Coğrafi işaretli ürün · Burdur
İbecik Bezi, Burdur’un Gölhisar ilçesine bağlı İbecik köyünde çukur tezgâhlarda dokunan, bezayağı örgüsü ve “yanış” adı verilen motifleriyle tanımlanan bir el dokumasıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İbecik Bezi nedir?
İbecik Bezi; el dokuma tezgâhlarında %100 pamuk ipliği kullanarak belirli motiflerle, kendine ait bir dokuma tekniği kullanılarak üretilen ince dokumadır. Dokumada sıklıkla pamuk ipliği kullanılsa da, bazı ürünlerde yün, nadiren de ipek iplik kullanımı görülür.
Ayırt edici özellikleri
İbecik Bezi, “İbecik Destarı” olarak da bilinir.
İbecik Bezinde geometrik motif ve desenler dokunur.
İbecik Köyünün ekonomisinde ve kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Pamuk ipliği
Atkı ve çözgü için 20/1 pamuk ipliği kullanılır.
Motifler (yanış) için ise diğerlerine göre daha ince bir pamuk iplik kullanılır ve bu iplik 12 kat sarılarak kalınlaştırılır.
Dokuma yapısı ve malzemeler
Bu dokumanın rengi, doğal pamuk rengi olan krem rengidir.
İbecik Bezi, benzer kalınlıklarda atkı ve çözgü ipliklerinden oluşur.
Dokuma esnasında atkı ipliği, birbirini izleyen çözgü ipliklerinin sırasıyla altından ve üzerinden geçerek, genellikle sıkı bir dokumayla kumaşı oluşturur.
Hammadde ve bileşim
En çok kullanılan motifler sülük yanış, topak yanış, zencir yanışı, eğri sulu ve fardı isimli motiflerdir.
İbecik Bezi, erkek baş giyimi (dastar), peşkir, sofra bezi, men-dil (sofra peçetesi), kuşak günümüzde daha çok ev tekstili, şal olarak kullanılmıştır.
İbecik Bezi başörtüsü, şal, elbise, masa örtüsü, sehpa örtüsü, perde vb. ürünlerin üretiminde kullanılır.
Bezayağı dokuma
İbecik Bezi; pamuk çözgü ve atkı ile bezayağı dokuma örgüsü tekniğinde zemini ve dokuma sırasında beyaz ya da renkli desen atkıları ile desenleme yapılarak dokunur.
Bezayağı tekniği kullanılarak oluşturulan bu dokumada, dokumaların karşılıklı kısa kenarlarında ipliklerle yapılan motifler yer alır.
Tablo-1: İbecik Bezinin geleneksel motifleri
Motif adları ve özgün görseller, sicil belgesinin 3. sayfalarından aynı eşleştirmeyle aktarılmıştır.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Motif adları ve özgün görseller, sicil belgesinin 3. sayfalarından aynı eşleştirmeyle aktarılmıştır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Model Adı | Modelin Görseli |
|---|---|
| Fardı Yanış |  |
| Zencir Yanış |  |
| Topak Yanış |  |
| Sülük Yanış |  |
| Eğri Su Yanış |  |
İbecik Bezi Nasıl Üretilir?
İplik hazırlığı
Ham iplikler çözgü hazırlanmadan önce haşıllama işlemine tabi tutularak, dokumada ipliklerin birbirine karışması ve kopması engellenir. Haşıllanan iplikler çile halinde büyük masuralara sarılarak el çözeği oluşturulur.
Çözgünün hazırlanması
Zeminde tahta yüzey üzerine, karşılıklı 2 sıra çivi (mıh) çakılarak çözgü için düzenek hazırlanır. Hazırlanan çözgü top şeklinde sarılıp tezgâha aktarılır. Kumaşın zemin örgüsü bez ayağıdır. Çözgü ve zemin atkısı olarak aynı kalitede iplik kullanılır. Desen yapan ikinci atkı ipliği diğerlerine göre daha incedir ve 12 kat sarılıp kalınlaştırılarak uygulanır. Dokuma sırasında el ile desen oluşturulur.
Desen atkısı, kullanılacak motife göre küçük yumaklar şeklinde hazırlanıp mekik yerine elle taşınır.
Dokuma işlemi
İbecik Bezinin çözgüsü ve atkısı, 20/1 pamuk ipliği ile dokunur.
Tezgâhın yapısı ve motiflerin dokunması
Motifler, serpme düzen ile kumaş yüzeyine işlenir. İbecik Bezi kumaş dokumacılığında kullanılan tezgâhlar, Burdur ilindeki marangozlar tarafından ve genellikle ceviz ağacından yapılan çukur tezgâhlar olup “düven” adı verilir. Düvenler 2 çerçeveli, gücülü ve pedallıdır. Bezayağı tekniğiyle seyrek dokunan İbecik Bezi yumuşak bir yapı kazanır.
Atkı ve çözgü ipliği olarak tek kat, sarı kıvrak olarak adlandırılan sık bükümlü 20/1 ham pamuk ipliği, desen ipliği olarak ham pamuk rengi veya ağartılmış pamuk rengi, bazen renkli veya simli iplikler ile brokar tekniğinde her motif için ayrı bir ilave atkı ipliği kullanılarak desen oluşturulur. İbecik Bezinde tek kenarda şerit şeklinde motif bulunur. Yörede motiflere “yanış” adı verilir.
En çok kullanılan motifler sülük yanış, topak yanış, zencir yanışı, eğri su ve fardı yanış olup söz konusu motiflerin görsellerine aşağıda yer verilmektedir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
İbecik Bezinin geçmişi eskiye dayanır; dokuma, İbecik köyünün ekonomik ve kültürel yaşamında yer tutar. Coğrafi sınırla kurduğu ün bağı nedeniyle üretimin bütün aşamaları İbecik köyünde gerçekleştirilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1441 tescil numaralı İbecik Bezi mahreç işareti olarak 7 Ağustos 2023 tarihinde tescil edilmiştir. İbecik Bezi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, İbecik Bezi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Gölhisar Belediyesinin koordinasyonunda ve Gölhisar Belediyesi, Gölhisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Gölhisar Halk Eğitim Merkezinden konuda uzman birer kişinin katılımlarıyla toplam 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir kez, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii; üretimde kullanılan tezgâhların ve ipliklerin uygunluğu, özellikle motifler olmak üzere üretim metoduna uygunluğu ve İbecik Bezi ibaresi, logosu ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.