Coğrafi işaretli ürün · Kayseri
Kayseri’de büyükbaş parça etleri kürlenir, yıkanır, baskılanır ve kurutulur. Kimyonlu çemen kaplamasıyla tamamlanan yassı ürün, bütün veya dilimlenmiş sunulur; korumalı açık hava ve iklimlendirilmiş oda kurutması ayrı seçeneklerdir.

Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kayseri Pastırması nedir?
Kayseri Pastırması, büyükbaş parça etlerinin kürlenip baskılanarak kurutulduğu yassı et ürünüdür. Kimyonlu çemenle kaplanıp yeniden kurutulur; bütün veya dilimlenmiş halde sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kimyonlu çemen ve yassı şekil
Çemen kimyon ve diğer baharatları içerir; kimyonlu tat ürünün kimliğindedir. Baskılama et parçalarına yassı biçim verir.
Kurutma ve satış seçenekleri
Korumalı açık hava bölümleri veya uygun olmayan hava koşullarında iklimlendirilmiş odalar kullanılır. Ürün çemenli ya da çemeni sıyrılmış, bütün veya dilimli satılabilir.
Sıcaklık ve işlem koşulları
Kayseri Pastırmasının şekli yassıdır.
Bütün haldeki Kayseri Pastırmasının dış rengi, çemen ile kaplanmış olduğundan kahverengimsi, iç rengi ise kırmızımsıdır.
Çemenin içerdiği kimyon miktarı fazla olduğu için, Kayseri Pastırmasında kimyon tadı baskındır.
Bu tuz halk arasında “karıncabaş” olarak da bilinir.
Gündüz ve gece arasındaki sıcaklık farkının yüksek olduğu bu dönem, pastırmanın kuruması için ideal şartları sağlar ve bu nedenle “pastırma yazı” olarak adlandırılır.
Kayseri Pastırması, üretim tesislerinde korumalı açık hava bölümlerinde kurutulur.
Kayseri Pastırmasının özelliklerine aşağıda yer verilmektedir.
Ülke genelinde düzenlenen gastronomi içerikli fuarlarda ve başta Erciyes Kayak Merkezinde düzenlenen Sucuk ve Pastırma Ekmek Festivali olmak üzere coğrafi sınırda gerçekleştirilen etkinliklerde yer alır.
Evliya Çelebi’nin Seyahatname isimli eseri ile Askerî Tıbbi Baytarî Mecmûası başta olmak üzere birçok tarihi belgede yer alır.
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Çemenli veya çemeni sıyrılmış halde, bütün ya da dilimlenerek paketlenmiş olarak satışa sunulur.
Kayseri’de, özellikle sonbahar mevsiminde görülen kuru hava şartları ile Erciyes Dağından esen rüzgâr, pastırmanın açık havada kurutulmasını mümkün kılar.
Doku, renk ve tat özellikleri
Dilimlenen pastırma, etin yağlı kısmının verdiği renk farklılığı nedeniyle, içinde beyazlıklar bulunan kırmızımsı bir görüme sahip olur.
Üretim tekniği ve ustalık
Kayseri Pastırması; büyükbaş hayvan karkaslarından elde edilen parça etlerin kürleme (tuzlama), yıkama, baskılama ve kurutma işlemlerine tabi tutulup çemenlendikten sonra kurutulması suretiyle Kayseri ilinde üretilen pastırmadır. Kurutma aşamaları coğrafi sınıra özgü nitelikte olup ustalık becerisi gerektirir.
Yaygın biçimde hayvancılık yapılan Kayseri’nin ipek yolu üzerinde bulunması pastırmanın, çok eski tarihlerden beri baharat kullanılarak et saklama yöntemi olarak kullanılmasını sağlamıştır.
Hammadde ve bileşim
Kayseri Pastırmasının üretiminde, 2–5 yaşındaki sağlıklı ve en az 250 kg ağırlığındaki erkek buzağının sırt, but ve kol kısmından elde edilen iri parçalı etler kullanılır.
- % 5 sarımsak
- % 45 su Üretimde kullanılan yaş çemen miktarı; çemenlenecek et miktarının %15’i olup pastırma kuruduğunda bu oran %10’u geçmez.
Kayseri Pastırmasının üretiminde kullanılan çemen, aşağıdaki bileşenlerden oluşur.
Kayseri Pastırmasının üretiminde kullanılan etin seçilmesi, şaklanması, kürlenmesi, çemenin kaplanması ve kurutma aşamaları coğrafi sınıra özgü nitelikte olup ustalık becerisi gerektirir.
Kurutma seçeneği
Hava şartları uygun olmadığında tesisteki 20–25 °C iklimlendirme odaları kullanılır. Bu sıcaklık işlem koşuludur; doğal gündüz ve gece sıcaklığından ayrıdır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Miktar |
|---|---|
| Kütlece nem miktarı (çemen hariç) | En çok % 50 |
| pH | En çok % 6 |
| Kuru maddede kütlece tuz miktarı (çemen hariç) | En çok % 10 |
| Kütlece kuru çemen miktarı | En çok % 10 |
Sicildeki üretim anlatımı
Çemen kaplamasının bileşen kapsamı
Kayseri Pastırmasının üretiminde, pastırmanın yüzeyini kaplamak için kullanılan çemen, aşağıda belirtilen oranlardaki bileşenlerle hazırlanır.
Malzemeler ve ölçüler
- % 45 buy otu-burçak-buğday karışımı: % 30 buy otu tohumu unu, % 30 burçak ve % 40 buğday
- % 5 baharat karışımı: % 1,5 tatlı toz kırmızıbiber, % 1,5 acı toz kırmızıbiber, % 2 kimyon
- % 5 sarımsak
- % 45 su
Yazın buz kullanımı ve kaplama oranı
Yaz aylarında gerçekleştirilecek üretimlerde, ekşimeyi önlemek amacıyla su yerine buz kullanımı sicilde bir seçenek olarak belirtilir. Üretimde kullanılan yaş çemen miktarı; çemenlenecek et miktarının %15’i olup pastırma kuruduğunda bu oran, %10’u geçmez. Kayseri Pastırmasında kürleme işlemi; 1 kg tuza 5 g nitrit eklenerek hazırlanan nitritli kürleme tuzundan, 1 ton eti tuzlamak için 60–80 kg kullanılarak gerçekleştirilir.*
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre kürleme tuzuna 5 g/kg nitrit eklenir ve bir ton ete 60–80 kg bu tuz uygulanır. Ekleme, yıkama sonrası kalıntı ve mevzuat sınırı aynı ölçüm değildir. Belgedeki bu eksiklik veya uyuşmazlığın tescil ettiren ya da TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
2–5 yaşındaki sağlıklı ve en az 250 kg ağırlığındaki erkek buzağının sırt, but ve kol kısmından iri parçalı etler alınır.
Ette şaklama kesitlerinin açılması
- Üst üste istiflenen etlere, bıçak ya da enjeksiyon iğneleri kullanılarak 450’lik eğimlerle “şaklama” adı verilen kesit açma işlemi uygulanır.
Nitritli tuzla kürleme
Açılan kesitlere, boşluk kalmayacak şekilde taze hazırlanan nitritli kürleme tuzu doldurulur. Nitritli tuz; kürlenmiş etin renk, lezzet ve doku özelliklerinin geliştirilmesi ve ayrıca, özellikle Clostridium botulinum başta olmak üzere patojen mikroorganizmalar ile oksidatif acılaşmayı engellemek amacıyla kullanılır. Tuzlanan etler krom teknelere konularak 2–4 gün bekletilir.
Bekleme süresinin sonunda suyunu bırakan etler, yıkama teknelerine aktarılıp tuz deliklerinde hiç tuz kalmayıncaya kadar en az bir saat yıkanır.
Yıkama teknelerinden alınan etler, askılara asılarak bu işlem için hazırlanan odalarda suyunun süzülmesi için 5–7 gün bekletilir. Suyu süzülen etler, şaklama yerleri alt kısımda kalacak şekilde 12–24 saat preslenerek hem kalan suyun çıkması sağlanır hem de etlere yassı şekil verilir. Kayseri Pastırması üretimi yapılan tüm işletmelerde, coğrafi sınırın rüzgârından faydalanmak için korumalı açık hava bölümleri bulunur.
Presleme işlemi tamamlanan pastırmalar, askılara asılarak bu bölümlerde açık havada kurumaya bırakılır. Kuruma süresi; hava sıcaklığı, nem ve hava sirkülasyon hızına göre 5–7 gün kadardır.
Kurutma işlemi
Hava şartlarının uygun olmadığı durumlarda ise ürünler, tesis içerisindeki 20–25 °C’deki iklimlendirme odalarında kurutulur. Kurutulan üründeki nem miktarı, çemen hariç en çok %50 olur.
Presleme işlemi
Kurutulan pastırmalar, 15–30 dakika ikinci kez preslenir. Yassı şekli bozulmuşsa düzeltilir. Şekil verilen pastırmalar, çemen kazanına konularak çemen ile tamamen kaplanır. Dinlendirilen pastırmalar, depodan çıkarılarak askılara asılır. Çemenin fazlası, pastırmanın üzerinde ince bir çemen tabakası kalıncaya kadar sıyrılır ve şekli düzeltilip silinir.
Malzemeler ve ölçüler — 3. aşama
- 20–25°C sıcaklıktaki iklimlendirme odasında ya da korumalı açık havada askılara asılarak son halini alıncaya kadar kurutulur.
- Kayseri Pastırması dış kısmı çemenli ya da çemeni sıyrılmış şekilde satışa sunulabilir.
- Kayseri Pastırması bütün halde veya dilimlenmiş olarak satışa sunulabilir.
- Kayseri Pastırması 0–4 °C sıcaklıkta 3–4 ay, modifiye atmosfer paketlerde (MAP- %70 N2 (azot), % 30
Çemenleme sonrası dinlendirme
Üst üste istiflenip 0–4 °C’de 1–2 gün dinlendirilir.
Sicildeki muhafaza anlatımı
Kayseri Pastırması 0–4 °C’de 3–4 ay; yüzde 70 azot ve yüzde 30 karbondioksit içeren modifiye atmosfer paketlerinde 4–6 ay muhafaza edilebilir. Bunlar sicildeki ambalaj ve koşul kapsamındaki sürelerdir; güncel raf ömrü doğrulaması yerine geçmez.
Yöresiyle bağı nedir?
Kayseri Pastırmasının geçmişi eskiye dayanır. Kayseri ilinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Üretiminde kullanılan etin seçilmesi, şaklanması, kürlenmesi, çemenin kaplanması ve kurutma aşamaları coğrafi sınıra özgü nitelikte olup ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Kayseri Pastırmasının tüm üretim aşamaları, coğrafi sınırda gerçekleşir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur.
Pastırma yazının sıcaklık farkı
Coğrafi sınırda gündüz 25–30°C olan sıcaklık gece 0–5°C arasına düşer.
Doğal ve kontrollü ortamın ayrımı
Yörenin gündüz-gece sıcaklık farkı pastırma yazıyla ilişkilidir. Tesis içinde kullanılan 20–25 °C kontrollü oda ise doğal iklimin uygun olmadığı zamandaki işlem seçeneğidir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Kayseri Pastırması, coğrafi sınırın ekonomisinde ve mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Özellik Miktar Kütlece nem miktarı (çemen hariç) En çok % 50 pH En çok % 6 Kuru maddede kütlece tuz miktarı (çemen hariç) En çok % 10 Kütlece kuru çemen miktarı En çok % 10 Kayseri Pastırmasının geçmişi eskiye dayanır.
Tescil ve denetim bilgileri
Kayseri Pastırması, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Coğrafi İşaret (PGI) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2026/725 sayılı düzenleme ve 14 Nisan 2026 tarihi yer alır. AB başvuru sahibi Kayseri Ticaret Odası olarak kayıtlıdır.
Kayseri Ticaret Odası tarafından 5 Nisan 2023 tarihinde PGI-TR-02910 dosya numarasıyla yapılan AB başvurusu 9 Şubat 2024 tarihinde yayımlanmış; ürün 14 Nisan 2026 tarihli 2026/725 sayılı düzenlemeyle Korunmuş Coğrafi İşaret (PGI) olarak tescil edilmiştir.
Avrupa Birliği tescili
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Kayseri Ticaret Odası olarak sicilde yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
36 tescil numaralı Kayseri Pastırması mahreç işareti olarak 25 Haziran 2002 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 13 Eylül 2000 tarihinden itibaren geçerlidir. Kayseri Pastırması ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kayseri Pastırması ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Kayseri Ticaret Odasının koordinatörlüğünde ve Kayseri Ticaret Odası, Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Kayseri İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Kayseri İl Sağlık Müdürlüğü ve TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Kayseri İl Temsilciliğinden konuda uzman en az 4 temsilcinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda 1 kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet üzerine her zaman yapılır.
Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Üretimde kullanılan bileşenlerin ve miktarlarının uygunluğu. Etin şaklanması, kürlenmesi, çemenin kaplanması ve kurutma aşamalarını içeren üretim metoduna uygunluk. Ürünün; çemen hariç olmak üzere kütlece nem, kuru maddede kütlece tuz ve kütlece kuru çemen miktarları ile pH değeri bakımından uygunluğu. Ambalajlama ve muhafaza koşullarının uygunluğu. Kayseri Pastırması ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Avrupa Birliği tescili ve koruma kapsamı
Kayseri Pastırması, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Coğrafi İşaret (PGI) kapsamında kayıtlıdır. 2026/725 sayılı karar 24 Mart 2026 tarihinde kabul edilmiş, 25 Mart 2026 tarihinde AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmış ve 14 Nisan 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. AB başvuru sahibi Kayseri Ticaret Odası kurumudur.
