Coğrafi işaretli ürün · Ağrı
Ağrı'nın Doğubayazıt yöresine özgü, Ağrı Geven Balıyla hazırlanan soğuk servis edilen aşure tatlısıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Doğubayazıt Aşure Tatlısı nedir?
Doğubayazıt Aşure Tatlısı; kuru fasulye, aşurelik buğday, nohut, pirinç, kuru meyveler, süt, nişasta, kuruyemişler, baharatlar, nar ve suyla yapılan bir tatlıdır. Yapımında 1050 tescil numaralı Ağrı Geven Balı kullanılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bakliyat, meyve ve kuruyemiş bileşimi
Tatlıda kuru fasulye, aşurelik buğday, nohut ve pirinç; incir, kuş üzümü, kayısı ve elmayla birlikte kullanılır. Bileşimde ayrıca fındık, badem, ceviz, Antep fıstığı, nar, tarçın, karanfil ve kakule yer alır.
Ağrı Geven Balı kullanımı
Ağrı Geven Balı, Doğubayazıt Aşure Tatlısının tanımlı bileşenlerinden biridir. Altı kişilik ortalama reçetede bu balın miktarı 250 g olarak verilir.
Bez içinde aromalandırma
Kayısı, kara üzüm, badem, fındık, elma, tarçın, kakule, kuş üzümü ve karanfil; temiz ve gıdayla temasa uygun bir bezin içine bağlanarak tencereye konur. Bu bileşenler aromasını vermesi için yaklaşık 40 dakika pişirilir.
Hazırlama aşamaları
Bileşenlerin hazırlanması
Sicildeki ortalama reçete 6 kişiliktir; 50 g kuru fasulye, 90 g aşurelik buğday, 4 adet incir, 50 g nohut, 10 g pirinç, 50 g kuş üzümü, 40 g kayısı, 200 ml süt, 250 g Ağrı Geven Balı, 40 g fındık içi, 75 g nişasta, 40 g badem içi, 40 g ceviz içi, 90 g elma, 5 g tarçın, 6 g karanfil, 2 adet kakule, 100 g nar, 40 g Antep fıstığı içi ve 1 litre sudan oluşur. Nohut, buğday ve kuru fasulye 1 litre suyla akşamdan ıslatılır ve düşük ateşte 2 saat haşlanır.
Pirinç ve nişastalı sütün eklenmesi
Haşlanan bakliyat farklı bir tencereye alınır, pirinç eklenir ve 1,5 saat pişirilir. 200 ml süte 75 g nişasta katılarak karıştırılır; bu karışım tencerede pişen bakliyata ilave edilir ve 20 dakika daha pişirilir.
Aromaların ve balın pişirilmesi
Kayısı, kara üzüm, badem, fındık, elma, tarçın, kakule, kuş üzümü ve karanfil temiz, gıdayla temasa uygun bir bezin içine bağlanarak tencereye atılır. Aynı anda 250 g Ağrı Geven Balı eklenir ve karışım aromasını vermesi için yaklaşık 40 dakika pişirilir.
Cevizle tamamlanan pişirme
Aşurenin rengi koyulaştığında ceviz eklenir ve tatlı 5 dakika daha pişirilir. Bu sürenin sonunda pişirme işlemi tamamlanır.
Sunum biçimi
Doğubayazıt Aşure Tatlısı, üzerine nar ve Antep fıstığı dökülerek soğuk şekilde servis edilir. Bu sunum, pişirme işlemi tamamlandıktan sonraki nihai servis biçimidir.
Hazırlanma ve dağıtım zamanları
Doğubayazıt'ta tatlı özellikle özel günlerde, davetlerde, dinî bayramlarda ve ramazan aylarında hazırlanır ve dağıtılır. Sicilde belirtilen bu zamanlar, ürünün hazırlama ve paylaşım dönemlerini tanımlar.
Ağrı ile coğrafi bağ
Coğrafi sınır Ağrı ilidir. Doğubayazıt Aşure Tatlısının coğrafi sınırda uzun bir geçmişe sahip olduğu ve Ağrı mutfak kültüründe önemli bir yer tuttuğu belirtilir; bu özellikler ürün ile coğrafi sınır arasındaki ün bağını oluşturur.
Ürünün bütün üretim aşamalarının Ağrı ili sınırları içinde gerçekleştirilmesi gerekir. Bu zorunluluk; hazırlama, pişirme ve ürünü tamamlayan diğer üretim işlemlerinin coğrafi sınırda yürütülmesini kapsar.
Aşure-i Nuh adı ve kültürel süreklilik
Ürünün geçmişinin Hz. Nuh zamanına dayandığına inanılması nedeniyle halk arasında “Aşure-i Nuh” adıyla da bilindiği aktarılır. Bu adlandırma, Doğubayazıt Aşure Tatlısının yöredeki inanç ve mutfak kültürüyle ilişkilendirilen anlatısının parçasıdır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaret kullanımı
Doğubayazıt Aşure Tatlısı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 21 Eylül 2023 tarihinden itibaren korunmak üzere 13 Şubat 2025 tarihinde 1699 numarayla mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Üründe “Doğubayazıt Aşure Tatlısı” ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde kullanılır.
İbare ve amblemin ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda, işletmede kolayca görülecek bir yerde bulundurulmaları gerekir. Tescil ettiren Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odası, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasındaki hukuki süreçleri yürütür.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; oda, Doğubayazıt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ağrı İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ağrı İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Doğubayazıt Belediyesinden ürün konusunda uzman birer kişinin katıldığı en az 5 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda en az bir kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde her zaman da yapılabilir.
Denetimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk ile ürün adının ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir. Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir; denetim mercii gerektiğinde kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.