Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep yöresinde haylan kabaklarının içleri ve çekirdekleri ayrılarak kurutulmasıyla hazırlanır. Dolmalık biçimi korunan kuruluk, sert ve kırılgan yapısı ile açık yeşil–sarımsı görünümüyle tanınır.
UNESCO ilişkisiGaziantep gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu nedir?
Sicil kaydı: “Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu, bilimsel adı Lagenaria siceraria olan haylan kabaklarının içleri ve çekirdekleri ayrılıp kurutulmasıyla elde edilen dolmalık sebze kurusudur.”
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sicil kaydı: “Sert ve kırılgan yapıdadır.”
Sicil kaydı: “Gaziantep’te Tibetan Platosu üzerinden aralık ayından nisan ayına kadar sürekli ve güçlü, haziran ayından ekim ayına kadar ise sakin rüzgârlar hâkimdir.”
Sicil kaydı: “Bu rüzgârlar, ürünün kurutulmasında nem oranının dengelenmesine ve homojen bir kurutma sağlanmasına imkân tanır.”
Sicil kaydı: “Haylan kabağı kuruluğunun fiziksel ve kimyasal özellikleri sicil tablosunda gösterilir.”
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre haylan kabağı sicil tablosundaki %5–6 kuru madde ifadesi, metindeki kurutma nemiyle birlikte resmî kapsam teyidi gerektirir; doğrulanmış bitmiş ürün ölçüsü olarak sayısal karşılaştırmaya alınamaz. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Bitki ve meyve özellikleri
Sicil kaydı: “Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu; Latince tür ismi Lagenaria siceraria L. olan monoik çiçek yapısına sahip, büyük beyaz çiçekleri olan haylan kabaklarının kurutulmasıyla elde edilen kışlık üründür.”
Sicil kaydı: “Haylan kabağı kuruluğunun görünüm ve yapısına ilişkin özellikler sicil tablosunda ayrı satırlarda gösterilir.”
Üretim tekniği ve ustalık
Sicil kaydı: “Haylan kabağı kuruluğunun dış ve iç görünümü, biçimi, rengi, kırılganlığı ve ölçüleri aşağıdaki sicil tablosunda yer alır.”
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Sicil belgesinde üretim nasıl anlatılır?
Sicil kaydı: “Kurutma işlemi genellikle ağustos ve eylül aylarında, 25 gün/ay ve 19–28 km/saat hızla esen rüzgârda ortalama 30–35 °C sıcaklıkta gerçekleştirilir.”
Aşağıdaki bilgiler sicil belgesindeki kayıtları aktarır. Yıldızlı açıklamalarda belirtilen miktar, ölçü veya anlatım farkları açıklığa kavuşmamıştır; bu kayıtlardan doğrulanmış bir uygulama reçetesi ya da kesin bir teknik ölçüt çıkarılamamaktadır.
Yetiştiricilik koşulları
Sicil kaydı: “Haylan kabağı derin, geçirgen, su tutma kabiliyeti yüksek, organik ve mineral maddelerce zengin tınlı topraklarda yetiştirilir; toprak pH değeri yaklaşık 6–7’dir. Kol atmayan ve toplu büyüyen fideler 60–80 cm sıra arası, 50–60 cm sıra üzeri aralıklarla dikilir. Dekara 4–6 ton iyice yanmış çiftlik gübresi verilebilir.”
Hasat ve kurutma hazırlığı
Sicil kaydı: “Hasat büyüklüğüne gelen kabaklar ağustostan eylülün ilk yarısına kadar sabah ve akşam saatlerinde, sapları bıçak veya makasla kesilerek toplanır. Hasattan hemen sonra kurutma hazırlığına geçilir; kurutma ağustos ve eylülde yapılır. Kabaklar yıkanır, sapları kesilir ve kabukları soyulur. Enlemesine iki veya üç parçaya bölünerek her parçanın içi oyulur.”
İpe dizme ve sergilere asma
Sicil kaydı: “İçleri oyulan kabaklar, 10–15 cm uzunluğunda iğneyle açık kısımları aşağı bakacak şekilde gıdayla temasa uygun pamuk iplere dizilir. Bir dizide genellikle 50 kabak bulunur. Diziler güneş ışığından yararlanacak konumda, üçgen biçimli ayaklı ve destekli ahşap sergilere, birbirlerine temas etmeyecek şekilde asılır.”
Kurutma işlemi
Sicil kaydı: “Kurutma işlemi gerçekleşir. Doğrudan güneş ışınlarına maruz kalması durumunda ürün hasar görür ve kuruduktan sonra siyah benekler oluşur. İplerde herhangi bir kopma ya da esneme olup olmadığı sık sık kontrol edilir. Kurutma işlemi iklim özelliğine göre 4–5 gün sürer. Havanın yağışlı olması durumunda bu süre, 1 haftayı bulur. Kuruma süreci tamamlanınca ipler bağlantı yerlerinden çıkarılıp uçları birleştirilerek diziler birbirine bağlanır.”
Sicil kaydı: “Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu; 6–7 cm uzunluğunda, 1–2 mm kalınlığındadır, açık yeşil-hafif sarımsı renklidir.”
Nasıl muhafaza edilir?
Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu; ipe dizili halde asılarak kuru ve serin yerlerde muhafaza edilir. Bağıl nemin en çok %50–55, sıcaklığın ise 15–18 °C olduğu koşullarda 1 yıl muhafaza edilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu geçmişi eskiye dayanır. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusunun tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir.
Kökeni ve üretim geleneği
Gaziantep ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1067 tescil numaralı Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu mahreç işareti olarak 7 Nisan 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Gaziantep Ticaret Borsasının koordinasyonunda; Gaziantep Ticaret Borsası, Gaziantep Gastronomi ve Turizm Derneği ile Gaziantep Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümünden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülen durumlarda ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Üretimde kullanılan haylan kabağının coğrafi sınırda yetiştirildiğinin müstahsil makbuzu veya beyan üzerinden denetlenmesi.
- Ürünün özelliklerinin uygunluğu.
- Üretim metoduna uygunluk.
- Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Gaziantep gastronomi kültürü: Antep Haylan Kabağı Kurusunda kabaklar soyulur, içleri oyulur ve ağızları aşağı bakacak biçimde ipe dizilir. Birbirine değmeden kurutulan kabaklar dolma hazırlamak için saklanır. Yerel rüzgârlardan yararlanan bu yöntem Gaziantep’in kurutmalık üretimini örnekler. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
