Coğrafi işaretli ürün · Erzurum
Erzurum’un İspir ilçesinde yetiştirilen ineklerin sütünden, tandırda kaymak tabakası oluşturulup katlanarak serin yerde kurutulmasıyla hazırlanır. Bal peteğini andıran gözenekli, süngerimsi yapısı ve sarımsı beyaz rengiyle ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İspir Kaymağı nedir?
İspir Kaymağı; İspir’de yetişen ineklerin sütünden elde edilen, gözenekli süngerimsi yapıda ve bal peteği görünümünde, dış kısmı sarımsı beyaz renkte, orta sertlikte ve kuru nitelikteki kaymaktır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Hammadde ve bileşim
İspir Kaymağı üretiminde sütü kullanılan inekler, yaz aylarında İspir’deki doğal otlaklarda kış aylarında ise bu otlaklardan elde edilerek kurutulan otlarla beslenir.
Bu sayede tüm yıl boyunca İspir Kaymağı üretiminin yapılması mümkün olur.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Fiziksel ve kimyasal özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
İspir Kaymağının Bazı Ürün Özellikleri
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicilde ürünün karakterizasyonu için verilen değerlerdir; denetim yöntemi veya denetim takvimi değildir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Kriter | Limitler |
|---|---|
| Kuru madde (%, en az) | 85 |
| Protein (%, en az) | 18 |
| Süt Yağı (%, en az) | 60 |
| Kül (%, en çok) | 2 |
| Asitlik (%, en çok) (laktik asit cinsinden) | 1,7 |
| pH | 6,58-7,00 |
Nasıl üretilir?
Süt hammaddesi ve üretim verimi
İspir Kaymağının üretimi sırasıyla sütün kaynatılması ve köpürtülmesi; kaymak tabakasının oluşturulması, pişirilmesi ve serin bir yerde kurutulması aşamalarından oluşur. İspir Kaymağı, İspir’de yetişen ineklerin sütünden ve sütün yağı alınmadan yapılır. 6 litre sütten yaklaşık yarım kilo kaymak elde edilir. İspir Kaymağının üretiminde kullanılan malzemeler, Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeler Yönetmeliğine uygundur.
Süzme ve kaynatma
İneklerden alınan süt, kalın tülbentle süzülerek kaynatılır.
Bu şekilde hazırlanan süt, odun ateşiyle yakılan tandırın üstüne konularak kızdırılan derin ve 60–70 cm çapında kalaylı bir bakır veya alüminyum tepsiye yaklaşık 1 metre yükseklikten köpürtülerek yavaş yavaş dökülür. Köpük halinde tepsinin her tarafına eşit olarak yayılan süt, genellikle akşamdan sabah saatlerine kadar 8 saat süre bekletilir. Kaymak oluşurken sütün tandırda kaynamamasına dikkat edilir. Bu şekilde oluşan kaymak, hafif sarıya yakın beyaz renklidir.
Kaymağın fazla kızarması yanık tada neden olduğundan istenmeyen bir durumdur.
Kurutmaya hazırlama
Tepsinin yanlarından bıçakla kesilerek ayrılan İspir Kaymağı, oklava ile ortasından kaldırılarak yaş tarafı iç kısma gelecek şekilde yarım daire halinde ikiye katlanarak yörede honça diye tabir edilen tahta yer sofrasına konulur ve serin bir odada kendi halinde kurumaya bırakılır.
Nasıl muhafaza edilir?
Ürünün depolama, taşıma ve pazarlanması aşamalarında muhafaza sıcaklığı 4°C’den fazla olmamalıdır.
Yöresiyle bağı nedir?
İspir Kaymağı, Erzurum’un İspir ilçesinde inek sütünden üretilir. Yöredeki mera hayvancılığı, süt hammaddesi ve kaymağın hazırlanmasıyla bağlantılıdır. Ürün, İspir yöresinin üretim geleneğiyle tanınır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Tarihsel kayıtlar
İspir Kaymağının İspir’deki tarihsel geçmişi konusunda erişilen en eski kaynak, 1642 tarihli Avarız Defteridir. Osmanlı tarih yazarlarından Kâtip Çelebi, İspir’de üretilen kaymağın küçük fıçılara bir kat kaymak bir kat bal konularak basıldığından, böylelikle lezzetli bir ürün elde edilirken bozulmasının da engellendiğinden bahsetmektedir.
Tescil ve denetim bilgileri
Coğrafi işaret, üreticinin markası ile birlikte ve markadan küçük olmamak üzere ürün ambalajında kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
431 tescil numaralı İspir Kaymağı menşe adı olarak 22 Mayıs 2019 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
İspir Esnaf ve Sanatkârlar Odasının koordinatörlüğünde ve İspir İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Atatürk Üniversitesi Hamza Polat Yüksekokulundan en az birer üyenin katılımıyla oluşacak denetim mercii tarafından denetim işlemleri yürütülür. Denetimler yılda bir kere yapılır ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak Türk Patent Ve Marka Kurumuna sunulur. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Denetim mercii, İspir Kaymağını üreten firmalara denetçi ekibi göndererek “ürünün tanımı ve ayırt edici özellikleri” ile “üretim metodu” kısmında belirtilen özelliklere uygun olarak üretim yapılıp yapılmadığını kontrol eder. İspir Kaymağının yapımında kullanılan sütün, İspir’de yetişen hayvanlardan elde edilip edilmediğinin kontrolü tesellüm belgeleri üzerinden yapılır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
