Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Kapıdağ Yarımadasında yetişen Kapıdağ Mor Soğanı, koyu mor kabuğu ve tatlı-sulu yapısıyla ayırt edilen bir soğandır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kapıdağ Mor Soğanı nedir?
Kapıdağ Mor Soğanı, Kapıdağ Yarımadasında yetiştirilen Allium cepa türü bir soğandır. Teknik tanımında Alliaceae familyası ve Allium cinsi yer alır.
Ürün, koyu kırmızı-mor kabuğu, koyu kırmızı eti, tatlı ve sulu yapısıyla tanımlanır. Renginin diğer kırmızı soğan çeşitlerinden daha koyu olması, ürünün uzun yıllardır Kapıdağ Mor Soğanı adıyla bilinmesinin temel nedenidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kabuk ve et rengi
Kapıdağ Mor Soğanı, kabuk ve et rengi bakımından benzer soğanlardan ayrılır; kabuk rengi mor, soğan eti rengi koyu kırmızıdır. Soğan kabuğu beyaz kâğıt ve elde kırmızı renk bırakır.
Katmanlı, tatlı ve sulu yapı
Üretim metodu tanımında soğanların 5–8 katmanlı, koyu kırmızı-mor kabuklu, koyu kırmızı etli, tatlı ve sulu olduğu belirtilir. Teknik özellikler bölümünde ise kabuk sayısı en az 3 olarak kaydedilmiştir.
Teknik bileşim ve boyutlar
Teknik tanımda toplam şeker oranı %7,90 ± 0,27, ham selüloz oranı %1,20, kuru madde oranı %10,51 ve toplam çözünebilir madde oranı %8,0 ± 0,3 olarak verilir. Soğan yumrusunun ortalama genişliği 78,6 ± 7,7 mm, ortalama boyu 61,7 ± 11,3 mm'dir. Soğan eti renginin Chromameter değeri parlak ölçümde 28,8 ± 4,5, koyu kırmızı ölçümde 35,6 ± 3,5 olarak belirtilmiştir.
Üretim nasıl yapılır?
Tohumun çoğaltılması ve yetiştirme alanı
Ürünün tohumları Kapıdağ Yarımadasında çoğaltılır ve zirai faaliyet tanımlanan coğrafi sınır içinde yapılır. Soğan, yarımada içindeki vadi tabanlarında alüvyonlu topraklarda yetişir; coğrafi alanın genel toprak yapısı kumlu-tınlıdır.
Tohum ekimi ve fide dikimi
Tohum ekimi Ekim ayında tohum yastıklarına yapılır. Tohum yastıklarındaki fideler Mart-Nisan aylarında esas dikim yeri olan tavalara 5–10 cm sıra üzeri ve 10–15 cm sıra arası mesafeyle dikilir.
Kültürel bakım işlemleri
Yetiştirme sürecinde coğrafi alandaki çiftçilerin bilgi ve deneyimiyle çapalama, sulama ve yabani otlardan arındırma gibi kültürel işlemler uygulanır.
Hasat sonrası kurutma ve örme
Sökümü yapılan soğanlar tarlada namlu olacak şekilde 7–10 gün kurumaya bırakılır. Kurutma sürecinden sonra soğanların bir kısmı 3'lü veya 5'li saç örgüsü olarak örülerek askıya alınır.
Hasat dönemi ne zamandır?
Kapıdağ Mor Soğanı için en uygun hasat, yani söküm zamanı Haziran ayı sonu ile Temmuz ayı başıdır.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Soğanların dayanma süresi 4–5 aydır. Bu süre boyunca soğanlar rutubetsiz ve serin yerde muhafaza edilmelidir.
Kapıdağ Yarımadasıyla bağı nedir?
Coğrafi sınır Kapıdağ Yarımadasıdır; yarımada Balıkesir'in Erdek ilçesine bağlıdır ve soğan burada vadi tabanlarındaki alüvyonlu topraklarda yetişir. Yarımadada ana kayanın özelliklerini yansıtan, iskeletçe zengin kum balçığı ve kumlu topraklar ile tarımsal verimi yüksek alüvyal topraklar bulunur.
Kapıdağ Yarımadasında Akdeniz, Karadeniz ve İç Anadolu iklim tipleri birlikte veya ayrı ayrı görülebilir; doğu ve kuzeyde poyraz, batıda lodos etkilidir ve ortalama rüzgâr hızı yaklaşık 4,1 m/s'dir. Yıllık ortalama yağış 700 mm, kış yağışlarının yıllık yağış içindeki payı %43 ve ilçedeki yıllık nispi nem ortalaması %73'tür. En düşük ortalama sıcaklık Ocak ayında 5,1 ºC, en yüksek ortalama sıcaklık Temmuz ayında 23,6 ºC, yıllık ortalama sıcaklık ise 14,2 ºC'dir; deniz suyu sıcaklık ortalaması Mayıs-Haziran aylarında 28 ºC, Temmuz-Ağustos aylarında 33 ºC ve Eylül-Ekim aylarında 30 ºC olarak kaydedilmiştir.
Yarımadanın toprak, iklim ve coğrafi özellikleri soğanların koyu mor rengini ve diğer niteliklerini kazanmasında etkilidir. Tohum çoğaltımı ile zirai faaliyetin coğrafi sınır içinde yürütülmesi, ürünün tat, aroma ve diğer özelliklerini kazanması için tanımlanan koşuldur.
Adı ve tohum sürekliliği
Kapıdağ Mor Soğanı, diğer kırmızı soğan çeşitlerine göre daha koyu olan rengi nedeniyle uzun yıllardır bu adla bilinmektedir. Coğrafi alanda başka soğan tohumu çeşidi yetiştirilmemesi yabancı tozlaşmayı önler; kullanılan tohumun genetik saflığı yaklaşık bir asırdır korunarak kullanılmaktadır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı
Kapıdağ Mor Soğanı menşe adı olarak 2 Temmuz 2018 tarihinde 362 numarayla tescil edilmiştir; coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 1 Mart 2018 tarihinden itibaren korunmaktadır. Tescil ettiren Erdek Ticaret Odasıdır.
İşaretleme kuralları
Coğrafi işaretin adı, ürün üzerinde tek başına veya marka ile birlikte kullanılabilir; Kapıdağ Mor Soğanı ibaresi etikette tanımlandığı biçimiyle büyük fontlarla yer almalıdır. Etikette üreticinin adı veya unvanı, adresi, kendi logosu, ürün tanım numarası yani barkodu ve Türk Patent ve Marka Kurumunun menşe adı amblemi birlikte kullanılmalıdır.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Erdek Ticaret Odası koordinatörlüğünde Erdek Kaymakamlığı, Erdek Ziraat Odası, Erdek Belediyesi, Erdek Gıda Tarım ve Hayvancılık İlçe Müdürlüğü ve Erdek Ticaret Odasının görevlendireceği ürün bilgisine sahip birer kişiden oluşan toplam 5 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim mercii periyodik denetimlerin yanı sıra şikâyet, şüphe veya ihtiyaç hâlinde denetim yapar; her rutin denetim öncesinde denetlenecek yerlere göre bir plan hazırlar. Denetim kapsamında coğrafi sınırdaki üreticiler kayıt altına alınır, tohum üretim süreci izlenir ve tohum üretim parsellerinin yakınında mor soğan sınıfından olsa dahi yabancı çeşit bulunmaması sağlanır.
Denetim sıklığı ve yaptırım
Her yıl Haziran ayı sonu ve Temmuz ayı başındaki hasat döneminde ürünün morfolojik özellikleri ile üretim metoduna uygunluğu denetlenir. Kapıdağ Mor Soğanı işaretini kullanan firmalar, ürün tanımı, ayırt edici özellikler ve üretim metoduna uygunluk bakımından yılda en az iki defa denetlenir ve sonuçlar raporlanır. Gerekli hâllerde alınan numunelerin laboratuvar analizleri bağımsız laboratuvarda yaptırılır ve masraflar denetlenen üretici veya pazarlama aşamasındakiler tarafından karşılanır; denetim mercii denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ve uzmanlardan yararlanabilir ya da hizmet satın alabilir. Coğrafi işareti haksız veya kurallara aykırı kullananlar hakkında kanuni yollara başvurulur; denetim mercii hakların korunmasındaki hukuki süreçleri yürütür.