Coğrafi işaretli ürün · Iğdır
Iğdır’da küçük patlıcanların bütün olarak işlenmesiyle hazırlanan, altın sarısı görünümü ve diri dokusuyla tanımlanan bir sebze reçelidir. Ham maddenin boyutu, hasat zamanı ve ön hazırlığı, ürünün biçimini korumasında belirleyici rol oynar.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Iğdır Patlıcan Reçeli nedir?
Iğdır Patlıcan Reçeli, coğrafi sınırda yetiştirilen meyve bütünlüğü bozulmamış 6–12,5 cm boyutlarında patlıcanlar kullanılarak üretilen altın sarısı veya bal sarısı renkte, az şerbetli ve kıvamlı bir reçeldir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sonbahar ikliminin patlıcanlara etkisi
Bölgenin coğrafi konumu nedeniyle, ekim ayının ikinci yarısında gündüz sıcaklığı ortalama 24°C iken gece sıcaklığı ortalama 5°C civarındadır.
Bu fark bölgede üretilen patlıcanların gelişimini yavaşlatır, soğuğun etkisiyle kabuklarının kalınlaşmasına ve sertleşmesine neden olur.
Bitmiş ürünün patlıcan oranı
Iğdır Patlıcan Reçelinde meyve (patlıcan) oranı %75–85 aralığındadır.
Doku, renk ve tat özellikleri
Iğdır Patlıcan Reçeli, diğer yörelerde genellikle yaz aylarında üretilen ve daha koyu renkte olan patlıcan reçellerinden rengi ve içeriğindeki patlıcanların sert yapısı ile farklılaşır.
Ekim ayından itibaren tarlalardaki patlıcanların önemli bir kısmı ticari boyutlara ulaşamaz.
Nasıl üretilir?
Reçellik patlıcanın seçimi
Patlıcan seçiminde reçellik patlıcanlardan birkaç tanesi ortadan kırılarak çiğ olarak tadına bakılır.
Hasat, soyma ve tuzlu suda bekletme
Patlıcanlar ekim ayının ilk haftasından itibaren toplanır. Soğuğun etkisiyle sertleşmiş patlıcanlar seçilir. Patlıcanlar küçük ve çekirdeksiz olmalıdır. Tadında acılık varsa reçellik olarak kullanılmaz. Patlıcan toplama işlemi hava şartlarına göre kasım ayının ilk veya ikinci haftasına kadar devam eder. Patlıcanların bir gün önceden kabukları tamamen soyularak, sap kısmı artı şeklinde çizilir. Ayrıca, soyulmuş patlıcanların orta kısmında 0,5 cm derinlikte delikler açılır.
Soyulmuş patlıcanlar %5–7 oranında tuzlu su bulunan kaplara konur. Patlıcanlar tuzlu suda bir gece bekletilir ve tuzlu su gece boyu iki veya üç kez değiştirilir. Tuzlu suda bekletilmiş patlıcanlar, 30–40 litre hacmindeki kazanlara, patlıcanın kilosuna oranla 1,5–2 katı haşlama suyu ile birlikte konur.
Haşlama ve köpüğün alınması
Patlıcanlar haşlanırken patlıcan kilosuna oranla 4–7 gram sitrik asit de ilave edilir. Haşlama işlemi yüksek ateşte yapılır. Kaynama işi ateşin harına göre 15–20 dakika kadar sürer. Burada temel ölçü, patlıcanların renginin balköpüğü rengine dönmesidir. Bu renk elde edildiğinde haşlama işlemi sonlandırılır. Haşlama sırasında patlıcanlar hafif hafif karıştırılarak kazanın üst yüzeyinde oluşan köpükler, bir kepçe ile alınır.
Haşlama işlemi bittikten sonra patlıcanlar süzeklere alınır.
Yıkama ve şerbetin hazırlanması
En az üç kez soğuk suda yıkanır. Yıkama işlemi bittikten sonra 1 kg soyulmamış patlıcana 1 kg toz şeker oranı ile şerbet hazırlanır. Şerbet hazırlanması 10 kg şeker için 1 litre su olacak biçimde ayarlanır. Kazanlara konan şerbetin içine, haşlanmış patlıcanlar koyulur. Düşük derecedeki ateşte yavaş yavaş pişirilir. Bu işlem patlıcanlar şekerini alana kadar devam eder.
Şerbette pişirme ve kıvam kontrolü
Patlıcanlar pişirilirken 1 kilogram patlıcana oranla 4–7 gram sitrik asit veya 1 limon eklenir. İşlemin tamamlandığını kontrol etmek için şerbetten bir adet patlıcan çıkartılır ve ikiye ayrılarak koklanır. Patlıcan kokusu varsa işleme devam edilir. Patlıcan kokusu yerini reçel kokusuna bırakıncaya kadar bu işleme devam edilir.
Sıcak dolum ve sicildeki mevzuat koşulu
Şerbette kaynatma işlemi bittikten sonra 1 litrelik kavanozlara patlıcanlar sıcakken yerleştirilir ve üst kısmında 1 cm boşluk kalacak şekilde şerbet ile doldurulur. Kavanozların ağzı sıkıca kapatılarak ters çevrilir. Sicil, ürünün Türk Gıda Kodeksi Reçel, Jöle, Marmelat ve Tatlandırılmış Kestane Püresi Tebliğine uygun olarak üretilmesini şart koşar.
Yetişme ve hasat dönemi
Hasat sonu atıl hale gelecek olan boyutları küçük patlıcanlar, geleneksel olarak Iğdır Patlıcan Reçeli yapımında kullanılır.
Muhafaza koşulları
Ters çevrilen kavanozlar soğuyana kadar bu konumda bekletilir; ardından serin ve karanlık bir yerde muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Iğdır Ovası, karasal iklimin egemen olduğu Doğu Anadolu Bölgesinde mikroklima özelliği gösterir. Ovanın birçok yüksek dağla çevrili olması, deniz seviyesinden 850 metre yüksekte bulunması ve yıllık ortalama sıcaklık, yağış ve nem oranları, bölgenin mikroklima özelliği kazanmasını sağlar. Coğrafi sınır içerisinde nesillerdir geleneksel yöntemlerle üretilen Iğdır Patlıcan Reçelinin, yöre ile ün bağı bulunur.
Üretimde, coğrafi sınırda yetişen ve belirli özellikleri taşıyan patlıcanlar kullanılır.
Bu sebeple Iğdır ili ile ün bağı bulunan Iğdır Patlıcan Reçelinin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. Iğdır Patlıcan Reçelinin geçmişi eskiye dayanır ve üretimi, ustalık becerisi gerektirir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
975 tescil numaralı Iğdır Patlıcan Reçeli mahreç işareti olarak 20 Aralık 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Iğdır Patlıcan Reçeli ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Iğdır Patlıcan Reçeli ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Iğdır İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinatörlüğünde ve Iğdır İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Iğdır Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Iğdır Ziraat Odası, Iğdır Ticaret Borsası ile Iğdır İl Ticaret Müdürlüğünde görevli konuda uzman birer üyenin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir.
Denetim mercii; Iğdır Patlıcan Reçelinin üretiminde kullanılan patlıcanların coğrafi sınırdan temin edilmesini ve uygun özellikleri taşıdığını; üretim metoduna uygunluğu; ürünün fiziksel özelliklerinin uygunluğunu ve Iğdır Patlıcan Reçeli ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Yılda bir kez düzenli olarak yapılacak denetimler, şikâyet veya şüphe üzerine her zaman gerçekleştirilebilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
