Coğrafi işaretli ürün · Artvin
Hatila Balı, Artvin’in Hatila Vadisi florasından kaynaklanan amber-sarı tonlu bir baldır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatila Balı nedir?
Hatila Balı, Artvin Merkez ilçesindeki Taşlıca Köyünde üretilen bir baldır. Üretimde Kafkas ve Kafkas melezi arılar kullanılır; balın polen içeriğinde çeşitli bitki familyalarının çiçekleri yer alır.
Hatila Vadisi’nin relikt bitki örtüsü ve yerleşimlerden izole konumu, ürünün prolin ve nem değerleriyle ilişkilendirilen karakteristiklerini oluşturur. Bal, amber ve sarı tonlarında berrak bir görünüme, akışkan yapıya ve yutulduğunda hafif boğaz yanması hissine sahiptir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Arı ırkı ve polen bileşimi
Hatila Balının üretiminde Kafkas ve Kafkas melezi ırkı arılar kullanılır. Balda Apiaceae, Fagaceae, Fabaceae, Ericaceae, Rosaceae, Oleaceae ve Tiliaceae gibi familyalara ait bitkilerin çiçek polenleri bulunur.
Renk, yapı ve tat algısı
Polen çeşitleri ve yoğunluğuna göre balın rengi amber ile sarı tonları arasında değişir; görünümü berraktır. Akışkan yapıdaki bal, yutma sırasında hafif bir boğaz yanması hissi uyandırır; süzme bal, saklama koşullarına bağlı olarak homojen biçimde kristalize olup krema formuna geçebilir.
Fiziksel ve kimyasal ölçütler
Elektriksel iletkenlik en fazla 0,8 ms/cm, fruktoz ve glukoz toplamı en az 60 g/100 g, nem oranı en fazla %20 ve prolin miktarı en az 300 mg/kg olmalıdır. Diastaz sayısı en az 8, pH değeri 3,5–5,5 ve serbest asitlik en fazla 50 meq/kg olarak tanımlanır. Bal protein ve bal delta C13 değerleri arasındaki fark -1,0 veya daha pozitif; bu değerlerden hesaplanan C4 şekerleri oranı ise en fazla %7’dir.
Üretim nasıl gerçekleştirilir?
Arılıkların kurulması ve kovanların yerleştirilmesi
Geleneksel arıcılıkta doğal kaya oyuklarına ahşap desteklerle sabitlenen mekânlar ile kestane ağacından yapılmış, iki katlı, çantı tekniğindeki semerdem çatılı nalya tipi ahşap arılıklar kullanılır. Ahşap arılıkların ilk katı malzemelerin konulduğu tek kapılı korunaklı oda, ikinci katı ise yalnız arılara ayrılan bölüm olarak düzenlenir. Kovanlar, Hatila Vadisi’nin geniş yan kollarında yoğunluk oluşmayacak uygun noktalara yerleştirilir; bu yerleşim arılara yazlık ve kışlık konaklama imkânı sağlar.
İlkbahar bakımı ve bal akımına hazırlık
Arı bakımı ilkbahar, sağım sonrası ve sonbahar-kışa hazırlama olmak üzere üç aşamada yürütülür; Mart ayındaki ilkbahar bakımında hava sıcaklığı dikkate alınır. İlkbaharda petek temizliğinin ardından kovan altları değiştirilip temizlenir, parazit kontrolü yapılır ve Varroa ile diğer yavru hastalıkları görülürse önlem alınır. Kovanda bal eksikliği varsa arı kekiyle besleme yapılır ve arı kekinin arının kendi balından hazırlanması tercih edilir; Nisan ayında yeterli arı sayısına ulaşan kovan bala hazırlanır, nem ve sıcaklık yönünden iyi yalıtılmış tutulur. Mayıs sonunda bala gidecek arılar belirlenir, kontroller tamamlanır ve katlar verilir; sağım yapılıncaya kadar bu arılara besleme veya ilaçlama yapılmaz.
Nektar toplama ve kovan yönetimi
Arılar polen ve nektar toplamaya başladığında ilaç veya kimyasal uygulanmaz; kovan önünde arıların su ihtiyacı için günlük olarak yayvan kapta içilebilir temiz su bulundurulur. Bu dönemde ballıklara steril balmumu çerçeveleri yerleştirilir. Hasat öncesinde yavru düzeni ile petek örme ve çalışma durumu izlenir; bu aşamadan sonra kovanlara yalnız kat ihtiyacı için müdahale edilebilir.
Sağım sonrası bakım ve kışlatma
Sağım sonrasında ana arı kontrolü ve Varroa mücadelesi, Artvin İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün önerdiği ruhsatlı ilaçlarla yürütülür; ısırgan otu, ceviz yaprağı ve ardıç tohumu gibi unsurlarla bitkisel mücadele de uygulanır. Sonbahar bakımında kışa hazırlık ana kontrolü, bal stoku ve kovan içi daraltma yapılır; kovanlar vadide güneş görmeyen bölgelere alınır ve üst örtülerinin sağlamlığı korunur. Kışlatma vadide açık alanda gerçekleştirilir; arılıklarda kovanlar 50 cm yüksekliğindeki sehpalar üzerinde tutulur ve kovanların ön yüzü güneye bakacak şekilde konumlandırılır.
Süzme, dinlendirme ve ambalajlama
Peteklerin süzülmesi Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili mevzuatına uygun biçimde, ıslak kap kullanılmadan ve tamamen kapalı alanda yapılır; süzülen bal dinlendirme tanklarına aktarılır. Bal, büyük partiküller ve kabarcıkların çökmesiyle homojen görünüm kazanması için depolama alanında yaklaşık 3 gün bekletilir. Dinlendirme kaplarındaki bal gıda ile temasa uygun ambalajlara doldurulur ve Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliğine uygun ürünler ilgili mevzuata uygun etiket bilgileriyle etiketlenir.
Hasat nasıl yapılır?
Olgunluk kontrolü ve hasat
Bal akımı doğada kesilmeden hasada Temmuz ayının üçüncü veya dördüncü haftasında başlanır; hasat Ağustos ayının ilk haftasını geçmez. Hasat için kovan kontrolünde çerçevelerin tamamının veya üçte ikisinin sırlanmış ve olgunlaşmış olması aranır. Olgunlaşma tamamlanmışsa Temmuz ayının üçüncü haftasındaki sağım en uygun zaman kabul edilir; sağımdan sonra bal akımı 1–2 hafta daha sürer ve sırlanmış petekler alınmayarak alt katların bal stokuna destek olur.
Hasat sonrası kovan kontrolü
Sağım sonrasında ana arı, bal stoku ve hastalık kontrolü yapılır. Bu kontroller arıların gelecek yıla sağlıklı çıkmasına yönelik bakım sürecinin parçasıdır.
Yetiştirme ve muhafaza dönemleri
Arıcılık dönemi
Arıcılar Hatila Vadisi’nin tüm alanını Mayıs ayının sonundan Eylül ayının sonuna kadar kullanabilir. Vadinin Çoruh Nehri kıyısından dikey yükselen yapısı nedeniyle alt kesimler kışlatma ve ilkbaharda, üst kesimler ise yaz aylarında değerlendirilir.
Muhafaza koşulları
Bal, paketleme veya dolum noktasından tüketiciye ulaştırılıncaya kadar temiz, kuru ve kokulardan arındırılmış yerlerde muhafaza edilir. Muhafaza sırasında ürün doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmaz ve ortam sıcaklığı 25 °C’yi aşmaz.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Hatila Vadisi florası
Hatila Vadisi’nde litolojik farklılıklara bağlı eğim kırıkları ve şelaleler, vadinin orta ve yukarı kesimlerinde zengin ve yoğun bir bitki örtüsünün gelişmesine katkı verir. Relikt nitelikteki bu örtü, endemik karakterdekiler dâhil 1.349’dan fazla bitki türü ve çeşidini barındırır; arı varlığı ve bal üretimi bu çeşitlilikten etkilenir.
İzolasyon ve üretim ortamı
Coğrafi sınırın iklimi, yeryüzü şekilleri, relikt bitki niteliği ve yerleşim yerlerinden tamamen izole oluşu, Hatila Balının prolin ve nem değerleri bakımından karakteristik kazanmasıyla ilişkilendirilir. Ürünün coğrafi sınırı Artvin ili Merkez ilçe Hatila Köyü ve Milli Parkıdır; üretim Taşlıca Köyünde gerçekleştirilir.
Tarih ve yöresel önem
Hatila adının kökeni
Taşlıca Köyünün eski adı Hatila’dır ve alan Hatila Vadisi olarak bilinir. Köy, 1994 yılında Milli Park sınırları içinde kalmıştır.
Geleneksel arıcılık birikimi
Coğrafi sınırdaki arıcılık faaliyetlerinin yaklaşık üç yüz yıllık bir geçmişe sahip olduğu belirtilir. Hatila Balı üretiminde geleneksel arıcılık yöntemleri ve araçları kullanılır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Hatila Balı, menşe adı olarak 17 Eylül 2021 tarihinde 893 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 31 Aralık 2020 tarihinden itibaren korunmaktadır. Hatila Balı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda işletmede kolayca görülebilecek bir yerde bulundurulur.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Sınırlı Sorumlu Taşlıca Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi koordinasyonunda; kooperatif, Artvin İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi, Artvin Ticaret ve Sanayi Odası ve Artvin Belediyesinden uzmanların yer aldığı en az üç kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda en az 1 kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde ek denetim yapılabilir. Denetim planı için üreticiler, aktif bitki çeşitliliği, kovanlar ve üretim kapasiteleri kayıt altına alınır; konaklama noktaları, bakım, su kaynakları, arı besleme, zararlı mücadelesi, duyusal nitelikler, hijyen, muhafaza, taşıma ve işaret kullanımının uygunluğu denetlenir.
Analiz, raporlama ve sorumluluklar
Şikâyet veya ürün kalitesine ilişkin şüphe hâlinde nem, prolin ve HMF gibi analizler için bal numunesi alınabilir. Denetimler 6769 sayılı Kanun uyarınca raporlanır ve kooperatif tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir; ulaşım ve analiz gibi denetim giderleri üreticilerce karşılanır. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir; tescil ettiren ise hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Elektriksel iletkenlik (en fazla) | 0,8 ms/cm |
|---|---|
| Fruktoz+Glukoz miktarı (en az) | 60 g/100g |
| Nem (en fazla) | %20 |
| Prolin (en az) | 300 mg/kg |
| Diastaz sayısı (en az) | 8 |
| pH | 3,5-5,5 |
| Serbest asitlik (en fazla) | 50 meq/kg |
| Balda protein ve bal delta C13 değerleri arasındaki fark | -1,0 veya daha pozitif |
| Balda protein ve bal delta C13 değerlerinden hesaplanan C4 şekerleri oranı (en fazla) | %7 |