Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Sandıklı’da üretilen, helimelenen üst yüzeyiyle ayırt edilen mercimekli bulgur pilavı.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sandıklı Alacaşı nedir?
Sandıklı Alacaşı; yeşil mercimek, bulgur, kuru soğan, buğday unu, salça, sıvı yağ, tuz, kuru nane ve suyla hazırlanan bir pilavdır. Ürün, Afyonkarahisar’ın Sandıklı ilçesinde üretilir.
Yemeğin adı, mercimek ile bulgur karışımının alacalı görünümünden gelir. “Alaca” ve “aş” kelimelerinin birleşimi, ürünün adlandırılmasını açıklar.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Mercimek ve bulgurun alacalı görünümü
Sandıklı Alacaşı’nın görünümünü yeşil mercimek ile bulgurun bir aradalığı belirler. Bu alacalı karışım, ürünün adına kaynaklık eden temel görsel niteliktir.
Soğan, un ve salçanın sıralı kavrulması
Üretimde kuru soğan, buğday unu ve salça sıvı yağla belirli bir sırayla kavrulur. Bu kavrulmuş karışım, pilavın yapımındaki belirleyici hazırlık aşamalarından biridir.
Helimelenen üst yüzey
Kavrulmuş soğan, un ve salça karışımı, üretimin sonunda pilavın üzerinde helimelenme olarak adlandırılan kaymaklanmayı oluşturur. Helimelenme, Sandıklı Alacaşı’nın üst yüzeyini tanımlayan ayırt edici sonuçtur.
Üretim yöntemi nasıldır?
Üretimde tercihen coğrafi sınırda yetiştirilen küçük taneli yeşil mercimek kullanılır. Bu tercih, sicilde tanımlanan üretim metodunun hammadde unsurudur.
Malzemelerin belirlenmesi
Sicildeki dört kişilik ölçüde 300 g yeşil mercimek, 70-80 g bulgur, 2 adet orta boy kuru soğan ve 20 g buğday unu kullanılır. Aynı ölçüde 10 g salça, 100 ml sıvı yağ, 15-20 g tuz ve 10 g kuru nane yer alır.
Mercimeğin haşlanması
Yeşil mercimek yıkanır ve ayıklanır. Üzerine 1 L su eklenen mercimek, düdüklü tencerede 1 saat haşlanır.
Kavrulmuş karışımın hazırlanması
Yayvan tencerede doğranan kuru soğan sıvı yağla kavrulur. Soğanlar hafif pembeleşmeye başladığında un ve salça eklenerek kavurma sürdürülür; ardından 200 ml sıcak su ilave edilir.
Bulgur ve mercimeğin pişirilmesi
Karışım kaynamaya başladığında bulgur eklenir. Bulgurlar suyunu tamamen çekmeden haşlanmış yeşil mercimek ilave edilir ve sulu karışıma tuz katılarak pişmeye bırakılır.
Mercimek ile bulgur iyice karışıp pişinceye kadar karışım aralıklarla karıştırılır; bu işlem yanmayı önler. Pilav suyunu tamamen çekmeden hemen önce son kez karıştırılır, üzerine kuru nane serpilir ve kısık ateşte pişirmeye devam edilir.
Nasıl servis edilir?
Sandıklı Alacaşı, üzeri tamamen helimelendikten sonra piştiği tencerede servis edilir. Servisin sıcak yapılması ve üstteki helimenin bozulmaması gerekir.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Sandıklı Alacaşı’nın coğrafi sınırı Afyonkarahisar ili Sandıklı ilçesidir. Ürünün Sandıklı mutfak kültüründeki yeri, coğrafi sınır ile ün arasındaki ilişkinin dayanaklarından biridir.
Mahreç işareti kapsamındaki Sandıklı Alacaşı’nın bütün üretim aşamalarının belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmesi zorunludur. Bu zorunluluk, ürünün coğrafi sınıra özgü üretim niteliğiyle ilişkilidir.
Mutfak kültüründeki yeri
Sandıklı Alacaşı’nın geçmişinin eskiye dayandığı tescil belgesinde belirtilir. Ürün, Sandıklı ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sandıklı Alacaşı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 11 Mart 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere 30 Ocak 2023 tarihinde 1329 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum Sandıklı Belediyesidir.
“Sandıklı Alacaşı” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bu kullanım ürünün kendisi ya da ambalajı üzerinde mümkün değilse, ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetimler, Sandıklı Belediyesinin koordinatörlüğünde Sandıklı Kaymakamlığından bir kişi, Sandıklı Sebzeciler ve Meyveciler Esnaf Odasından bir kişi ve Sandıklı Belediyesinden iki kişiden oluşan, konusunda uzman dört kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Düzenli denetim yılda en az bir kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli görülen durumlarda ek denetim de yapılabilir.
Denetim mercii; bileşenlerin uygunluğunu, üretim metoduna uyumu ve ürün ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımını denetler. Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.