Coğrafi işaretli ürün · Artvin
Arhavi’nin kestane florasından gelen, kestane poleni yoğun balıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Arhavi Kestane Balı nedir?
Arhavi Kestane Balı, Arhavi’nin bitki örtüsündeki başta kestane olmak üzere çiçekli bitkilerden salgılanan nektarların arılarca toplanmasıyla elde edilen bir arı ürünüdür. Kaynağına göre çiçek balı sınıfındadır ve süzme bal ya da petekli bal olarak üretilip tüketiciye sunulur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kestane poleni yoğunluğu
Melissopalinolojik analizlerde Castanea sativa, yani kestane poleninin varlığı ürünün botanik kökenini belirginleştirir. Toplam polen içeriğinin en az %70’ini Castanea sativa türüne ait kestane poleni oluşturur. Ürün, yoğun bulunan ünifloral botanik kaynağı kestane olduğu için kestane balı olarak nitelendirilir.
Renk, tat ve kıvam
Balın rengi kahverengi ve tonlarında değişir; koku karakteri yararlanılan bitki örtüsüne özgüdür. Nispeten acı ve buruk tadı, viskoz-akışkan kıvamı ve tüketildiğinde boğazda oluşturduğu hafif yanma hissi duyusal yapısının parçalarıdır. Uygun muhafaza ve depolama koşullarında bal kısmen veya geç kristalize olabilir.
Flora ve arı ırkı
Coğrafi sınırdaki primer ve sekonder polen kaynakları balın özgün aromasını ve rengini oluşturur; kestaneye ıhlamur, narenciye, fundagiller ve gülgiller eşlik eden başlıca polen kaynakları arasındadır. Üretimde genel olarak bölgenin iklim koşullarına dayanıklı Kafkas Arısı, Apis mellifera caucasica, kullanılır.
Üretim nasıl gerçekleştirilir?
Bakım ve kışlatma
Arıcılıkta her mevsim gereken bakım işlemleri yürütülür; çalışmaların yoğunlaştığı ilkbahar dönemindeki uygulamalar mart ayında başlar. İlkbahar kontrollerinde arıların kışlama koşulları, kovandaki besin miktarı, ana arının varlığı ve yumurtlaması, işçi arı miktarı ile hastalık durumu incelenir; dip tahtaları temizlenir ve uygun olmayan parçalar değiştirilir. Arılı kovanlar genellikle yerden yüksekteki kapalı veya yarı açık arılıklarda kışlatılır; kapalı arılıklarda besleme bölge florasından elde edilen ballarla ya da şeker-su karışımıyla yapılabilir.
Arılıkların yerleştirilmesi ve koruma
Üretim genellikle sabit arıcılık faaliyetiyle, ortalama 1000 m rakıma kadar çıkabilen alanlarda modern kovanlar ve/veya kara kovanlar kullanılarak yapılır. Arılıklar genellikle mayıs ve haziran aylarında araziye yerleştirilir; arılar nektar toplamaya başladıktan sonra ilave besleme yapılmaz. Zararlı mücadelesinde ilgili mevzuata uygun ruhsatlı ilaçlar kullanılır ve kullanım talimatlarına uyulur.
Süzme balın ayrılması
Süzülecek çerçevelerdeki petek sırları tekniğine uygun biçimde alınır; peteklerdeki bal, gıda ile temasa uygun el ile çalışan veya elektrikli santrifüjlü bal süzme makineleriyle ayrılır. Süzülen bal gıda ile temasa uygun dinlendirme tanklarına alınır ve ortalama 3 gün dinlendirilir; bu sürede istenmeyen partikül ve kabarcıklar çöker, bal daha homojen bir görünüm kazanır. Dinlendirme sonrasında bal, kalabilecek partikül ve kabarcıkları ayırmak üzere ince eleklerden geçirilerek süzme işlemi tamamlanır.
Ambalajlama ve etiketleme
Bal, gıda işletmecilerinin belirlediği gıda ile temasa uygun ambalajlara konulur. Polen analizleri ve Türk Gıda Kodeksi bakımından uygun bulunan ballar, ilgili mevzuata uygun etiket bilgileriyle etiketlenerek tüketiciye arz edilir.
Hasat ne zaman yapılır?
Hasat dönemi
Hasat dönemi aylar, nektar akışı ve iklim koşullarına bağlı olarak değişir. Hasat genellikle ağustos ve eylül aylarında tamamlanır; olumsuz iklim koşullarında temmuz ayında da yapılabilir. Hasat zamanı geldiğinde arıcılar konakladıkları arılıkta bal hasadına başlar.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Muhafaza ve depolama
Bal, ambalajlama veya dolum noktasından tüketiciye ulaşıncaya kadar temiz ve kuru, kokulardan arındırılmış yerlerde; doğrudan güneş ışığına maruz bırakılmadan ve 25°C’yi aşmayacak koşullarda muhafaza edilir. Hemen tüketiciye arz edilmeyecek ve doluma geçilmeyecek ürün, daha uzun süre depolanabilmesi için serin ortamlarda saklanır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
İklim ve zengin flora
Coğrafi sınır Artvin ili Arhavi ilçesidir. Arhavi, Karadeniz kıyı kuşağında her mevsim yağış alabilen, kışları ılık ve yüksek yıllık sıcaklık ortalamaları gösteren Karadeniz ikliminin etkisindedir; bitki örtüsü gür, sık ve zengin bir floraya sahiptir. Bu floranın hâkim ağaçları arasında kestane, sakallı kızılağaç, kayın, gürgen, karaağaç, çınar, çam ve ıhlamur bulunur.
Ürünün yöreyle özdeşleşmesi
Ortalama 1000 metre rakıma kadar görülebilen kestane ağaçlarının oluşturduğu flora ile Arhavi’de süregelen arıcılık faaliyetleri, balın ilçe ile özdeşleşmesine katkı sağlar. Coğrafi sınırda yayılış gösteren primer ve sekonder polen kaynakları, balın aroma ve renk karakterini oluşturur.
Arıcılık geleneği nasıl sürer?
Arıcılık geleneği
Arhavi’de özellikle kestane ağaçlarının bulunduğu bitki örtüsüyle ilişkili arıcılık ve kestane balı üretimi yüzyıllar öncesine dayanır. Arıcıların geçmişten günümüze yaygın biçimde yürüttüğü faaliyetler, ürünün Arhavi ile bilinen ve özdeşleşen bir bal olmasını sağlamıştır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Arhavi Kestane Balı, 1252 tescil numarasıyla menşe adı olarak 10 Kasım 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 16 Aralık 2021 tarihinden itibaren korunmaktadır. Ürünün ambalajında “Arhavi Kestane Balı” ibaresi ve menşe adı amblemi yer alır; ambalaj üzerinde kullanılamadığında ise bu ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim yapısı ve izlenebilirlik
Denetimler, Arhavi Ziraat Odasının koordinasyonunda; Arhavi Ziraat Odası ve Arhavi İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Üretici arıcılar ve pazarlamada faaliyet gösteren gıda işletmecileri Arhavi Ziraat Odasınca liste halinde kaydedilir; yerinde kontrollerde kovan sayısı, arılık yerleri, konaklama noktasının uygunluğu ve bitki çeşitliliği kayıt altına alınır. Arıcılar her yıl arılık yerleri ve koloni sayılarını içeren bildirim yapar; bu kayıtlar ürünün izlenebilirliği için Arhavi Ziraat Odasınca düzenli biçimde tutulur.
Kontrol sıklığı ve yetkiler
Denetimlerde coğrafi işaret kullanımının, üretim metodunun, arılık yerlerinin, hasat işlemlerinin ve ambalajlama, muhafaza ile depolama koşullarının uygunluğu incelenir; gerekli görülürse bal numunesi alınır. Denetim ve mevzuat kapsamında istenebilecek analiz masrafları üreticiler tarafından karşılanabilir; tespit edilen uygunsuzluklar ve gerekli tedbirler ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetimler yılda en az 1 kez yapılır ve şikâyet üzerine veya gerekli hallerde ek denetim gerçekleştirilebilir; denetim raporları her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.