Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Yeşilyurt ilçesinde 40 numara pamuk ipliğiyle elde dokunur. Siyah ve beyaz ekose deseni, 43’er bobin iplikle kurulan çözgü ve atkı düzeninden oluşur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Malatya Kareli Çarşafı nedir?
Malatya Kareli Çarşafı, çözgü ve atkısı için 43 siyah ve 43 beyaz olmak üzere toplam 86 bobin kullanılarak 40 numara pamuk ipliği ile üretilen el dokuması çarşaftır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yerel adları
Malatya Kareli Çarşafı halk arasında, hane-i kareyi çırmıhtı, alaca çarşaf, ehram ve satranç mahrama isimleriyle de bilinir.
Boyutlar ve ekose düzeni
Ölçüleri genellikle 240 x 90 cm olarak dokunur, yaklaşık 42.600 adet siyah-beyaz küçük kare (ekose) desen bulunur.
Nasıl üretilir?
Tezgâh ve pamuk ipliklerinin hazırlanması
Tezgâhın parçaları ana gövde, oturak, ayakça, kuşlar, kol, tefe, mitit, mekik, masura, selman, sabitleme demiri (el demiri), dehdün, tarak, gücü, tahsin değneği, çatil ipi ve iğnedir.
43 siyah ve 43 beyaz, toplam 86 bobin 40 numara pamuk ipliği kullanılır. Sicil 240 × 90 cm’lik tipik dokumada yaklaşık 42.600 kare belirtir; her kare için “7 bobin ip” ve “0,5 cm” ifadelerini kullanır. Bu değerler kaynaktaki biçimleriyle aktarılmıştır; kare için belirtilmeyen eksen veya alan birimi eklenmemiştir.
Çözgünün kurulması ve kareli dokuma
**Çözgünün hazırlanması:** Dokuma tezgâhlarında çözgü ipliklerinin bir kısmının, gücü denilen araçlarla yukarı kaldırılırken diğer kısmının aşağı çekilmesi sırasında meydana gelen aralıktan, mekik ile atkı iplikleri geçirilerek Malatya Kareli Çarşafı dokunur. Dokuma iki kısımdan oluşur, etek ve kınar kısımları, ana gövde.
Dokumanın kenar çerçevesi oluşturulurken 5 cm siyah-beyaz kareli olarak dokunur. Sonra 5 cm siyah-beyaz düz dokuma yapılır, arkasında 5 cm siyah-beyaz kare dokuma sonra ve 5 cm siyah-beyaz düz dokunarak toplam 20 cm olacak şekilde üç kenar çerçevesi oluşturulduktan sonra kareli zemine geçilir. Desenlerin oluşmasında dokumada çaprazı sağlamak için ipler önce, coğrafi sınırda “cağ” denen şişlerden geçirilir.
Cağlardan geçen çözgü taraktan geçirilir. Her çözgü 12 ipten oluşur. Dokuma tezgâhına dizilen ipler bantta bağlandıktan sonra masura mekiğe takılır. Bir siyah, bir beyaz 2 adet masura vardır. Her mekik 12 defa, tefeden bir sağa bir sola geçirilmek suretiyle ve tarak vurularak Malatya Kareli Çarşafının dokuması tamamlanır.
Kullanıma göre dokumanın tamamlanması
Kadınların örtünmesi amaçlı kullanılacak Malatya Kareli Çarşafı dokumaları; dokuma işlemi tamamlandıktan sonra iki adet çarşafın birbirine dikilmesi suretiyle kullanıma hazır hale getirilir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Malatya Kareli Çarşafı, kadınların örtünmesi amaçlı da kullanılabilir.
Bu şekilde kullanılacak dokumalar, dokuma işlemi tamamlandıktan sonra iki adet çarşafın birbirine dikilmesi suretiyle kullanıma hazır hale getirilir.
Yöreyle bağı nedir?
Geçmişi eskiye dayanan çarşafın Yeşilyurt dokumacılığında önemli yeri ve ilçe ile ün bağı vardır. Bütün üretim aşamaları Malatya ili Yeşilyurt ilçesinde gerçekleşir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1307 tescil numaralı Malatya Kareli Çarşafı mahreç işareti olarak 9 Ocak 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Malatya Kareli Çarşafı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Malatya Kareli Çarşafı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim, Yeşilyurt Belediyesi koordinasyonunda yürütülür. Malatya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Malatya Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü ve Yeşilyurt Belediyesinden birer uzmanla üç kişilik merci oluşturulur. Denetim yılda bir kez, gerek görüldüğünde ve şikâyette her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde kullanılan iplik ve dokuma tezgâhının uygunluğu, üretim metoduna uygunluğu ve birim en-boy dokuma ölçülerinin uygunluğu ile Malatya Kareli Çarşafı ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
