Coğrafi işaretli ürün · Balıkesir
Balıkesir’in belirli mahallelerinde üretilen manda kaymağı, bal peteği görünümlü yüzeyiyle ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Balıkesir Manda Kaymağı nedir?
Balıkesir Manda Kaymağı, manda sütü ile suyun karıştırılıp kabartılması ve yağının yoğunlaştırılmasıyla üretilen bir kaymaktır. Üretimde 7 litre manda sütü ile 2,5 litre su kullanılır.
Ürün opak beyaz rengi, iri gözenekli ve bal peteğini andıran yüzeyi, ekşi-kremamsı tadı ile tanımlanır. Üretiminde gıda katkı maddeleri, aroma ve aroma verici gıda bileşenleri kullanılmaz.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Renk ve yüzey yapısı
Balıkesir Manda Kaymağı opak beyaz renktedir; iri gözenekli yapısının yüzeyinde bal peteği görünümü oluşur. Bu açık renk ve petek görünümlü yüzey, ürünü geleneksel yöntemlerle üretilen diğer kaymaklardan ayıran özellikler arasındadır.
Kıvam ve tat
Kaymak, daha yumuşak konsistensiyle tanımlanır; tadı ekşi ve kremamsıdır.
Katkısız üretim
Üretim reçetesinde gıda katkı maddeleri, aroma veya aroma verici gıda bileşenleri yer almaz.
Tablo-1: Balıkesir Manda Kaymağının Özellikleri
Tablo-2: Manda Sütünün Özellikleri
Üretim süreci nasıl ilerler?
Sütün temini ve süzülmesi
Üretimde, coğrafi sınırda yetiştirilen Anadolu mandalarından temin edilen sabah sağımlı süt kullanılır. Süt, gıda ile temasa uygun pamuklu bezlerden süzülür.
Su ilavesi ve kabartma
1 kg Balıkesir Manda Kaymağı için 7 litre manda sütü ile 2,5 litre su karıştırılır. Karışım alüminyum, kalaylı ya da çelik kazanlarda 90-95°C sıcaklıkta kaynatılır ve kabarır kabarmaz ocaktan alınır.
Dinlendirme ve soğutma
Kazanların üzerine “köflün” adı verilen hasır sepet konulur ve hava ile temasını kesmek için bez örtü örtülür. Kazanlar en az üç saat dinlendirilerek soğumaya bırakılır; ardından kaymak oluşumu için buzdolabında yaklaşık 24 saat bekletilir.
Kaymak tabakasının alınması
Sütün üzerinde oluşan kaymak tabakası bıçakla kesilir ve ustalık gerektiren el ile katlama yöntemiyle alınır. Kaymak kitlesi bekledikçe koyulaşır.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Buzdolabında muhafaza
Balıkesir Manda Kaymağı, üretim tarihinden itibaren buzdolabı koşullarında 4-5 güne kadar muhafaza edilebilir. Kış aylarında muhafaza süresi 6-7 güne kadar çıkabilir.
Taşıma ve pazarlama sıcaklığı
Ürün, gıda ile temasa uygun kaplara aktarıldıktan sonra 4°C sıcaklıkta bekletilir. Depolama, taşıma ve pazarlama aşamalarında muhafaza sıcaklığı 4°C’nin üzerine çıkmamalıdır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Tanımlı üretim alanı
Coğrafi sınır; Altıeylül ilçesinde Yakupköy, Halalca, Balıklı, Karaman ve Ayşebacı, Karesi ilçesinde Köteyli, Gönen ilçesinde Bostancı ve Dursunbey ilçesinde Mahmudiye mahallelerini kapsar. Üretimde kullanılan manda sütü bu coğrafi sınırda yetiştirilen Anadolu mandalarından temin edilir ve ürünün bütün üretim aşamaları sınır içinde gerçekleştirilir.
Manda yetiştiriciliği ve üretim koşulları
Mandalar ilkbahar, yaz ve sonbaharda çayır, mera ve otlaklardaki mürver otu, kömüş mancarı, kara pazı, aksirken, kürdanotu, rezene, pülüskün, kaymacık, zühretarağı, kafkalida, akbubeçlik ve koyungözü gibi yerli taksonlarla beslenir. Kışın doğal bitki örtüsüne ek olarak azalan ot varlığına bağlı biçimde pamuk küspesi, ot, saman, yulaf, mısır kırmaları, buğday kepeği ve yağlı tohum küspeleri kullanılır. Coğrafi sınır içinde yürütülen üretimde süt ve su karışımının 90-95°C sıcaklıkta kabartılması zorunlu üretim aşamalarındandır.
Ün ilişkisi
Balıkesir Manda Kaymağının geçmişi eskiye dayanır ve ürün Balıkesir’in mutfak kültürü ile ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Ürünün coğrafi sınırla ün bağı bulunur.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaretleme
Balıkesir Manda Kaymağı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 29 Haziran 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere 28 Temmuz 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde “Balıkesir Manda Kaymağı” ibaresi ve mahreç işareti amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Balıkesir Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; belediye, Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Balıkesir İli Damızlık Manda Yetiştiricileri Birliği ve Balıkesir Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümünden uzmanların katıldığı en az dört kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez düzenli olarak yapılır; şikâyet üzerine ve gerekli görülen hâllerde de gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim ölçütleri ve raporlama
Denetimde manda sütünün coğrafi sınırda yetiştirilen Anadolu mandasından temini, bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uyum, katkı maddesi ve aroma kullanılmaması, muhafaza koşulları ile ibare ve amblem kullanımı kontrol edilir. Denetimler 6769 sayılı Kanun uyarınca raporlanarak her yıl Balıkesir Büyükşehir Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur; tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.