Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in Oğuzeli ilçesinde gölgelendirilmiş asma iskelelerde kurutulan patlıcan, kabak ve biber kurularıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Oğuzeli Kurutmalığı nedir?
Oğuzeli Kurutmalığı, tanımlanan üretim alanında yetişen dolmalık patlıcan, kabak ve biberlerin Oğuzeli ilçesinde kurutulmasıyla elde edilen bir sebze kurusudur. Dolmalık patlıcan, kabak ve biberin her bir kurutmalık çeşidi tek başına Oğuzeli Kurutmalığı olarak adlandırılabilir.
Ürünün karakteri, ilçenin kurutmaya katkı sağlayan iklimi ve coğrafi yapısıyla birlikte, yörede uzun yıllardır kuşaktan kuşağa aktarılan üretim yöntemine dayanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Dolmalık patlıcanın yapısı
Kurutmalık patlıcan açık tarla yetiştiriciliğine uygun, orta erkenci ve standart bir dolmalık patlıcandır; yörede topak olarak da adlandırılır. Yuvarlak-hafif oval ve dilimli yapıdaki patlıcan parlak siyahımsı mor renktedir; kalın kabuklu, beyaz etli ve çekirdeksizdir. Patlıcan 10–12 cm boyunda, 6–8 cm çapında ve hasat olumunda 300–400 g ağırlığındadır.
Kabak çeşitleri ve fiziksel özellikleri
Bölgede en sık kullanılan dolmalık kabağın yanında, yöresel adı haylan kabağı olan sarılıcı asma kabağı ve acur da yetişir. Dolmalık kabak ufak elips biçimli, sarı-yeşil tonlarında ve beyazımsı iç yapılıdır. Dolmalık kabak 10–15 cm boyunda, 6–9 cm çapında ve hasat olumunda 350–450 g ağırlığındadır.
Dolmalık biberin biçimi
Dolmalık biberler lop sayısına göre yuvarlak-küt veya hafif sivri uçlu; kiraz ya da domates biçimindedir. Biberler kırmızı veya yeşilden kırmızıya dönük renkte, 8–9 cm boyunda ve 7–9 cm çapındadır. Sicil metni, biberlerin et kalınlığını ince etliler için 1–2 m, kalın etliler için ise 3–6 mm olarak kaydeder.
Kurutulmuş üründe kalite ölçütleri
Kurutulmuş dolmalık biberin nem oranı %1–%6, patlıcanın %6–%12 ve kabağın %4–%8 aralığında olmalıdır. Kurutulmuş ürünler bütün, sağlam, elle dokunmaya ve taşınmaya dayanıklı olmalı; yabancı tat veya koku içermemeli, bozuk ya da küflü olmamalıdır.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| K | 20 % | |
|---|---|---|
| KD | 11 % | |
| D | 6 % | |
| GD | 4 % | |
| G | 5 % | |
| GB | 9 % | |
| B | 25 % | |
| KB | 20 % |
Üretim süreci nasıl ilerler?
Ekim ve yetişme koşulları
Dolmalık patlıcan, kabak ve biber Mart ayının sonunda ekilir. Patlıcanda hasat olumu fide dikiminden 70–77 gün sonra gerçekleşir. Dolmalık kabakta hasat, fide dikiminden 80–90 gün sonradır; kabak yetiştirilen toprağın pH’sı 6–7 arasında olmalı, biberde tohumdan sebze olgunluğuna kadar geçen süre 100–150 gün sürmelidir.
Oyma ve ön hazırlık
Hasat edilen sebzelerin içleri oyulur; yalnızca kabağın dış kabuğu ayrıca soyulur. Patlıcan 1–4 mm, kabak ise 2–4 mm kalınlıkta oyulur. Kurutma öncesinde 50 oyulmuş patlıcan, gıyık adı verilen uzun ve kalın iğneyle uç kısmına yakın yerinden pamuk oranı yüksek dolma ipine dizilir ve içme suyuna batırılıp çıkarılır. Bu yıkama, oyma sırasında kalan tortuyu temizlemek, kurumanın yavaşlamasını ve ağız kısımlarının büzülmesini önlemek içindir.
Kabak ve patlıcanın askıya yerleştirilmesi
Oyulup soyulan kabakların içi ve dışı iyotlu tuzla tuzlanır; ardından masaya sabitlenen 15–20 cm uzunluğundaki çubuklar dikey olarak monte edilir ve kabaklar delinmeden bu çubuklara oturtulur. Kabakta tuzlama, nemli sebzenin kurumasını hızlandırmak ve daha uzun ömürlü olmasını sağlamak amacıyla uygulanır. Sicil, kabak için açıklanan işlemin patlıcanlara da uygulandığını belirtir.
Biberin ipe dizilmesi
Kurutma öncesinde 50 oyulmuş dolmalık biber, uç kısmına yakın yerinden pamuk oranı yüksek dolma ipine geçirilir ve içme suyuna batırılıp çıkarılır. İpler gergin biçimde asma iskelesine bağlanır.
Gölgelendirilmiş açık hava kurutması
İpler, dolma çatısı adı verilen özel asma iskelesine gergin biçimde bağlanır; kurutmalıkların bağlandığı iskelenin üstü ağaç dalları veya yapraklarıyla gölgelendirilir. Kurutma kapalı mekânda yapılmaz ve ürün doğrudan güneş ışınlarına maruz bırakılmaz. Patlıcan ve kabak yaklaşık 3 günde, biber ise yaklaşık 10 günde kurur.
Hasat ve piyasaya arz nasıl yapılır?
Hasat takvimi
Kabak Mayıs ayında, patlıcan ve biber ise Temmuz ayının sonunda hasat edilir.
Toplama, saklama ve satış
Kurutma tamamlandıktan sonra sebzeler toplama safhasına alınabilir. Oğuzeli Kurutmalığı, dizili olduğu ip üzerinde ve duvarla doğrudan temas etmeyecek biçimde, şeffaf naylon ambalaj içinde asılı tutularak saklanır ve satışa sunulur.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
İklim ve ova koşulları
Dolmalık patlıcan, biber ve kabağın gelişiminde ılıman iklimin; kurutma döneminde ise karasal iklimin sürece uygun olması gerekir. Yöredeki nem oranı, güneşe maruziyet ve yüksek ovaya bağlı uygun rüzgâr, kurutma sürecine katkı sağlar. Oğuzeli yüksek bir ovada, 750 m rakımda yer alır; yıllık ortalama nem oranı %15 iken ilkbahar ve yazdaki kurutma mevsiminde bu oran %10’a kadar düşer. Kurutma dönemindeki aylık ortalama sıcaklıklar Mayıs ayında 19,5 °C, Haziran ayında 25,7 °C, Temmuz ayında 29,9 °C, Ağustos ayında 29,7 °C ve Eylül ayında 24,4 °C’dir.
Oğuzeli ilçesinde zorunlu kurutma
Oğuzeli ilçesindeki güneş ışığı yoğunluğu ve rüzgâr miktarı, kurutma için elverişli koşullar oluşturur. Aktarılan kurutma bilgisi nedeniyle Oğuzeli Kurutmalığı Oğuzeli ilçesinde kurutulmalıdır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Oğuzeli Kurutmalığı, mahreç işareti olarak 8 Nisan 2021 tarihinde 715 numarayla tescil edilmiştir. Ürün, patlıcan, kabak ve biber kurusu ürün grubunda yer alır. Tescilin coğrafi sınırı Oğuzeli ilçesidir. Coğrafi işaret ibaresi, markayla birlikte ve marka ibaresinden küçük olmayacak biçimde her ambalajda kullanılır; ambalajdaki sebze veya sebzelerin adı, coğrafi işaret adının altında ortalanarak yazılır.
Denetim yapısı
Oğuzeli Kurutmalığı ibaresini kullanan faaliyetler, Oğuzeli Ziraat Odası, Oğuzeli Tarım Kredi Kooperatifi, Oğuzeli İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Oğuzeli Belediye Başkanlığı tarafından görevlendirilen uzman personelce yılda en az bir kez tescil belgesine uygunluk yönünden denetlenir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Oğuzeli Belediyesi tescil ettirendir ve hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.