Coğrafi işaretli ürün · Sivas
Sivas’ın Gemerek ilçesinde yetiştirilir. Etli, sulu, ince kabuklu kırmızı meyveler demet halinde oluşur; her demette yaklaşık 30–40 tane bulunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gemerek Gilaburusu nedir?
Gemerek gilaburusu bahçelerde yetiştirildiği gibi dere kenarlarında da yabani formları bulunmaktadır. Gilaburu (Viburnum opulus), kırmızı renkli, nohut büyüklüğünde meyve veren bir ağaç türüdür.
Ayırt edici özellikleri
Daha çok İç Anadolu bölgesinde yetiştirilmektedir.
Irmak kenarlarında ve suyun bol olduğu yerlerde yetiştirilir.
Gemerek gilaburusu tane ağırlığı (100 tanesi) 69,90 – 83,21 g arası, çekirdek ağırlığı (100 tane) ise 3,2 – 4,3 g arası değişmektedir.
Gemerek gilaburusunun içinde reçine, viburnum, valerianic asit, organik asitler, tanin, salicosides, saponins etken maddeleri bulunmaktadır ve pek çok doymamış yağ asitleri ihtiva eder; bunlardan en önemlileri linoleik asit (omega 6), oleik asit (omega 9) ve linolenik asittir (omega 3).
İnce kabuklu taneler
Gemerek gilaburusu etli, sulu, ince kabuklu ve iri tanelidir ve bölgedeki gilaburu ağaçlarının verimi yüksektir.
Üretim tekniği ve ustalık
Gemerek gilaburusu ağaçları bazen bir çalı görünümünde, boyu 4 metreye kadar ulaşan küçük bir ağaçtır.
Bitki ve meyve özellikleri
Ağaç başına meyve verimliliği yaklaşık 8,4 – 10 kg’dır.
Dikimden 3 yıl sonra meyve vermeye başlar.
Derin sürgünleri nedeniyle 300 yıla kadar yaşayabilir.
Yaz sonunda küresel şekilde demet halinde meyveleri oluşur.
Her demet yaklaşık 30–40 meyve barındırır.
Meyve suyu verimliliği % 43 civarındadır.
Özellikle Aralık-Ocak-Şubat aylarında ortalama hava sıcaklığının 0°C’nin altına düşmesi, gilaburu bitkilerinin kış soğuklama ihtiyacının (bitkilerin tomurcuklanması ve verim verebilmesi için belli aralıkta düşük sıcaklık değerleri altında geçirmesi gereken süredir) karşılanmasında yeterli olmaktadır.
Aynı zamanda meyve olgunlaşması döneminde (Ağustos-Eylül ayları) sıcaklık ortalamasının en yüksek değerlere (30°C) ulaşması meyve tarafından üretilen aromatik maddelerin sentezinin artmasına neden olup, yörede yetiştirilen gilaburuların kendine has tat, koku ve aromasının oluşmasını sağlamaktadır.
Gemerek ilçesinde yüksekliğin fazla olması ve gece-gündüz sıcaklık farkının fazla olması, meyve renginin daha koyulaşmasına sebep olmakta, tat ve lezzet oluşmasına olumlu yönde etki etmektedir.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| AYLAR | Ocak | Şubat | Mart | Nisan | Mayıs | Haziran | Temmuz | Ağustos | Eylül | Ekim | Kasım | Aralık |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Fidan Dikimi | x | |||||||||||
| Budama | x | x | ||||||||||
| Gübreleme | x | x | x | |||||||||
| İlaçlama | x | x | ||||||||||
| Sulama | x | x | x | |||||||||
| Kış Bakımı | x | x | x | x | ||||||||
| Hasat | x | x | x |
Gemerek Gilaburusu Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Gemerek gilaburusu 1., 2., 3. sınıf sulu tarım arazilerinin sınırlarında ve dere kenarlarında çoğunluğu yabani olarak yetişmektedir. Bölgede yaygın olarak killi-tınlı ve kumlu-tınlı toprak yapısı görülmektedir. Bu topraklar Gemerek gilaburusu ağacının gelişimi için idealdir. Gemerek gilaburusu ağaçlarının yetiştiriciliğinde klon anaçları kullanılmaktadır. Meyve verimi ve kalitesine olumlu etkisi nedeniyle klon anaçlar tercih edilmektedir. Bu tercihte bölgedeki toprak yapısı, hastalık ve zararlılara dayanıklılık dikkate alınmaktadır.
Gemerek gilaburusu ağacı dikim işlemleri için, toprak işleme, erken ilkbaharda yapılır. Arazi, varsa, büyük taş ve kayalardan temizlenmelidir.
Toprağın hazırlanması
Dikimden önce 50–60 cm derinlikte işlenir ve bu işlemden 1–2 hafta sonra toprak kültivatörle sürülerek dikime hazır hale getirilir.
Üretim yeri ve çevresi
Gemerek bölgesinde hâlihazırda ırmak veya bahçe kenarlarındaki gilaburu ağaçlarından ilkbahar döneminde alınan çelikler uygun ortamlarda köklendirilerek, bölge halkının uygun gördüğü yerlere (arazi sınırı, ev bahçesi vb.) dikilmesi suretiyle yeni ağaçlar yetiştirilmektedir. Gemerek bölgesinde mevcut gilaburu ağaçlarından elde edilecek çelikler ile bahçeler kurulacak ve Gemerek gilaburusu kültüre alınacaktır. Üretim aşamaları aşağıda belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir.
Toprak hazırlığının bitimine doğru yetiştirilecek gilaburu fidanları temin edilir ve dikim yerleri, 3mx4m sıra üzeri ve sıra arası mesafelerle işaretlenir. Bitkilerin düzenli olarak yerleştirildiği sıralar arasındaki mesafeye sıra arası, sıralar üzerindeki mesafelere de sıra üzeri mesafe denir. Sıra arası mesafe ile sıra üzeri mesafeler toprak yapısı, bitki gelişim durumu gibi faktörler göz önüne alınarak belirlenir. Dikim yerleri işaretlendikten sonra, 60 cm derinliğinde dikim çukurları açılır.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Çukur açımından sonra fidanların taç ve köklerinde dikim budaması yapılır. Dikim esnasında çukurun dibine yanmış ahır gübresi ve üst toprak karışımından oluşan harç konulur. Daha sonra dikim tahtası kullanılarak, fidanın boğaz kısmı toprak hizasına gelecek şekilde dikilip toprakla sıkıştırılır. Hemen ardından can suyu verilir. Fidan dikilirken, dikimden sonra çukurun etrafında çanak oluşturularak fidan için gerekli suyun alınmasına yardımcı olunmalıdır.
Yaz aylarında ilk gelişme yılında kök bölgesinin nemli tutulmasını sağlayacak sıklıkta sulama yapılması gerekir.
Bakım ve koruma işlemleri
Fidanların dikildiği ilk yıl bakım işlemleri yapılır. İkinci yılda Gemerek gilaburusu ağaçları biraz olgunlaşmıştır ve gövde uzamıştır. Gemerek gilaburusu ağaçları yeterli uzunluğa geldiğinde bakım ve koruma işlemleri yapılır. Üçüncü yılda bakım ve koruma işlemlerine devam edilerek, Gemerek gilaburusu ağaçları tüm gelişmelerini tamamladıktan sonra ürün elde edilir. İkinci yıldan başlayarak düzenli olarak her yıl;
Yıl içerisinde değişik mevsimlerde en az üç kez diskli tırmıkla veya kültivatörle, ayrıca iki defa çapalama yapılarak toprak işlenir.
Malzemeler ve ölçüler
- Mart ve Nisan aylarında budama yapılarak ertesi yılın dalları şekillendirilir.
Bakım ve koruma işlemleri — 2. aşama
Üçüncü yıldan itibaren; Sürgünler 30–35 cm.’ye ulaşınca bordo bulamacı (göz taşı-kireç) uygulaması yapılır. Mevsime uygun olarak gelişebilen yabancı otlara karşı kimyasal mücadele ilaçları kullanılır. Bu temel bakım ve koruma işlemleri yapılarak yıllar boyunca kaliteli ürün elde edilmesi amaçlanır. Gemerek gilaburusu ağaçlarının büyümesi, dal, sürgün, yaprak, kök, meyve ve göz gibi organların büyümesinin bütünsel sonucudur.
Gemerek gilaburusu yetiştiriciliğinde meyve büyümesi ve olgunlaşması döneminde yağışların yetersiz olması nedeniyle Temmuz–Eylül ayları arasında bolca sulama yapılır. Sulamada klasik salma sulama yöntemi uygulanır. Meyve gelişmesi, çiçek oluşumunun başlamasıyla karakterize edilir. Tam çiçeklenme, tozlaşma, döllenme ve meyve tutumu ile ürün oluşmaktadır. Gemerek yöresinde iklim koşullarına bağlı olarak tam çiçeklenme dönemi Nisan–Mayıs ayları arasında gerçekleşmektedir.
3 Tablo: Aylara Göre Üretim Aşamaları AYLAR Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Fidan x Dikimi Budama x x Gübreleme x x x İlaçlama x x Sulama x x x Kış Bakımı x x x x Hasat x x x
Gübreleme işlemi
Gemerek gilaburusu yetiştiriciliği için gübrelemeye ihtiyaç vardır. Sonbaharda derin sürümden sonra 3–4 ton/da ahır gübresi atılarak kültivatörle karıştırılmalıdır. Kimyasal gübre olarak 15–18 kg/da Azot (N) ve 10 kg/da Fosfor (P O ) verilmelidir. 2 5 Fosforlu gübrenin tamamı ve azotlu gübrenin 1/3’ü dikimden önce atılarak kültivatörle karıştırılmalıdır. Azotlu gübrenin 1/3’ü çiçeklenme devresinde 1/3’ü ise meyveler 5–15 mm çapında olduğunda verilmelidir.
Hasat zamanının belirlenmesinde kabuk zemin renginin koyu kırmızı olması esas alınmaktadır. Meyve eti sertliğinin yumuşaması ve meyve aromasının asidik bir tatta olması gibi özellikler kullanılır. Hasat işlemi, demet halindeki gilaburuların tek tek elle toplanması şeklindedir. Hasattan sonra ürünler tahta kasalara veya plastik kasalara yerleştirilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Gemerek yöresine has hafif alkali toprak yapısı ve yetiştirildiği bölgenin yaklaşık denizden 1200 metre yükseklikte ve dağlarla çevrili bir arazide olması Gemerek gilaburusunun kendine has karakteristik özellikler kazanmasında etkili olmuştur.
Gemerek bölgesinin karasal iklim etkisinde olmasına rağmen, dağların arasında, dar ve uzun vadiler oluşturarak akan ve daha sonra Kızılırmak nehriyle birleşen dere ve çayların yarattığı mikro klima sonucu, bölgesel iklimin yumuşaması ve bölgenin su kaynakları yönünden zengin olması, bu meyvenin yetişmesi için ideal ortamı oluşturmuştur. Gemerek bölgesi karasal iklimin etkisinde olup, yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve sert geçmektedir.
Gemerek yöresi topraklarının bitki besin maddelerince zengin olması, organik madde düzeyinin yeterli olması ve topraklarının azot bakımından zengin olması Gemerek gilaburusunun kendine has tat, koku ve aromasının oluşmasında büyük etkendir. Gilaburu meyvesi pH 7,0–7,9 arasındaki topraklarda iyi yetişmektedir. Yapılan toprak analizi sonuçlarına göre, Gemerek ilçesinin topraklarının pH’ı 7,87 seviyesindedir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Gemerek Gilaburusu coğrafi işareti, etiket unsuru ile birlikte kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
241 tescil numaralı Gemerek Gilaburusu menşe adı olarak 23 Kasım 2017 tarihinde tescil edilmiştir. GEMEREK KAYMAKAMLIĞI Bu coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 30 Ekim 2013 tarihinden itibaren korunmak üzere 23 Kasım 2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim ve üretimin her aşamasının kontrolü Gemerek Kaymakamlığı koordinatörlüğünde yapılır. Gemerek Pancar Bölge Müdürlüğü, Gemerek İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ve Gemerek Ziraat Odası Başkanlığında görevli uzmanlar en az üç kişilik komisyonu oluşturur. Denetimler üretim aşamasında ve hasat zamanında olmak üzere yılda üç kez, şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
