Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Sandıklı ilçesinde tahin ve çövenli ağdanın işlenmesiyle hazırlanır. İnce lifli yapısı, yoğurma ve dinlendirme aşamalarında oluşur; sade üretimin yanında kuruyemişli veya kakaolu çeşitleri de bulunur.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sandıklı Kürek Helvası nedir?
Sandıklı Kürek Helvası; şeker, su ve sitrik asit (limon tuzu), gerektiğinde yenilebilir glikoz şurubu katıldıktan sonra pişirilerek elde edilen şeker şurubunun ağdalaştırılıp çöven ekstraktı (Radix saponariae Albae sive L.) ile beyazlaştırılmasından sonra tekniğine uygun olarak tahin ile karıştırılıp yoğrulması ile tekniğine uygun olarak hazırlanan katı, homojen ve ince lifli yapıdaki bir tahin helvası ürünüdür.
İsteğe bağlı olarak ürünün hazırlanmasında; çeşni maddesi olarak Antep fıstığı, fındık, badem gibi kuru-sert kabuklu meyvelerin yenilebilir kısımları veya toz kakao kullanılabilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Tahin ve şeker bileşimi
Sandıklı Kürek Helvası; kendine has renk, tat ve kokuda olur.
Yabancı madde, tat ve koku içermez.
Bileşen Listesi ve Kullanılacak Ortalama Miktarları Sandıklı Kürek Helvası hazırlanmasında kullanılan bileşenler çoktan aza doğru; % 56 tahin (Tahin miktarı % 52 altında kullanılmaz.), % 28 şeker, % 14 su, % 1 sitrik asit (limon tuzu) ve % 0,9 çöven ekstraktı ve ilgili gıda mevzuatına uygun % 0,1 aroma verici ve aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri şeklindedir.
Pürüzsüz doku ve ustalık
Sandıklı Kürek Helvasının üretilmesi ustalık becerisi ve el emeği gerektirir.
Bakır kazanlarda kontrollü kaynatma
Kaynatma ve Çırpma: Su, şeker ve limon tuzu belirtilen oranlarda, tercihen bakır kazanlar içerisinde karıştırılır.
İnce lifli yapı
Ürün homojen ve ince lifli yapıdadır; şeker kristalleşmesi bulunmaz.
Nasıl hazırlanır?
Çeşni koşulları ve helva üretimine hazırlık
Sandıklı Kürek Helvasında çeşni maddesi kullanılması durumunda; bu çeşni maddelerinden kuru-sert kabuklu meyvelerin yenilebilir kısımları bütün veya ayıklanabilecek parçalar ürüne halinde katılır ve ürünün net kütlesindeki oranı en az % 8 olur. Sandıklı Kürek Helvasında toz kakao kullanılması durumunda; ürünün net kütlesindeki kakao oranı % 1–2 aralığında olur.
Sandıklı Kürek Helvası Üretimi Sandıklı Kürek Helvası; Türk Gıda Kodeksi mevzuatına uygun olarak üretilir ve tüketiciye arz edilir. Üretimi; kaynatma ve çırpma, karıştırma ile yoğurma işlemi olmak üzere üç ana aşamada gerçekleştirilir. Bu karışım ortalama 140˚C sıcaklığa ulaşana kadar kaynatılır. Yaklaşık 1 saat kadar kaynatılan karışıma çöven ekstraktı ilave edilir. Karışımın ağda halini alması ortalama 30 dakikalık bir sürede gerçekleştirilir.
Bu işlemin tamamlanabilmesi için gereken süre mevsimsel koşullara bağlı olarak değişkenlik arz edebilir. Ağda oluşumunun tamamlandığına duyusal kontrol ile karar verilir. Ustalık ve tecrübe gerektiren bu kontrol çırpma kazanındaki ağdanın kıvamının gözlemlenmesi ve el yordamıyla kontrol edilmesiyle sağlanır. Karıştırma: Yeterli büyüklükteki tercihen bakır bir kazan içerisinde bulunan tahine, kepçe yardımıyla istenen kıvama gelen şeker şurubu ağdası aktarılır.
Çöven ekstraktıyla şeker ağdası oluşturma
Çöven ekstraktı ilave edildikten sonra kazanda çırpma makinesi ile karıştırılan karışım bir müddet sonra şeker şurubu ağdası halini alır.
Tahinle kürekleme, yoğurma ve kalıplama
Sonrasında gıda ile temasa uygun ürüne de adını veren kürek ile karıştırma işlemine geçilir. Bu aşamada tahin ile birleştirilen ağda kürek yardımıyla yaklaşık 30 dakika boyunca karıştırılır. Sandıklı Kürek Helvasının kürekle karıştırılmasının nedeni yoğun bir kıvama sahip olan ağdanın tahin ile homojen olarak karışmasının sağlanmasıdır. İsteğe bağlı olarak bu aşamada çeşni maddesi ya da toz kakao ilavesi yapılabilir.
Yoğurma: Tahin ile homojen olarak dağılım gösteren şeker şurubu ağdasının, tahin ile tamamen özdeşleşmesini sağlamak amacıyla yoğurma işlemi yapılır. Ortalama 30 dakika süren yoğurma işleminin ardından Sandıklı Kürek Helvasında istenilen kıvamlı ve lifli yapı sağlanır. Asgari teknik ve hijyenik şartlara riayet edilerek gıda ile temasa uygun ambalajlarda veya dökme olarak ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Sandıklı Kürek Helvası; serin, kokulardan ari, rutubetsiz ve doğrudan güneş ışığı almayan ortamlarda muhafaza edilir. Muhafaza Koşulları ve Ambalajlama Hazırlanan helvalar soğumak üzere dinlenmeye alınır.
Yöresiyle bağı nedir?
Belirtilen coğrafi sınırda uzun yıllardır üretilen ve hazırlanması ustalık becerisi ve emek isteyen Sandıklı Kürek Helvasının üretildiği coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Sandıklı Kürek Helvasının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. Sandıklı Kürek Helvasının yıllardır üretildiği Sandıklı ilçesi ile ün bağı bulunur.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Yaklaşık olarak 1 gün kadar dinlendirme yapılır ve ardından tüketime hazır hale gelir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Yörede kullanılan kürek helvası adı, ağda ile tahinin kürekle karıştırılmasından gelir. Bu işlem, yoğun ağdanın tahinle homojen biçimde birleşmesini sağlar.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1000 tescil numaralı Sandıklı Kürek Helvası mahreç işareti olarak 20 Ocak 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Sandıklı Kürek Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Sandıklı Kürek Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Sandıklı Belediyesi koordinatörlüğünde; Sandıklı Belediyesi ile Sandıklı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir. Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Sandıklı Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci, Sandıklı Kürek Helvası coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün bileşen listesi ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını denetler. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Sandıklı Kürek Helvasında çövenli şeker ağdası tahinle kürek kullanılarak karıştırılır ve yoğrulur. Lifli yapının oluşması kıvamın izlenmesine bağlıdır. Afyonkarahisar çevresinin helvacılık ustalığını temsil eder. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
