Coğrafi işaretli ürün · Osmaniye
Osmaniye’nin Kadirli ilçesinde bitkisel boyalarla renklendirilen yün iplikle ilikli teknikte dokunur. Çerçeveli kenarları, geometrik motifleri ve çift taraflı kullanımıyla tanınır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Karatepe Kilimi nedir?
Karatepe Kilimi; nar kabuğu, soğan kabuğu, ceviz ağacı yaprağı, çam kabuğu sütleğen, hardal, meşe, boruk, devecik, zakkum, gelincik, sakızlık, hartlap, zeytin vb. bitkilerden elde edilen boyalar kullanılarak tamamen yün iplerden dokunur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Karatepe Kiliminin geçmişi, Kadirli ilçesine bağlı Karatepe köyüne M.Ö. Karatepe Kilimlerinin kenarları çerçevelidir.
Çerçeve içinde yer alan motifler baklava dilimi, yıldız, merdiven, küpeli, yar yâre küstü, yar yâre baktı, eli belinde, mihrap, koçboynuzu, taraklı, saç bağ, kurt izi, kurtağzı, yengeç, papatya, sevdi dolaştı, zikzak gibi motiflerdir.
Kenar bordür üzerine küçük desenler, zemin üzerinde ise büyük motifler hakimdir.
Bitkisel boya ve motifler
Hayvan motifi olarak kurtağzı, kurt izi, kuşburnu, kırlangıç ayağı ve ördek; bitki motifi olarak çam ağacı, gül, pıtrak, lale ve ayrıca yıldız motifi kullanılır.
Karatepe Kilimlerinde, Anadolu Türk Obalarının motifleri hakim olsa da coğrafi sınırda yaşayan insanların tasarladığı motifler de kullanılır.
Akıl taşı denen ortası altıgen şeklinde açık olan yıldıza benzeyen motif de kullanılır.
Karatepe Kilimleri çift taraflı kullanılır.
Karatepe Kilimi örtü, yaygı veya süs eşyası olarak kullanılabilir.
Karatepe Kilimlerde geometrik motifler ağırlıklıdır.
Çözgü ipinin gergin olarak dokunması ve kirkitin sert olarak vurulmasından dolayı kir, toz tutmaması ve çözgü ipinin gergin olarak dokunması ve kirkitin sert olarak vurulmasıdır.
Karatepe Kilimlerinde, ilikli dokuma tekniği kullanılır.
Dokuma renkleri ve desenleri
Karatepe Kiliminde kırmızı zenginliği, saadeti ve sevinci; yeşil maneviyatı; mavi asaleti ve ihtişamı simgeler. Sarı kötülükten korunmayı, siyah ise dünya sıkıntılarından arınmayı temsil eder. Renklerin elde edildiği maddeler aşağıdaki tabloda gösterilir.
Renkler ve boyar kaynakları
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Beyaz | Beyaz koyun yünü |
| Siyah | Siyah koyun yünü |
| Sarı | Papatya, sütleğen, boruk, sakızlık |
| Mavi | İndigo |
| Yeşil | Zakkum, develik, gelincik |
| Kırmızı | Çam kabuğu ve rubia |
| Gri | Koyun yünü |
| Kahverengi | Koyun yünü ve ceviz |
Nasıl üretilir?
Genellikle coğrafi sınırda yetişen nar kabuğu, soğan kabuğu, ceviz ağacı yaprağı, çam kabuğu, sütleğen, hardal, meşe, boruk, devecik, zakkum, gelincik, sakızlık, hartlap, zeytin vb. bitkiler suda, uzun süre kaynatıldıktan sonra bitkiler sudan çıkarılır. Koyunlardan elde edilen yün ipler, boyalı suya konur. Hafif ateşte bir süre kaynatılıp bekletildikten sonra boyanmış iplikler kazandan alınarak temiz suda iyice yıkanır ve kurumaya bırakılır.
İpler kuruduktan sonra dokumaya hazır hale gelir.
Karatepe Kilimleri eski dönemlerde, “istar” denen ayakları yere sabitlenerek dikey olarak kullanılan ahşap tezgâhlarda dokunurdu. Günümüzde ise ıstar tipi sarma metal dikey tezgâhlar kullanılır.
Tezgâh ve dokuma araçları
İki parçadan meydana gelir. Tezgâhın ayakta kalmasını, leventlerin birbirine paralel olmasını ve gücü sopasının sabit kalmasını sağlar.
**Levent çubukları:** Tezgâhta iki tane vardır. Silindir veya köşeli olabilirler, üst levent çubuğuna çözgü iplikleri, alt levent çubuğuna ise dokunan kilim sarılır.
**Gücü sopası:** Çözgü ipliklerinin çapraz hale getirilmesinde kullanılan ve yan demirinde sabitlenen çubuktur.
**Varan gelen:** Gücü ağacının üzerinde çözgüler arasında aşağı yukarı hareket ederek çözgüler arasındaki açıklığın ayarlanmasına yarar.
**Burgu demiri:** Alt ve üst leventlere bağlanır. İki demire geçirilen burgu demiri leventlerle ters istikamette dönen bir sisteme sahiptir. Sağa sola döndürülerek leventler sıkıştırılır veya gevşetilir.
**Kirkit:** Atkı ve nakış iplerini sıkıştırmak için kullanılır. Kirkite “ıstar tarağı” da denir. Geçmişte şimşir, armut, dut, dişbudak ağacından yapılmakta iken günümüzde demirden yapılır.
**Makas:** Dokuma aşamasında biten motif iplerinin fazla gelmesi durumunda ipliklerin kesilmesinde ve dokuma bittikten sonra iki üç kilimlik çözülen çözgülerden ayrılmasında kullanılır.
Desen ve çözgü hazırlığı
Kilimlerin ve çözgü ipliklerinin eni ile boyunun ayarlanmasında kullanılır. Atkı ve çözgü ipleri saf yün olan Karatepe Kiliminin ilk aşaması; desen seçimi ve renk uyumunun planlamasıdır. Dokumacı önce, deseni oluşturacak motiflerin birbirleriyle uyumlu olmasını sağlayacak şekilde motifleri desen üzerine uygun bir şekilde yerleştirir. Sonra hazırlamış olduğu desen ve motiflere uygun renk seçimini yapar.
Karatepe Kilimleri; atkı yünlerinin çözgü yünleri arasında bir alttan bir üstten geçirilmesi ve kirkitle sıkıştırılması suretiyle dokunur. Bu kilimlerde ilikli dokuma tekniği kullanılır. Çözgüde her 10 cm de 33–40 tel çözgü bulunur. Çözgü ipi 2,5 numara ve üç kattır. Çözgü aparatının iskeleti, üç kişi tarafından hazırlanır. Çözgü aparatının başlarında birer kişi zincir çeker, diğer kişi ortada çapraz şekilde gidiş geliş yaparak çözgü çözülür.
**Metre:** Atkı ipi ise 3,5 numara ve iki kat yün ipten oluşur. Çözgü aparattan çıkartılarak her iki başından levent çubuğuna geçirilir. Orta çapraz ipi takılır ve düzeltilir, varan gelene sarılarak dokuma tezgâhına aktarılır. Aktarma işlemi, sarma tezgâhta önce levent çubuğu tezgâhın üst merdaneye takılır sonra üst merdaneye sarılır.
Diğer levent çubuğu alt merdaneye takılır ve çözgü bu seferde alttaki merdaneye sarılır, son işlem olarak düzenli bir şekilde üst merdaneye sarılır. Gücü aletine, gücü bağlama işlemi yapılır, kilime başlamak üzere zincir işlemi yapılır ve istenilen motifler dokunur. Karatepe Kilimi 40 cm x 40 cm ebatlarından başlayarak 200 cm x 300 cm ebatlarına kadar dokunabilmektedir.
Yöreyle bağı nedir?
Geçmişi eskiye dayanan ve üretimi coğrafi sınıra özgü özellikler içeren Karatepe Kiliminin, coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Geçmişi eskiye dayanan Karatepe Kilimi ustalık gerektiren yerel üretim metodu nedeniyle coğrafi sınır ile ün bağı vardır.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
8.yüzyıla kadar uzanır. Bu sebeple üretimin tüm aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
785 tescil numaralı Karatepe Kilimi mahreç işareti olarak 22 Haziran 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Karatepe Kilimi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Karatepe Kilimi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Kadirli Ticaret Borsası.
Denetimler, Kadirli Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Kadirli Ticaret Borsası, Osmaniye İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve S.S. Karatepe Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifinden konuda uzman birer kişinin katılacağı deneti mercii tarafından yapılır. Yılda bir kez düzenli olarak yapılacak denetimler, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılacaktır.
Denetim mercii tarafından; dokumada kullanılan atkı ve çözgü iplerinin saf yün iplik olması, kilimlerde ilikli dokuma tekniğinin kullanılması, her 10 cm’de 33–40 tel çözgü bulunması, motifleri, renk solması, toz tutması ile Karatepe Kilimi ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
