkarılan nohutlar, dördüncü kere tekrar tavlanır.
Nasıl muhafaza edilir?
Serin ve rutubetsiz ortamda muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunduğundan, Sandıklı Leblebisinin tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Sandıklı Leblebisinin geçmişi eskiye dayanır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Üzerinde sarı benekler oluşan Sandıklı Leblebisi, çifte kavrulmuş leblebi olarak gıda ile temasa uygun ambalajlarda satışa sunulur.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sandıklı ilçesinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Sandıklı Leblebisinin geçmişi eskiye dayanır. Ürünün 100 g için verilen enerji ve besin ögeleri ayırt edici özellikler bölümündeki sicil tablosunda gösterilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1242 tescil numaralı Sandıklı Leblebisi mahreç işareti olarak 20 Ekim 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Sandıklı Leblebisi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Sandıklı Leblebisi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Sandıklı Belediyesinin koordinasyonunda, Sandıklı Belediyesi, Sandıklı Kaymakamlığı, Sandıklı Sebzeciler ve Meyveciler Esnaf Odası ile Sandıklı İlçe tarım ve Orman Müdürlüğünden birer kişi olmak üzere konuda uzman toplam 4 temsilcinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler, düzenli olarak yılda bir kere, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülmesi halinde her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Üretimde kullanılan nohut çeşidinin ve ekipmanların uygunluğu Üretim metoduna uygunluk. Gerekli görülen durumlarda yapılacak analizlerle tespit edilecek ürün özelliklerinin uygunluğu. Sandıklı Leblebisi ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Sandıklı Leblebisinde nohutlar tavlama, dinlendirme ve kabuk çıkarma aşamalarından geçer. Kabukların kavak ağacından mafrakla taneler kırılmadan çıkarılması, yerel leblebicilik bilgisinin somut bir örneğidir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
