Coğrafi işaretli ürün · Burdur
Burdur’un Altınyayla ilçesinde demir kargı denilen kamıştan yapılan üflemeli çalgıdır. Üstte beş, altta bir deliği bulunur; ince kamış ağızlığı ve ala eğri kabuğundan bilezikleriyle tamamlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Dirmil Sipsisi nedir?
Dirmil Sipsisi, yöre tabiriyle demir kargı denilen kamışlardan üretilen, ağızlığı ise daha ince bir kamıştan yapılan üstte beş, altta bir deliği bulunan üflemeli bir enstrümandır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kamış ağızlık ve sesler
Ağızlık kısmına cukcuk da denir.
Dirmil Sipsisinin fiziksel özelliklerinden dolayı sıralı seslerde 8 ses çıkarılabilir.
Ustanın genel yeteneği ve basınç ayarlamasına bağlı olarak 12 sese kadar yükselebilir.
Ala eğri kabuğundan bilezik
Ürünün bir diğer özelliği ise hem desen vermek hem de kamışın çatlamasını önlemek için kullanılan bileziğin yörede yetişen “ala eğri ağacı” kabuğundan üretilmesidir.
Nasıl üretilir?
Üretim araçları ve malzemeler
- Kamışı delmek için 5 mm genişliğinde demir şiş
- Dayanıklı pamuk iplik (10 cm)
- Temizlik çubuğu (20 cm)
- Sazlıklarda yetişen sert kamış (demir kargı)
- Ala eğri ağacı kabukları.
Kamışın kesilmesi ve deliklerin açılması
Dirmil Sipsinin üretiminde yaklaşık 17 cm uzunluğundaki kamış (kargı) kesilir. Kamışın üstünden 3 cm aşağıya birinci delik kızdırılmış şiş ile delinir. Daha sonra 2,5 cm aralıklarla 4 delik daha açılır. Alt delik ise uç kısımdan 2 cm yukarıya aynı yöntemle açılır. Delikler açıldıktan sonra temizleme çubuğu ile kamışın içi temizlenir.
Kabuk bileziklerin geçirilmesi
Ala eğri ağacı kabuğundan yapılan bilezikler, sicilde birinci delik arasında 2,5 cm, diğer delik aralarında ikişer cm; beşinci delik ile bitiş kısmı arasında 3 cm eninde belirtilir. Bilezikler hem desen verir hem de kamışın çatlamasını önler.
Ağızlık ve akordun sabitlenmesi
Ağızlık yaklaşık 4 cm uzunluğunda hazırlanır. Sicil çapını 0,3–0,5 mm olarak verir; özgün PDF’de de mm yazılıdır, farklı bir birim varsayılmamıştır. Üstten yatay 3 cm uzunlukta kesilerek titreşen bölüm açılır. Ağızlık temizleme çubuğuyla temizlenip ana gövdeye takılır. Dip kısmına dayanıklı pamuk ipliği sarılarak akort sabitlenir ve titreşen kısmın kırılması önlenir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Yöre türkülerinin icrası
Yöreye özgü türküler yörenin simgesi haline gelmiş Dirmil Sipsisiyle icra edilir.
Yöreyle bağı nedir?
Dirmil Sipsisi yörede uzun yıllardır üretilir; yapımı ustalık gerektirir ve Altınyayla ilçesiyle ün bağı bulunur.
Dirmil Sipsinin tüm üretim aşamaları, Burdur ili Altınyayla ilçesinde gerçekleşmelidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
585 tescil numaralı Dirmil Sipsisi mahreç işareti olarak 30 Ekim 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Dirmil Sipsi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürün kendisi veya ambalaj üzerinde kullanılmadığında, Dirmil Sipsisi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülebilecek şekilde bulundurulur.
Denetimler Altınyayla Kaymakamlığı Koordinatörlüğünde, Altınyayla Kaymakamlığından bir kişi, Altınyayla Esnaf ve Sanatkârlar Odasından bir kişi, Altınyayla Halk Eğitimi Merkezi Müdürlüğünden bir kişi olmak üzere toplam üç kişilik denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim mercii, üretilen Dirmil Sipsilerinin ayırt edici özelliklerini; üretimde kullanılan malzemeleri ve üretim aşamalarını kontrol ederek denetim işlemlerini yürütür. Denetimler yılda 1 kere ya da gerekli görüldüğünde yapılır.
Şikâyet halinde ayrıca denetim yapılabilir. Raporlar Altınyayla Kaymakamlığınca düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir. Denetim mercii kamu veya özel kuruluşlardan ve uzmanlardan yararlanabilir ya da hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
