Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’e özgü haylan kabağından, ipe dizilerek kurutulan gevrek bir kışlık sebze ürünüdür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu nedir?
Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu, Lagenaria siceraria L. türündeki haylan kabaklarının kurutulmasıyla elde edilen kışlık bir üründür. Haylan kabağı monoik çiçek yapısına ve büyük beyaz çiçeklere sahiptir.
Kurutulmuş ürün sert, kırılgan ve gevrek yapıdadır. Açık yeşil-sarımsı rengi ile ana meyvenin enlemesine bölünmesinden doğan bükük, kıvrık eliptik formu ürünün belirgin fiziksel nitelikleri arasındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Biçim ve ölçüler
Kurutulmuş kabak parçaları, ana meyvenin enlemesine ortadan ikiye bölünmesiyle bükük ve kıvrık eliptik bir görünüm kazanır. Ürünün uzunluğu 6-7 cm, eni 4-5 cm ve kalınlığı 1-2 mm’dir.
Renk ve kurutulmuş görünüm
Dış yüzey açık yeşil-sarımsı renkte, beneksiz, kırıksız ve güneş yanığı olmadan tümüyle kurumuş görünmelidir. İç kısım dış yüzeyden daha açık renktedir; çekirdek ve iç kısmın tamamen çıkarılmasıyla üniform biçimde kurutulur.
Gevrek yapı ve kurutma düzeyi
Ürün, hafif kuvvet uygulandığında kırılgan; esnek olmayan ve gevrek bir yapı gösterir. Kurutma, nem oranı %5’e düşünceye kadar sürdürülür; sicilde kuru madde oranı %5-6 olarak yer alır.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tablo-3: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| kurutma işlemi gerçekleşir. Doğrudan güneş ışınlarına maruz kalması durumunda ürün hasar görür ve kuruduktan | |||
|---|---|---|---|
| sonra siyah benekler oluşur. | İplerde herhangi bir kopma ya da esneme olup olmadığı sık sık kontrol edilir. Kurutma | ||
| işlemi iklim özelliğine göre 4-5 gün sürer. | Havanın yağışlı olması durumunda bu süre, 1 haftayı bulur. | Kuruma | |
| süreci tamamlanınca ipler bağlantı yerlerinden çıkarılıp uçları birleştirilerek diziler birbirine bağlanır. |
Üretim süreci nasıl yürütülür?
Yetiştirme koşulları
Haylan kabağı Gaziantep ilinde derin, geçirgen, su tutma kabiliyeti çok iyi; organik ve mineral maddelerce zengin tınlı, pH değeri 6-7 civarında topraklarda yetiştirilir. Kol atmayan ve toplu hâlde büyüyen fideler ocaklara 60-80 cm sıra arası ve 50-60 cm sıra üzeri mesafe verilerek dikilir; dekara 4-6 ton iyice yanmış çiftlik gübresi verilebilir.
Kabakların hazırlanması
Toplanan kabaklar yıkanır, sap kısımları kesilir ve kabukları soyulur. Kabaklar enlemesine iki veya üç parçaya bölünür; her parçanın iç kısmı oyulur.
İpe dizme ve sergiye asma
İçi çıkarılan kabak parçaları, 10-15 cm uzunluğundaki iğneyle açık yüzleri aşağıya bakacak biçimde gıda ile temasa uygun pamuklu ipe dizilir; bir dizide genellikle 50 adet kabak bulunur. Diziler, birbirine temas etmeyecek şekilde üçgen biçimli, ayaklı ve destekli ahşap sergilere asılır.
Kurutma ve dizilerin bağlanması
Kurutma genellikle ağustos ve eylül aylarında, ayda 25 gün ve 19-28 km/saat hızla esen rüzgârda, ortalama 30-35 °C sıcaklıkta yürütülür. Kurutma hafif rüzgârlı bir yerde yapılır; doğrudan güneş ışınlarına maruz kalma ürünün hasar görmesine ve kuruduktan sonra siyah beneklerin oluşmasına yol açar. İplerde kopma veya esneme olup olmadığı sık sık kontrol edilir. Kurutma iklim özelliğine göre 4-5 gün sürer; yağışlı havada süre 1 haftayı bulabilir. Kuruma tamamlanınca ipler bağlantı yerlerinden çıkarılır, uçları birleştirilir ve diziler birbirine bağlanır. Ürün, ipe dizili hâlde asılarak kuru ve serin yerlerde muhafaza edilir; bağıl nemin en çok %50-55, sıcaklığın ise 15-180C olduğu koşullarda 1 yıl muhafaza edilebilir.
Hasat nasıl yapılır?
Hasat büyüklüğüne ulaşan haylan kabakları, ağustos ayından eylül ayının ilk yarısına kadar sabah ve akşam saatlerinde sapları bıçak veya makasla kesilerek hasat edilir. Hasadın ardından kurutma aşamalarına hemen geçilir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Muhafaza koşulları
Kurutulmuş ürün, ipe dizili hâlde asılarak kuru ve serin yerlerde muhafaza edilir. Sicil metninde bağıl nemin en çok %50-55 ve sıcaklığın “15-180C” olduğu koşullarda ürünün 1 yıl muhafaza edilebileceği belirtilir.
Gaziantep’le bağı nedir?
İklim ve kurutma ilişkisi
Gaziantep’te Tibetan Platosu üzerinden aralık ayından nisana kadar sürekli ve güçlü, hazirandan ekime kadar ise sakin rüzgârlar hâkimdir. Bu rüzgârlar, kurutma sırasında nemin dengelenmesine ve homojen kuruma sağlanmasına imkân verir.
Coğrafi sınır içindeki üretim
Coğrafi sınır Gaziantep ilidir ve ürünün coğrafi sınırla ün bağı bulunduğu için tüm üretim aşamalarının bu sınır içinde gerçekleştirilmesi gerekir. Ürünün geçmişi eskiye dayanır ve Gaziantep mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaretleme
Ürün, mahreç işareti olarak 7 Nisan 2022 tarihinde tescil edilmiş; 30 Kasım 2017 tarihinden itibaren korunmak üzere kayıt altına alınmıştır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde “Antep Haylan Kabağı Kurusu / Gaziantep Haylan Kabağı Kurusu” ibaresi ile mahreç işareti amblemi yer alır. Bu işaretler ürün veya ambalaj üzerinde kullanılmıyorsa işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur.
Denetim yapısı ve ölçütleri
Denetimler, Gaziantep Ticaret Borsasının koordinasyonunda; Borsa, Gaziantep Gastronomi ve Turizm Derneği ile Gaziantep Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümünden uzmanların katıldığı üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa yapılır; gerekli görülen durumlarda ve şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetimde haylan kabağının coğrafi sınırda yetiştirildiği müstahsil makbuzu veya beyan üzerinden, ürün özellikleri, üretim yöntemine uygunluk ile ibare ve amblem kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesinde kamu veya özel kuruluşlardan ve uzman gerçek ya da tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.