Coğrafi işaretli ürün · Osmaniye
Osmaniye’nin Kadirli ilçesindeki andız kozalaklarının çekirdeklerinden üretilir. Merik ve Yetkin çeşitlerinin belirgin hareleri, kullanıldıkça değişen renkleri, ipeksi dokusu ve ses tınısıyla tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kadirli Andız Tespihi nedir?
Kadirli Andız Tespihi, Kadirli ilçesinin 800 ile 1500 m rakımlı dağlık bölgelerinde yetişen Juniperus drupacea türüne ait ağacın kozalaklarının çekirdeklerinden üretilen bir tespihtir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kozalak ve çekirdek
Çekirdeklerin tek, çift ve üç benek formları vardır; hare ve çizgileri belirgindir.
Kozalaklar martta oluşmaya başlar, 18 ayda olgunlaşır ve yirminci ayda dalından düşer.
Kozalaktan elde edilen çekirdeklerin eni 8–12 mm ve boyu 20–22 mm arasında değişir.
Kadirli Andız Tespihi üretiminde kullanılan ve coğrafi sınırdan temin edilen andız çekirdeklerinin yüzeyi pürüzsüz olup iç filiz çekirdeği derindedir.
Tablo-1: Merik ve Yetkin Evresindeki Tohumlardan Elde Edilen Kadirli Andız Tespihi
Sicilin 3. sayfasındaki önce/sonra fotoğraf karşılaştırması, 2. sayfada açıklanan renk dönüşümleriyle metinleştirilmiştir. Fotoğrafların kendisi bu tabloda yer almaz.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ürün | Sicil metnindeki kullanım sonrası renk |
|---|---|
| Merik Kadirli Andız Tespihi | Bordo ve saydam görünüm |
| Yetkin Kadirli Andız Tespihi | Kızıl kestane veya koyu kahverengi |
Tablo-2: Kesim ve model görselleri
Sicilin 3–4. sayfalarındaki model ve kesim kataloğunun on dört örneği, tekrar Doğal örnek de korunarak aktarılmıştır. Boş görsel sütunları kaldırılmıştır.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicilin 3–4. sayfalarındaki model ve kesim kataloğunun on dört örneği, tekrar Doğal örnek de korunarak aktarılmıştır. Boş görsel sütunları kaldırılmıştır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Model (sol) | Kesim (sol) | Model (sağ) | Kesim (sağ) |
|---|---|---|---|
| Efe | Küt | 33’lü | Sığırcık |
| Efe | Arpa | 33’lü | Küre |
| 33’lü | Kapsül | 33’lü | Damla |
| 33’lü | Beyzi | 33’lü | Konik |
| 33’lü | Pirinç | 33’lü | Buton |
| 33’lü | Mısır | 99’lu | Doğal |
| 99’lu | Doğal | 99’lu | Kapsül |
Merik ve Yetkin renk dönüşümü
Suya karşı dayanıklı olmasından dolayı kullanımla meydana gelebilecek deformasyona dayanıklı olup zaman içinde harelerinde bir bozulma görülmez. İç filiz çekirdeğinin derinliği ile iç yüzeyde oluşan boşluk sayesinde tespihteki ses tınısı yüksektir. Merik ve Yetkin Andız Tespihi olmak üzere iki tür Kadirli Andız Tespihi üretimi vardır (Tablo 1).
Merik çeşidi onuncu ile on altıncı aylar, Yetkin çeşidi on yedinci ile on sekizinci aylar arasında hasat edilen tohumlardan yapılır. Merik çekirdeğinin hareleri ve renk değişimi belirgindir; kullanım sonrası habbe bordo ve saydam hale gelir.
İmame ve model yapısı
Yetkin andız tespihinde kahverenginin farklı tonlarında tespihler üretilirken çekim sonrası kızıl kestane veya koyu kahverengi tonlarına dönüşür. Andız çekirdeğinden elde edildiği için tespih imamesi birbirine oturtmalı şekilde 2 ya da 3 çekirdekten üretilir. Kadirli Andız Tespihinin Efe, 33’lü ve 99’lu olacak şekilde 3 modeli vardır. Efe model; 17’li, 19’lu, 21’li ve 23’lü habbelerden oluşur. Bu modele maskot adı da verilir.
33’lü model 33 habbe, imame ve kamçıdan oluşur. 99’lu modelde her 33 habbede bir ayraç bulunur; 99 habbe, imame ve kamçı birlikte kullanılır.
Nasıl üretilir?
İki üretim yöntemi
Kadirli Andız Tespihi üretim metodu tornalama ve doğal andız tespihi üretimi olarak 2 şekildedir.
Tohumun tespiti ve tornalama yöntemi, Kadirli Andız Tespihi üretim sürecinin en kritik aşamalarındandır. Bu aşama, yüksek kaliteli ürün elde etmek için uygun andız ağaçlarının ve tohumlarının dikkatlice seçilmesini, ardından bu tohumların geleneksel tekniklerle işlenmesini içerir. Süreç, ağaçların tespiti ve numunelerin alınmasıyla başlayıp numunelerle tespit edilen kalifiye ağaçların çekirdeklerinin hasat edilmesi, ardından kozalakların soyulması, tohumların sınıflandırılması ve tornalama işlemleriyle devam eder.
Tornalama işlemi sırasında tohumlar özel olarak tasarlanmış kalem ve torna makineleri kullanılarak şekillendirilir. Son olarak, zımparalama, parlatma ve dizim aşamaları ile tespihler son haline getirilir. Bu yöntem, Kadirli bölgesine özgü geleneksel el sanatları tekniklerinin kullanılmasıyla gerçekleştirilir ve yüksek kaliteli, dayanıklı ürün üretilmesini sağlar.
Tornalama için numune ve hasat
Kadirli ilçesinin Yoğunoluk, Mahsutoluğu, Değirmendere, Köse Pınarı, Bağdaş, Tahta ve çevresindeki yaylalarında bulunan andız ağaçları tespit edilir. Her ağaçtan numune alınarak numaralandırılır ve andız işleme atölyesine getirilir.
Numunelere göre tespih için belirlenen çekirdeklerin ağaçları, mart-haziran aylarında merik, eylül-ekim aylarında yetkin çekirdek olarak hasadı yapılır.
Soyma, kurutma ve sınıflandırma
Hasadı yapılan ağaçların kozalakları 30–35 kg kapasiteli içerisi 4–8 tırtıklı soyma bıçağı bulunan tambur içerisine atılarak 20–30 dakikalık sürelerde merdane yapılarak soyulur ve tornada işlenmeye hazır hale getirilir. Bu işlem, kozalakların yüzeyinin temizlenmesini ve çekirdeklerin ortaya çıkmasını sağlar.
Merdaneli değirmende kabukları soyulan tohumlar pamuklu bir bez üzerine alınır ve kapalı bir alanda 2–3 gün süreyle kurutulur. Kurutulan tohumlar sınıflandırılır.
Kurutulan tohumların içerisindeki uygun olmayan tohumlar seçilerek ayrıştırılır. Uygun olanlar ise tespit edilerek boyutlarına göre sınıflandırılır. Tohumların uygunluğu tespit edildikten sonra, üretim sürecinin en kritik aşamalarından biri olan tornalama işlemine geçilir. Bu aşamada, özel olarak tasarlanmış kuru tornalar kullanılarak tohumlara şekil verilir.
Kuru torna ve kalem hazırlığı
Tohum kuru tornada uygun biçime getirilir. Sicil görselinde çevirme kolu, dinamo, bileme çarkı, mil ve punto, sütre, mandren, tığ, kalemler ve zımpara bileşenleri gösterilir.
Tornalama işleminde 1,5 mm – 3 mm kalınlığında hava çeliğinden yapılmış kalemler kullanılır. Tohumun formuna uygun olarak bu kalemler zımpara taşı ile bilenir ve şekillendirilir. Her ağacın tohumuna uygun kalemler açılır ve bu kalemlerle tohumlar işlenir. Kalemler, tohumların karakteristik yapısına uygun şekilde şekillendirilir. Kalem açma işlemi tamamlandığında tornalama işlemine geçilir.
Tornalama, delme, zımpara ve dizim
Tohum iki mil arasındaki puntolara takılır ve çevirme koluyla sıkıştırılır. Dönerken uygun çelik kalem uçlarıyla tıraşlanır; sonra çıkarılıp mandrendeki çelik tığla iki yönden delinir. Kaynak tığ için “0,8–25 mm” yazar; ölçünün çap mı uzunluk mu olduğunu belirtmez. Bu kayda ondalık işareti eklenmemiş ve ölçü çap olarak yorumlanmamıştır.
Delimi yapılmış tohumlar zımpara miline takılarak zımparalanır. Zımpara işlemi, önce kaba zımpara ile başlar, ardından ince zımparaya geçilir. Tohumlar 400, 800 ve 1000 kum zımparalar ile zımparalanır. Zımparalama işlemi tamamlandıktan sonra, işlenmiş tohumların yüzeyi keçe ile parlatılır.
Parlatılmış tohumlar dizim için hazır hale gelir. Habbe boyutlarına göre dizim yapılır ve tespih tamamlanır. Tespih dizimin de delimin boyutuna göre 6–21 numara arasında değişen sentetik bobin ip kullanılır.
Doğal yöntem için toplama ve hazırlık
Doğal yöntemde yetkin kozalaklar ekimde ağaç diplerinden toplanır. Değirmende kabukları ayrılır, tohumlar bir süre kurutulur; delim ve dolaplamaya hazırlanır. Kaynak bu yöntemi minimum işlemle doğal yapının korunması olarak anlatır.
Bu aşamada, tohumlar tornalarda delinir ve dolaplanarak pürüzsüz hale getirilir.
Doğal yöntemde dolaplama
Kurutulan tohumlar delim işlemi için torna makinelerine alınır. Tohumlar delindikten sonra, altıgen dolaplara atılır. Bu dolaplar 20–40 kg çekirdek kapasiteli paslanmaz kalvenizli saçlardan oluşan altıgen şeklinde su sızdırmayan tambur dolaplardır. Tambur dolaba 20 kg’lık tohum için 10 litre su ile 5 kg pomza tozu ilave edilir. Dolap içerisinde bulunan tohumlar yavaş devirde dinamo etkisiyle 8–10 saat tamburlanarak zımparalanır.
Dolaplama işlemi tamamlandığında, tohumlar boyama ve kurutma aşamasına geçer. Bu aşamada, tohumlar çeşitli renklerde boyanır ve doğal bir görünüm kazanması sağlanır.
Boyama, dizim ve isteğe bağlı koku
20 litre su içerisine, 200 gr kumaş boyası katılarak karışım boyama kazanında kaynatılır. Daha sonra tamburlanarak zımparası yapılan 20 kg tohum kaynatılan karışıma atılır ve 15 dakika boyada bekletilir. Daha sonra süzgeçle süzülerek yıkama işlemi yapılır. İstenilen renge boyanan tohumlar kurumaya bırakılır. Boyama ve kurutma işlemi tamamlandıktan sonra, tohumlar dizim aşamasına geçer. Doğal andız tespihleri, farklı boyutlarda ve modellerde dizilerek son haline getirilir.
Ayrıca, tespihlerin kokulu olması istenirse, doğal yağ ve esanslar kullanılarak kokulandırma işlemi yapılır.
Hazırlanan habbeler, efe boy 17’li, 19’lu, 33’lü ve 99’lu olarak dizilir. Doğal tespihlerin kokulandırılması için esans içerikli kokular ve zeytinyağı gibi doğal yağlar kullanılır böylece tespihler kokulu hale getirilir.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Osmaniye ili Kadirli ilçesidir. Hammaddesi bu alandaki andız ağaçlarından sağlanır; yöreyle ün bağı bulunan tespihin bütün üretim aşamaları ilçede gerçekleşir.
Kadirli’de doğal yetişen andız tohumlarının ustalıkla işlenmesi uzun bir geçmişe dayanır. Sertlik, dayanıklılık, koku, çekim kolaylığı, renk alma ve ipeksi yapı ürünün ekonomik ve kültürel önemini oluşturur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1728 tescil numaralı Kadirli Andız Tespihi mahreç işareti olarak 25 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Kadirli Andız Tespihi ibaresi, logosu ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Kadirli Andız Tespihi ibaresi, logosu ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Kadirli Ticaret ve Sanayi Odası.
Denetim Kadirli Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonundadır. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Kadirli Uygulamalı Bilimler Fakültesi Organik Tarım İşletmeciliği Bölümü, Kadirli Millî Eğitim Müdürlüğü ve Odadan birer uzmanla üç kişilik merci kurulur. Yılda bir kez düzenli, gerektiğinde ve şikâyette her zaman denetim yapılır.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Üretimde kullanılan andız ağacı tohumunun çeşit (Merik ve Yetkin) ve diğer özelliklerinin uygunluğu.
- Özellikle üretim türü (Tornalama ve Doğal yolla üretimi) olmak üzere üretim metodunun uygunluğu.
- Kadirli Andız Tespihi ibaresi, logosu ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
