Coğrafi işaretli ürün · Erzurum
Erzurum’da süt, yumurta ve unlu akışkan hamur, yağla birlikte ısıtılmış geometrik demir kalıba tutundurulur. Kızartılıp soğutulan parçalar ılık şerbete batırılır; iri dövülmüş cevizle sunulur ve kalıbın biçimini taşır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Erzurum Demir Tatlısı nedir?
Erzurum Demir Tatlısı, Erzurum mutfağının demir kalıp kullanılarak biçimlendirilen kızartılmış tatlısıdır. Süt, un ve yumurtalı hamur kalıptan ayrılır; soğuyunca ılık şerbetle tatlandırılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Isıtılmış demir kalıpla biçimlendirme
Erzurum’da süt, yumurta ve unlu akışkan hamur, yağla birlikte ısıtılmış geometrik demir kalıba tutundurulur.
Yapı ve sunum kimliği
Kızartılıp soğutulan parçalar ılık şerbete batırılır; iri dövülmüş cevizle sunulur ve kalıbın biçimini taşır.
Geometrik demir kalıplar
Tatlının biçimi dökme demir veya kara sactan yapılan geometrik kalıplarla oluşturulur. Kalıp kızartma yağıyla birlikte ısıtılır ve hamura batırılarak kullanılır.
Kızartma ve şerbet dengesi
Hamur altın sarısı renk alana kadar, sertleşmeden kızartılır. Tatlı, fazla şerbet çekip yumuşamadan şerbetlenir. Bu aşamalar ustalık gerektirir.
Kalıp ve kızartma dengesi
Kalıp kızartma yağıyla aynı anda ısıtılır. Kalıba tutunan hamur altın sarısına ulaşırken sertleştirilmez; şerbeti fazla çekip yumuşamadan tatlandırılması ustalık gerektirir.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Hamur malzemeleri
- 120 ml süt
- 4 yumurta
- 6 g kabartma tozu
- 200 g buğday unu
Şerbet ve kızartma yağı
- 720 g beyaz kristal toz şeker
- 600 ml su
- 1/4 limon suyu
- 500 ml kızartmalık sıvı yağ
Şerbet hazırlığı
Erzurum Demir Tatlısının şerbeti ılık olarak kullanıldığından, önce şerbet hazırlanır.
Şerbetin kaynatılması
Kristal toz şeker ve su hafif koyulaşıncaya kadar 25–30 dakika kaynatılır.
Hamur ve demir kalıpla biçimlendirme
Rengi sarı olunca ocaktan alınıp limon suyu sıkılır ve soğumaya bırakılır. Hamur bileşenleri karıştırılarak krep hamuru kıvamına getirilir. Bir tencereye kızartmalık sıvı yağ ve demir kalıp konur. Yağın, kalıbın üzerini geçecek miktarda olmasına dikkat edilerek kalıpla birlikte ısıtılır. Kalıp kızgın hale gelince yağdan çıkarılıp hamurun içine daldırılır.
Bu aşamada hamurun, kalıbın üzerini geçmeyecek şekilde olmasına dikkat edilir.
Kızartma ve şerbetleme
Hamur ile kaplanan kalıp hemen hamurdan çıkarılıp yağın içine konur. 3–4 saniye bekledikten sonra kalıp hafifçe sallanarak hamurun kalıptan ayrılması sağlanır. Hamurun iki tarafı da altın sarısı rengi alıp tamamen pişince kızartma yağından çıkarılıp bir tabağa konur.
Bu aşamada demir kalıp soğuyacağı için her bir tatlı kızartılırken önce kızartma yağına batırılıp kızdırılır daha sonra hamura batırılır. Soğuyan tatlılar ılık şerbete batırılıp çıkarılır.
Nasıl muhafaza edilir?
Kızartma işlemi yapıldıktan sonra yıkanmaz, yağlı bezle silinip muhafaza edilir. Kalıplar, çok uzun süre kullanılmayacaksa yağ dolu kavanozda muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Coğrafi sınır, Erzurum ili olarak belirlenmiştir. Ürünün bu yöreyle ün bağı bulunur. Üretimin tüm aşamaları belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Erzurum Demir Tatlısının üzerine iri dövülmüş ceviz içi serpildikten sonra servis yapılır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Eski yıllarda ailelerin kendilerine özgü demir kalıpları bulunurdu. Tatlının biçiminden hangi aile tarafından yapıldığı anlaşılır, kalıp şekli aile arması gibi görülürdü.
Erzurum’un yemek kültüründe aileler geçmişte kendilerine ait kalıp biçimleriyle tanınırdı. Tatlının geometrik şekli aileyi temsil eden bir arma gibi görülürdü.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
988 tescil numaralı Erzurum Demir Tatlısı mahreç işareti olarak 27 Aralık 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Erzurum Demir Tatlısı ibareli aşağıda yer alan logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Erzurum Demir Tatlısı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii tarafından; Erzurum Demir Tatlısı üretiminde kullanılan bileşenlerin uygunluğu; üretim metoduna uygunluk, ürünün görünümünün ve servis şeklinin uygunluğu ile Erzurum Demir Tatlısı ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Erzurum Ticaret Borsasının koordinasyonunda, Atatürk Üniversitesi Turizm Fakültesinden, Erzurum İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Erzurum Ticaret Borsasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
