Coğrafi işaretli ürün · Çorum
Çorum’un Alaca ilçesinde yün ipliklerle ıstar tezgâhı veya ip ağacında dokunur. Ortadaki motifli kare ya da dikdörtgen topları, ince arayol işlemeleri birbirinden ayırır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Alaca Camili Kilimi nedir?
Alaca Camili Kilimi; baca kurumu, tetire otu, kuru pancar ve boya otu kullanılarak renklendirilen yünlerin kirmende ipe dönüştürülmesi ve bu iplerin ıstar tezgâhlarında veya ip ağacında dokunması suretiyle üretilen bir kilimdir.
Kırmızı, sarı ve siyahla başlayan renk repertuvarına zamanla mavi, yeşil, kahverengi ve ara tonlar eklenmiştir. Yün ve kök boya kullanımı dokumanın temel özellikleri arasındadır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Top, arayol, kenar, bölüm ve motif örnekleri özgün sicil görsellerinde gösterilmiştir.
Yün iplik ve renkler
İplikler yünden yapılır. İlk dokumalarda kırmızı, sarı ve siyah renkler kullanılırken zamanla mavi, yeşil, kahverengi ve ara tonlar da kullanılmaya başlanmıştır. İpler özellikle kök boyalarla boyanır; son zamanlarda hazır ipler de kullanılmaktadır.
Toplar, arayollar ve kenarlar
Kilimin ortasındaki dikdörtgen veya kare motifli kutulara “top” denir. Büyüklüğe göre tek sayıda 1, 3, 5, 7, 9 veya 11 top bulunabilir. Her top aynı motifin aynı veya farklı renklerle tekrarıyla işlenebilir; toplarda farklı motifler de kullanılabilir. Kenarları ve topları ayıran arayollar 2–3 cm genişliğinde ince motiflerle dokunur.
Dış kenar dört yanı çevreleyen motif tekrarlarından oluşur; bir veya iki iç kenarla birlikte en az iki kenar dokuması bulunur. Etek ve kenarlar genellikle bütünlük sağlar. Etek kısmında kenar sayısı kadar işleme yapılır, atkı ipinden püsküller bırakılır ve renkli çubuklar oluşturacak biçimde birkaç santimetre dokunur. Bu başlangıç dokumasına “etek” adı verilir. İç kenarlar farklı motifin tekrarıyla dokunur.
Motifler ve kullanım
Başlıca motifler deveboynu, eliböğründe, mekikli, ördekli, sulupıtırak ve kıvrımdır. Sicil görsellerinde zincirli, karnıyarık, aynalı, çiftegül, koçboynuzu ve dal motifleri de yer alır. Alaca Camili Kilimi hem yer kilimi hem duvar örtüsü olarak kullanılabilir.
Kenar düzeni
Kilimde iki veya üç kenar dokuması yapılır; her kenar farklı işlemeyle dokunur.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Zincirli | Karnıyarık | Aynalı |
|---|---|---|
| Kilim örneği | Sulupıtırak | Çiftegül |
| Ördekli | Koçboynuzu | Karnıyarık |
| Kıvrım | Deveboynu | Dal |
| Eliböğründe | Eliböğründe | Mekikli |
Nasıl üretilir?
Çözgü ve etek başlangıcı
Alaca Camili Kilimi, ıstar denilen tezgâhlarda veya ip ağacında dokunur. Dokumaya başlamadan önce başlangıç yerinde çözgü telleri çift alınarak en az iki sıra olmak üzere atkı ipliği ile zincir örgü yapılır. Bu örgü halı ipliklerinin çözülmemesini sağlar. Üzerine dokumada kullanılan beyaz atkı ipinden veya diğer renklerden çubuklar oluşturacak 2 cm dokunur. Etek kısmı tamamlandıktan sonra seçilen motifi oluşturmak üzere dokumaya devam edilir.
Kenarlar ve topların dokunması
Uzun kenarlarda her kenar için seçilen 3 farklı motiften seçilen 2 ya da 3 ayrı kenar bölümü işlenir. Kısa kenarlarda, uzun kenarlarda kullanılan renklerden zikzak şeklinde çizgi oluşturulur veya uzun kenarda oluşturulan motif devam ettirilir. Etek kısmındaki kenarın tamamlanması sonrasında arayol kısmına geçilir. Arayollar içerisine dikdörtgen şeklinde kutucukların içlerine motifler işlenerek top şekli işlenir.
Kirkit ve tarakla sıkıştırma
Her top için aynı desenler aynı veya farklı renklerde kullanılmakla birlikte farklı top desenleri de kullanılabilir. Dokuma sırasında iplikleri sıkıştırmak için kirkit adı verilen alet kullanılır. Kirkit ile sıralar tamamlandıkça iplikler sıkıştırılır. Kilim üzerinde desenlerin bulunduğu belirli alanlarda, o desenin rengindeki iplik, kendi motif alanı içinde gidip gelir. İplikler, büzgüler arasında gidip gelerek motifleri oluşturur. Dokuma işlemi boyunca tarakla atkı ipleri sıkıştırılır.
Saçaklar ve bitirme
Dokumanın sonunda tekrar bir etek dokuması yapılır, saçak payları bırakılarak çözgüsü kesilip tezgâhtan çıkarılır. Bırakılan saçak payları örülerek bağlanır ve fazla ipler kilim üzerinden kesilerek dokuma işlemi tamamlanır.
Yöreyle bağı nedir?
Alaca Camili Kiliminin coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Alaca ilçesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Alaca Camili Kiliminin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahip olan Alaca Camili Kiliminin coğrafi sınırın ekonomisinde önemli bir yeri vardır. Alaca Camili Kiliminin coğrafi sınırda uzun bir geçmişi vardır. Alaca ilçesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1578 tescil numaralı Alaca Camili Kilimi mahreç işareti olarak 19 Nisan 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Alaca Camili Kilimi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Alaca Camili Kilimi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim, Alaca Belediyesi koordinasyonunda altı kişilik uzman mercii tarafından yapılır. Alaca Kaymakamlığı, İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ticaret Borsası, Esnaf ve Sanatkârlar Odası, Ziraat Odası ve Alaca Belediyesinden birer kişi görev alır. Denetimler yılda bir defa, gerektiğinde ve şikâyet üzerine yapılır. Kontroller kullanılan malzemeleri, üretim metodunu, ürün özelliklerini, Alaca Camili Kilimi ibaresini ve mahreç işareti amblemini kapsar.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
