Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’de yetiştirilen, kısa, şişkin ve ucu küt meyveli bamyadır. Et oranı fazla, çekirdeği ve sümüksü yapısı azdır; taze veya kurutulmuş olarak tüketilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Balıkesir Tombul Bamyası nedir?
Balıkesir Tombul Bamyası; Latince tür ismi Abelmoschus esculentus L. olan ve Balıkesir ilinde üretilen, genellikle yaş meyve olarak sofralık ya da kurutmalık olarak tüketiciye sunulan bamyadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Zirai üretiminde su kullanımının kısıtlı olması, bamyanın kısa ve şişkin yapısı ile birlikte içyapısındaki sümüksü/zamksı özelliğinin çok az bulunmasını olumlu etkiler.
Balıkesir Tombul Bamyasının; et oranı fazla olup çekirdek oranın az olması karakteristik özelliğidir.
Morfolojik Özellikleri Kök: Kazık köklüdür.
Ana bir kazık kök etrafına dallanmış ikinci derecede kazık kökler ile az miktarda yan ve saçak köklerden oluşur.
Oldukça kalın ve sağlam yapılı olan bamya gövdesinde nodyum araları kısadır.
Yaprak sapı ortalama 10–20 cm uzunluğundadır.
Büyük oranda kendine döllenir.
Sabahın erken saatlerinde, dişicik tepesi reseptifken tozlanma ve döllenme gerçekleşir.
Balıkesir Tombul Bamyasının bazı ürün özellikleri aşağıda Tablo 1’de verilmiştir.
Bazı ürün özellikleri için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Balıkesir Tombul Bamyası bazı ürün özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan balıkesir tombul bamyası bazı ürün özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan balıkesir tombul bamyası bazı ürün özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Gövde tüylülüğü | Az tüylü |
| Tohum rengi | Beyaz |
| Bitki boyu (cm) | 60-100 |
| Meyve rengi | Yeşil |
| Meyvedeki tohum adedi | 4-40 adet |
| Meyve uzunluk | 2-10 cm |
| Meyve genişlik | 12-40 mm |
Sicildeki ölçü ve özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Sicildeki özellikler, ilk ölçüm satırı da korunarak aşağıdaki tabloda verilir.
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Küt uçlu ve köşeli meyve
Yapraklar orta iriliktedir.
Yaprak sapı ise orta uzunluktadır.
Balıkesir Tombul Bamyası; çok kısa şişkin meyveli ve ucu küt fiziki özelliğinden dolayı tombul bamya adıyla da bilinir.
Diğer yerli bamyalara göre altı-sekiz köşeli ve etli meyve özelliğine sahip olması temel ayırt edici özellikleri arasında bulunur.
Nodyumlardan bir yaprak ile bir çiçek veya yan dal meydana gelir.
Bir nodyumdan ikinci kez çiçek veya yan dal meydana gelmez.
Yaprak: Yaprakları genelde pamuk ve asma yaprağına çok benzer.
Sicilde yaprak alanı yaklaşık 50–70 cm olarak yazılıdır. Alan için verilen bu birim tahminle değiştirilmemiştir.
Çiçek: Çiçek tablası ve meyvesi yenilen sebzeler arasında yer alan bamya çiçeklerinin taç yaprakları parlak kinin sarısı renkte olup, sap ve çanak yaprakların bağlantı kısımları mor renktedir.
Böcekler için çok çekici bir özellik gösteren bamya çiçekleri biyolojik olarak erselik yapıdadır.
Bamyada çiçekler sabahın erken saatlerinde açar.
Döllenmeden hemen sonra taç yapraklar kapanır, buruşur ve meyve gelişimi başlayarak kuruyan taç yapraklar dökülür.
Açık yeşil gövde
Gövdenin üzeri tüysüz, açık yeşil sarımtırak renktedir.
Sulama koşullarına göre gövde boyu
Gövde: Balıkesir Tombul Bamyası genellikle sulanmaz ve bu dönemde 40–60 cm boylarında kalırken, yağış fazla olduğu dönemlerde ise 80–110 cm boyuna kadar uzayabilir.
Balıkesir Tombul Bamyası Nasıl Yetiştirilir?
Sicilin sulama bölümünde yağmurlama, küllemeyi teşvik ettiği için kesinlikle yapılmaması gereken yöntem olarak yazılır; aynı paragrafın sonunda ilk dönemde yağmurlama yapılabileceği de belirtilir. Birbiriyle çelişen bu ifadeler tek bir sulama önerisine dönüştürülmemiştir.
Ekim zamanı ve yerel tohum
Balıkesir Tombul Bamyası, hava sıcaklığının 16 °C ve toprak sıcaklığının 15 °C’nin üzerine çıktığı dönem olan nisan ayı ortalarında ekilir. Ekim süresi yaklaşık 1 aydır. Ekimde daha önceki hasatlardan elde edilen tohumlar kullanılır.
Ekim ve dikim
Bamya tohumu ekilirken tohumların çimlendirilmesi gerekir. Tohumlar, 3–5 cm derinlikte ve araları 70–80 cm olacak şekilde ekilir. Bamya ekilirken genellikle kuzey-güney yönlü tarlalara gün ışığını doğrudan alacak şekilde ekilmesine özen gösterilir.
Toprağın hazırlanması
Toprak derin olmayacak şekilde sürülür. Ekim yapılacak masuralar 40–50 cm ara ile açılır. Toprak tavı yeterli ise tohum ekimi hemen yapılır. Toprak tavı iyi değilse masuralara salma su verilerek tavlanması beklenir. Toprak tavlaşınca masuraların boyun noktalarına 20–25 cm sıra üzeri mesafe ile ve her ocağa 3 tohum gelecek şekilde 2–3 cm derinliğe ekim yapılır. Her ocağın üzerine bir avuç yanmış çiftlik gübresi konur.
Bu uygulama kaymak tabakası oluşumunu engeller.
Ekim ve dikim — 2. aşama
Tohumlar çok derine ekilirse, çimlenme ve fidenin toprak üzerine çıkması zorlaşır. Tohumlar ekimden önce bir gün ıslak bez arasında tutulursa şişerek çimlenmesi teşvik edilir, bu şekilde ekilen tohumlar toprak tavı da yeterli ise hızla çimlenerek 2 hafta içinde toprak üzerine çıkarlar.
Sulama yapılmadan toprak işlemesinden sonra tarlaya, sıralara el ile veya mibzer ile sıra arası 30–35 cm sıra üzeri ise 15 cm’den daha az olmayacak mesafede ekim yapılır. Bir dekar alan için 1,5–2,0 kg tohum yeterlidir.
Çapalama işlemi
Çıkışlarını tamamlayan bitkiler ilk hakiki yapraklarını çıkardıkları zaman masuralı üretimde her ocakta birbirinden uzak 2 bitki bırakılarak seyreltilir ve birinci çapa yapılır. Düz tarla ekimlerinde ise bitkiler 2–3 hakiki yapraklı olunca birinci çapa yapılır. Bu çapalama işlemiyle, yabancı ot gelişimi engellenerek, toprağın havalanması sağlanır. Susuz yapılan üretimde bitkiler 15–20 cm boy alınca ikinci çapa yapılır. Gelişim durumuna göre gerekirse üçüncü çapa yapılır.
Sulama işlemi
Balıkesir Tombul Bamyası genellikle sulanmaz, kurak şartlarda yetiştirilir. Ancak iklim koşullarına bağlı olarak gerekli olan dönemlerde sulama yapılır ise verim artar. Yağmurlama sulama, külleme hastalığını teşvik ettiği için kesinlikle yapılmamalıdır. Bamya üretiminde özellikle ilk meyveler görüldükten sonra verilen su, verim üzerinde olumlu etki yapar. İlk ot temizliğinden sonra sulu tarımda ilk sulama yapılır.
Bitkiler, 15–20 cm boy aldıklarında ikinci ve bundan 2–3 hafta sonra üçüncü çapa yapılmalıdır. Daha sonra dal ve yapraklar sıraları tamamen doldurur, çoğunlukla çapaya gerek kalmaz. Sulama yapılıyorsa sulamaya devam edilir. En çok uygulanan sulama sistemi, karık usulüdür. Özellikle ilk dönemde yağmurlama da yapılabilir.
Gübreleme işlemi
Balıkesir Tombul Bamyası gübreleme gereksinimi az olan bir sebzedir. Özellikle yetiştiği kıraç arazilerde hiç su ve gübre verilmeden de üretimi yapılabilir. Ancak bamyanın ekildiği toprağa, bir önceki sonbaharda iyi yanmış çiftlik gübresi ile düşük yüzdeli azot, potasyum ve fosfor içeren kompoze gübre verilmesi yararlı olur. Çiftlik gübresi bulunamazsa, yeşil gübrelemeyle toprağın gereksinim duyduğu organik maddeler sağlanır.
Hasat işlemi
Genellikle çiçeklenmeden 1–4 gün sonra yapılır. Meteorolojik koşullara bağlı olarak haziran başı başlar ve eylül ortasına kadar devam eder. Bamya hasadı sürekli ve düzenli bir şekilde yapılır. Hasat devam ettikçe bitkide yeni çiçek ve meyve oluşumu teşvik edilir. Bitki üzerinde tohumluk için olgunlaşmaya bırakılan meyveler, bitki gelişimini engeller. Bamya hasadı oldukça zor ve zahmetli bir iştir.
Sap, yaprak ve meyvelerdeki tüylerin dibinde kaşındırıcı bezeler bulunur. Toplayıcılar bu nedenle ellerine bez sarar veya eldiven takar.
Hasat Sonrası İşlemler
Sabahın erken saatlerinde toplanan bamyalar ayıklanır ve boylarına göre ayrılır. Ürünler bekletildiği takdirde kararmalar meydana gelir.
Hasat sonrası işleme ve sevkiyat
Kurutma işleminde ilk olarak gıda ile temasa uygun temiz bir zemin, tente, kerevit vb. üzerine bamyalar serilir. Coğrafi sınırda en ideal güneşlenme olanağı temmuz ve eylül aylarıdır. Bu aylarda bamyalar asgari teknik ve hijyenik şartlar sağlanarak güneş altında ortalama 2 hafta süre ile kurutulur. Kurutma tekniğine uygun olarak modern kurutma tünellerinde de kurutma işlemi yapılabilir.
Ancak esas olan hasattan sonra ürünün en kısa sürede tüketiciye arz edilmesi ya da işlenmesidir.
Piyasaya Arz
Balıkesir Tombul Bamyası; gıda ile temasa uygun ambalajlar ile ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.
Balıkesir Tombul Bamyası Nasıl Hasat Edilir?
Hasat: Genellikle çiçeklenmeden 1–4 gün sonra yapılır.
Hasat işlemleri
Sabah erken toplanan meyveler ayıklanır, boylarına göre ayrılır ve bekletilmeden küçük torba, çuval veya kasalarda pazara sunulur.
Balıkesir Tombul Bamyası Ne Zaman Yetiştirilir ve Hasat Edilir? Nasıl Muhafaza Edilir?
Depolanması söz konusu olduğunda 7–10 °C sıcaklık ve %90–95 nemdeki kontrollü depolarda 8–10 gün süre ile depolanabilir.
Depolama ve Muhafaza Koşulları
Ürün kuru, serin, temiz ve kokulardan uzak depolarda muhafaza edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Coğrafi sınırda gece sıcaklığının (5–6 °C) çok fazla düşmemesi nedeni ile verimi fazladır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Balıkesir Tombul Bamyası taze sofralık veya kurutmalık olarak tüketilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicilin anlatımında gövde tüysüzdür; tabloda az tüylü olarak yazılıdır. Boy, anlatımda sulanmayan koşullarda 40–60 cm, yağışlı koşullarda 80–110 cm; tabloda 60–100 cm olarak verilir. Bu farklı kaynak bağlamları tek değere indirgenmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1580 tescil numaralı Balıkesir Tombul Bamyası menşe adı olarak 29 Nisan 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Balıkesir Tombul Bamyası ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Balıkesir Tombul Bamyası ibaresi ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, Balıkesir Sebze ve Meyveciler Esnaf Odası ve Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ürün konusunda uzman en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetimler her yıl en az bir kez düzenli olarak, ayrıca şikâyet olması durumunda her zaman yapılacaktır.
Denetim mercii; Balıkesir Tombul Bamyasının tohumunun uygunluğunu, üretim metodunun uygunluğunu, fiziksel özellikleri ile Balıkesir Tombul Bamyası ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğunu denetleyecektir. Ayrıca gerekli görüldüğü takdirde ürün analizi yaptırılabilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
