Coğrafi işaretli ürün · Çorum
Çorum’da damla cinsi nohut, art arda tavlama ve uzun dinlendirme aşamalarından geçirilir. Bakır sac ve kavak tokmakla kabukları ayrılan taneler yeniden kavrulur; isteğe göre tuz, biber veya karanfille hazırlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çorum Leblebisi nedir?
Çorum Leblebisi, damla cinsi nohudun ustalar tarafından aşamalı kavurma ve dinlendirme işlemlerinden geçirilmesiyle Çorum ili sınırları içinde üretilen leblebidir.
Kalın kabuklu ve kabuğunu çabuk atan damla nohudu, üretim tekniği, yerel iklim ve ustalık ürünün ayırt edici özelliklerini oluşturur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Damla nohudu
Üretimde damla cinsi nohut kullanılır. Nohudun kalın kabuklu olması ve kabuğunu çabuk atması önemlidir. Doğal haldeki 100 nohudun ağırlığı sicilde “asgari 55–57 gram” olarak belirtilir. Bu koşulu sağlayan Çorum nohudu veya benzer iklim özelliklerine sahip yörelerde yetişen damla nohudu kullanılabilir.
Dört tav işlemi ve ustalık
Nohut, işinin ehli ustalar tarafından dört kavurma (tav) işleminden geçirilir. Leblebi ustalarının yanında en az 8, en fazla 10 yıl çıraklık yapılarak üretim bilgisi ve ustalık kazanılır. Ustalar, yılların deneyimini üretime özgü araç ve gereçlerle birleştirir.
Nasıl hazırlanır?
Hammadde seçimi ve eleme
Doğal haldeki 100 adedi asgari 55–57 g koşulunu sağlayan damla nohutları dokuz gözlü eleklerle elenir. 1, 2, 3, 4, 5, 6 ve 7 numaralı elekli vasıfsız nohutlar ayrılır; 8 ve 9 numaralı nohutlar leblebi yapımında kullanılır.
İlk üç kavurma ve dinlendirme
Nohutlar, tuğla ve çamurdan yapılmış dairesel ocakta, altında odun yakılan bakır dövme dişli sac üzerinde kavrulur. İlk kavurma 12–17 dakika sürer. Sıcak nohutlar telis çuvallara alınır ve 10 gün bekletilir. İkinci kavurma 12–16 dakika sürer; telis çuvallarda yeniden 10 gün bekletilir. Üçüncü kavurma 9–10 dakika yapılır, ardından nohutlar telis çuvallarda 1 gün bekletilir.
Sergide bekletme ve ıslatma
Ertesi gün nohutlar toprak ve kireç karışımı sergiliklere serilir. Her gün karıştırılarak 45–60 gün bekletilir; sicilde dinlenme süresi uzadıkça lezzet ve kalitenin arttığı belirtilir. İhtiyaca göre ıslama makinesinde suyu ayarlı verilerek ıslatılır ve yeniden telis çuvallara konur. Sicilde bu dinlendirme süresi “azami 12 saat veya 24 saat” olarak verilmiştir. Ardından yeniden elenip büyüklüklerine göre ayrılır.
Kabuk ayırma ve son kavurma
Nohutlar, “ağaç” denilen kavak tokmakla sac üzerinde çevrilerek kabuklarından ayrılır. Kırık, kabuk ve leblebi kalburda elenerek ayrıştırılır. Leblebiler telis çuvallarda en az 1 ay dinlendirilir ve ocakta tekrar kavrulur. İsteğe göre sıcakken tuz, acılı ürün için biber veya karanfil serpilir. Kıl çuvallarda 10 dakika dinlendirilerek satışa sunulur.
Üretim alanı ve sergilikler
Üretim alanı en az 2 m yüksekliğinde, güneş almayan ve rüzgâr girişini sağlayan havalandırma delikleri bulunan bir yer olmalıdır. Sergilikler de güneş almayan bir bölgede bulunmalı; alanları en az 250, en fazla 300 m² olmalı ve killi toprak, saman ve kireç karışımıyla sıvanmalıdır.
Ocak, sac ve tokmak
Dairesel ocak, hava geçirmez bir tuğla çeşidi olan limeden örülür; killi toprak, çamur ve saman karışımı harçla sıvanır. Ortasına 90–110 cm çapında, vok tavaya benzer çukur bir bakır sac yerleştirilir. Dişli olması gereken sac, Çorum’daki ustalar tarafından ürüne özel imal edilir. Yakıt olarak meşe odunu kullanılır.
Nohudun kabuğu ayrılırken kırılmasını önleyen tokmak, 50 cm çapında ve en az 30 cm kalınlığında kavak ağacından yapılır. Sac üzerindeki her çevirme işleminden sonra tokmağın ucu rendelenir veya törpülenir. Dinlendirmede telis çuvallar kullanılır.
Nasıl muhafaza edilir?
Depolama ve satış koşulları
Üretimi tamamlanan Çorum Leblebisi, altına tahta konularak yere temas etmeyecek biçimde saklanır. Satışta veya depolamada naylon poşet içinde muhafaza edilir; bu koşul sağlanmadığında kısa sürede bayatlar.
Yöresiyle bağı nedir?
Üretim alanı Çorum ili sınırlarıdır. Az rutubetli hava, akşam esen yöresel rüzgâr ve Karadeniz ile Akdeniz iklimi arasındaki ılıman iklim özellikleri, kavrulan nohudun sergilerde kurutulmasında etkilidir. Üretim mekânları da bu iklim koşullarına göre düzenlenir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil ve markalama
Çorum Leblebisinin tescil numarası 42’dir. Sicil belgesine göre 15.08.2001 tarihinde başvurulmuş, 14.04.2002 tarihli ve 24726 sayılı Resmî Gazete’de ilan edilmiş ve itiraz alınmaması üzerine 555 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 12’nci maddesi uyarınca 14.04.2002 tarihinden geçerli olmak üzere tescil edilmiştir. Kayıtlı tescil tarihi 10.12.2002’dir. Kullanım biçimi markalamadır. Tescil ettiren Çorum Ticaret Borsasıdır.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Çorum Ticaret Borsası koordinasyonunda; Borsadan en az iki, Belediyeden en az bir, Tarım İl Müdürlüğünden gıda veya ziraat mühendisi en az bir ve Çorum Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliğinden en az bir kişinin katıldığı, en az beş kişilik komisyon tarafından yapılır. Komisyon yılda bir kez; ayrıca ihtiyaç, şikâyet veya şüphe halinde her zaman toplanır. Üretimin sicildeki yöntem ve özelliklere uygunluğu kontrol edilir.
