Coğrafi işaretli ürün · Kilis
Kilis ilinde Horoz Karası çeşidinden yetiştirilir. Mavi-siyah, uzun elips biçimli ve çok iri taneleri sulu ve etlidir; sofralık ve kurutmalık değerlendirilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kilis Horoz Karası Üzümü nedir?
Kilis Horoz Karası Üzümü, Vitis vinifera türünün Horoz Karası çeşidinden elde edilir. Mavi-siyah, uzun elips şekilli taneleri 8–9 g ağırlığında, çok iri, sulu ve etlidir. Sofralık tüketilir ve kurutulur.
Ayırt edici özellikleri
Kilis, Bereketli Hilal olarak bilinen ve Yukarı Mezopotamya’yı da kapsayan tarımın ilk kez başladığı bölgede yer alır.
Ayrıca Kilis Ovasının tarım arazileri bazalt platolardan oluşur.
Kilis ili, etezyen hava hareketinin etkisi altındadır.
Bu hava hareketiyle beraber Akdeniz üzerinden geçen rüzgârlar kısmi bir nem kazanır.
Ardından Amanos Dağları’ndan geçen bu hava soğuyup oksijeni içeriği zengin rüzgâr olarak mayıs-eylül ayları arasında coğrafi sınıra taşınır.
Ayrıca üstte bahsi geçen ve yine halk arasında Kalleşin havası denilen bu rüzgârlar sayesinde bu üzüm çeşidi diğer bölgede yetiştirilenlerden antioksidan aktivitesi (%93–97) ve şeker miktarı (%17–25) daha yüksek olması bakımından ayrılmaktadır.
Tablo-1: Kilis Horoz Karası Üzümü Morfolojik, Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri kaynak değerlerini gösterir.
Tablo-1: Kilis Horoz Karası Üzümü Morfolojik, Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan kilis horoz karası üzümü morfolojik, fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Sicil tablosunda toplam antosiyanin değeri “444–186 mg/kg” biçiminde yazılıdır. Aralığın sırası tahminle değiştirilmeden özgün yazımıyla korunmuştur.
Bitki ve meyve özellikleri
Kilis Horoz Karası Üzümü, Horoz Karası (Vitis vinifera L.) çeşidi üzümden yetiştirilen, tane rengi mavi siyah, tane iriliği çok büyük (8–9 g), uzun elips şekilli, salkım sıklığı dolgun, sulu ve etli meyve yapısına sahip Kilis yöresinde üretilen, sofralık kullanımının yanı sıra kurutmalık olarak kullanılan bir üzümdür.
Doku, renk ve tat özellikleri
Horoz Karası üzüm çeşidi farklı illerimizde de yetiştirilmesine rağmen Kilise özgü coğrafi özellikler sayesinde Kilis Horoz Karası Üzümünün asitlik değeri düşük (%0,24–0,26) ve tadı orta tatlılıktadır.
Tablo-2: Kilis Horoz Karası Üzümü (Yaş ve Kuru Meyve) Fenolik Bileşen İçeriği
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan kilis horoz karası üzümü (yaş ve kuru meyve) fenolik bileşen i̇çeriği, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Kilis Horoz Karası Üzümü Nasıl Yetiştirilir?
Bağ alanlarında sulama imkânın bulunmaması, nem miktarının düşük olması, gelişme döneminde 1250–1300 saat güneş alması ve hava sıcaklığının 17–20 °C’de seyretmesi nedeniyle Kilis ilinde yetişen üzümün toplam fenolik içeriği (480–550 mg GAE/100 g) ve suda çözünür kuru madde oranı (%21–25) diğer yörelerde yetişen Horoz Karası üzüm çeşitlerinden yüksektir.
Hazırlama işlemleri
Eski Kilis Horoz Karası Üzümü bağları Rupestris du lot amerikan anacı üzerinde kurulmuş iken yeni bağlar 1103P ve 110R Amerikan asma anaçları üzerine Horoz Karası çeşidi aşılanarak üretim yapılır.
Hasat işlemi
Hasat, 15 ağustos – 30 eylül arasında yapılır. Kilis Horoz Karası Üzümünün yetiştirme ve işleme aşamalarına aşağıda yer verilmektedir.
Bağ Tesisi
Kilis ilinin ortalama yıllık yağış miktarı 500–600 mm arasında değişir. Yazları ise Akdeniz iklimi hâkim olup yağışsız geçtiğinden bağlar sıcak ve kurak olur. Bu nedenle Goble terbiye sistemi ile bağ kurulur. Sıra arası ve sıra üzeri mesafeleri 3×3 m ya da 4×4 m olacak şekilde ayarlanır.
Budama ve Bakım İşlemi
20–60 cm gövde yüksekliğinden taçlandırılan Kilis Horoz Karası Üzümü, kısa olacak şekilde budanır. Goble terbiye sisteminde 2–4 ana kol bırakılarak her bir kolda bulunan dalın bir veya iki göz üzerinden her yıl düzenli budaması yapılır. Oluşturulan taç sayesinde salkımların yaprak altında kalarak sıcak ve doğrudan güneş ışığından korunması sağlanır. Kilis ilinde sulama işlemi, su ihtiyacı yıllık yağışlardan karşılandığı için neredeyse hiç yapılmaz.
Sulamanın sınırlı olması nedeniyle hayvan gübresi kullanılır.
Toprak Yapısı
Kilis’te bağcılığın yapıldığı arazilerin bir kısmı, halk arasında beyaz (ağ) toprak diye bilinen yaşlı tortul ve kuvaterner bazalt yapıdan oluşan, ovalarda ise felhan olarak bilinen kırmızı renkte, ağır killi bazaltik topraklardan oluşur. Coğrafi sınıra özgü toprak yapısı Kilis Horoz Karası Üzümünün karakteristik fenolik bileşen yapısını oluşturmaktadır.
Hastalık ve Zararlılarla Mücadele
Kilis ilinin yazları kurak bir iklime sahip olmasından dolayı asmalarda külleme hastalığı görülme ihtimali vardır. Kilis Horoz Karası Üzümü küllemeye karşı kısmen hassastır. Bu nedenle kükürt uygulaması yapılır.
Hasat — 2. aşama
Kilis Horoz Karası Üzümü hasadı yıllara bağlı değişmekle birlikte ağustos ayının ikinci haftasında başlar ve eylül ayına kadar devam eder. Kabuk rengi tozlu siyah sap kısmına doğru kahverengi olarak açılır. Hasat elle yapılır ve kurutmalık, pekmez ve pestil üretilmek üzere işleme alınır. Çoğunlukla kurutmalık olarak piyasaya sunulan Kilis Horoz Karası Üzümü sofralık olarak tüketildiğinde hasattan hemen sonra kasalara konulup günlük olarak satışı gerçekleşir.
Çoğunlukla kurutmalık olarak piyasaya sunulur. Kurutulmuş Kilis Horoz Karası Üzümüne ait üretim basamakları aşağıda yer almaktadır.
Kurutulmuş Kilis Horoz Karası Üzümü Üretimi
50 litrelik tanklarda %1 zeytinyağı ile %5 potasa eriği ile hazırlanmış çözeltiye hasat edilmiş üzümler daldırılır. Güneşte kurutulması için bez ya da beton sergilerin üzerine serilir. Ürünler nemini %80 kaybedinceye kadar kurutma işlemine devam edilir. Hava sıcaklığına bağlı olarak bu süre ortalama 7 gündür. Kurutulan Kilis Horoz Karası Üzümleri sergilerden toplanıp üretim bandına yerleştirilerek sap ve diğer yabancı maddelerinden ayrılır.
Bu işlem titreşimli ve üflemeli makinalar ile yapılırken ayrılamayan kısımlar üretim işçileri tarafından kontrol edilir. Temizlenen kurutulmuş Kilis Horoz Karası Üzümü 250 ile 500 g’lık gıdaya uygun ambalajlara koyularak paketlenir.
Muhafaza koşulları
4 °C sıcaklıkta 1 yıl muhafaza edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Kuzeybatısındaki Kurt Dağları ve kuzey ile kuzeydoğusundaki Gaziantep Platosu’nun yüksek kesimlerinin yükseltisinin daha az olmasının etkisiyle daha ılıman bir iklime sahiptir. Sulama imkânının kısıtlı olması toprak yapısının mineraller bakımından zenginleşmesine neden olur. Bu durum coğrafi sınır içerisinde asma yetiştiriciliği için ideal koşullar sağlar.
Kilis Akdeniz iklimine sahip olmasına rağmen, gece boyunca serin rüzgârların esmesi nedeniyle gündüz ve gece sıcaklıkları arasında aylık ortalama 14 °C’lik bir fark oluşur. Kilis halk arasında boz ya da ağ toprak denilen toprak yapısı nedeniyle kendine özgü farklılıklara sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1632 tescil numaralı Kilis Horoz Karası Üzümü menşe adı olarak 21 Ağustos 2024 tarihinde tescil edilmiştir.
Kilis Horoz Karası Üzümü ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kilis Horoz Karası Üzümü ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Tescil ettiren kurum kimliği: Kilis İli Üzüm Üreticileri Birliği.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Kilis İli Üzüm Üreticileri Birliği koordinatörlüğünde; Kilis İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden konuda uzman 3 kişi ve Kilis İli Üzüm Üreticileri Birliğinden konuda uzman 2 kişinin katılımıyla 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak ağustos-eylül aylarını kapsayacak şekilde yılda bir defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Anaç temini ve kültürel işlemlerin uygunluğu.
- Hasat edilen ürünün renk ve şekil özelliklerinin uygunluğu.
- Sofralık ve kurutulmuş ürünün üretim metodunun, muhafaza ve ambalajlama koşullarının uygunluğu.
- Gerekli görülmesi durumunda Tablo 1 ve Tablo 2’de yer verilen özelliklerin analiz sonuçlarının uygunluğu.
- Kilis Horoz Karası Üzümü ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
