Coğrafi işaretli ürün · Burdur
Dirmil Sipsisi, Burdur Altınyayla’ya özgü, altı delikli kamıştan yapılan üflemeli halk çalgısıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Dirmil Sipsisi nedir?
Dirmil Sipsisi, yörede demir kargı denilen kamışlardan yapılan, daha ince kamıştan üretilmiş ağızlığa sahip üflemeli bir enstrümandır. Çalgının gövdesinde üstte beş, altta bir olmak üzere altı ses deliği bulunur.
Ağızlık yörede cukcuk adıyla anılır; ala eğri ağacı kabuğundan yapılan bilezik ise çalgının görünümüne ve kamış gövdesinin korunmasına katkı verir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Delik düzeni ve ses kapasitesi
Üstte beş ve altta bir delikten oluşan fiziksel yapı, sıralı seslerde 8 ses elde edilmesini sağlar. Ustanın genel yeteneği ve basınç ayarlamasına bağlı olarak ses sayısı 12’ye kadar çıkabilir.
Cukcuk adı verilen ağızlık
Daha ince kamıştan yapılan ağızlık, yöresel kullanımda cukcuk olarak adlandırılır. Ağızlığın titreşim oluşturan kesimi, ses elde etmeye yönelik yapısal unsurudur.
Ala eğri kabuğundan bilezik
Ala eğri ağacı kabuğundan yapılan bilezik, sipsiye desen verir ve kamışın çatlamasını önlemeye yarar. Bilezik, delik araları ile gövdenin bitiş kısmında tanımlanan ölçülere göre kamışa geçirilir.
Dirmil Sipsisi Nasıl Üretilir?
Malzemelerin hazırlanması
Üretimde sazlıklarda yetişen sert kamış olan demir kargı, ala eğri ağacı kabukları, kamışı delmek için 5 mm genişliğinde demir şiş, 10 cm dayanıklı pamuk iplik ve 20 cm temizlik çubuğu kullanılır. Gövde için yaklaşık 17 cm uzunluğunda kamış kesilir.
Gövdenin delinmesi ve temizlenmesi
Kamışın üstünden 3 cm aşağıda ilk delik kızdırılmış şişle açılır; ardından 2,5 cm aralıklarla dört delik daha açılır. Alt delik, uç kısımdan 2 cm yukarıda aynı yöntemle açılır ve delikler tamamlandıktan sonra kamışın içi temizlik çubuğuyla temizlenir.
Bileziğin yerleştirilmesi
Ala eğri ağacı kabuğundan yapılan bilezik, birinci delik arasına 2,5 cm, diğer delik aralarına 2’şer cm ve beşinci delik ile sipsinin bitiş kısmına 3 cm eninde geçirilir. Bilezik, kamış gövdeye desen vermek ve çatlamayı önlemek amacıyla kullanılır.
Ağızlığın açılması ve sabitlenmesi
Ağızlık, yaklaşık 4 cm uzunluğunda ve 0,3–0,5 mm çapında hazırlanır; üstten titreşimle ses çıkarmak amacıyla yatay olarak 3 cm uzunluğunda kesilerek açılır ve temizlik çubuğuyla temizlenir. Ağızlık ana kalıba takıldıktan sonra dip kısmına dayanıklı pamuk iplik sarılır; bu işlem akordun sabitlenmesine ve titreşim kısmının kırılmasının önlenmesine yöneliktir.
Dirmil Sipsisi Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler
Dirmil Sipsisi Burdur ili Altınyayla ilçesiyle ün bağı bulunan, ustalık gerektiren bir çalgıdır. Mahreç işaretinin kapsamı gereği çalgının tüm üretim aşamalarının Altınyayla ilçesinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Dirmil Sipsisi yöredeki ustalar tarafından uzun yıllardır üretilir ve yerel türküler bu çalgıyla icra edilir. Yörenin simgelerinden biri olarak tanımlanan çalgının Altınyayla ile ün bağı bulunur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
İşaretleme kuralları
Dirmil Sipsisi ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. İbarenin ve amblemin ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılmadığı durumlarda, işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulması gerekir.
Tescil ve denetim yapısı
Dirmil Sipsisi, 585 numarayla 30 Ekim 2020 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 3 Ekim 2019 tarihinden itibaren korunmaktadır. Denetimler, Altınyayla Kaymakamlığı koordinatörlüğünde; Kaymakamlık, Altınyayla Esnaf ve Sanatkârlar Odası ve Altınyayla Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğünden birer kişinin yer aldığı üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür.
Denetimin kapsamı ve sıklığı
Denetim mercii, ürünün ayırt edici özelliklerini, üretimde kullanılan malzemeleri ve üretim aşamalarını kontrol eder. Denetimler yılda bir kez veya gerekli görüldüğünde yapılır; şikâyet hâlinde her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetime ilişkin raporlar Altınyayla Kaymakamlığı tarafından düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Uzman desteği ve hakların korunması
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren Burdur Altınyayla Kaymakamlığı, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.