Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Antalya’ya özgü, küçük taneli fasulye ve tahinli taratorla hazırlanan ana yemek.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antalya Piyazı nedir?
Antalya Piyazı, tarator soslu bir fasulye yemeğidir. Temel hazırlığında kuru fasulye ile tahin, sarımsak, kaya tuzu, limon suyu ve sirke içeren tarator bir araya gelir.
Antalya ve ilçelerinde ana yemek olarak yenir. Bu niteliği, piyazın başka yörelerde yaygın olan salata biçiminden ayrıldığı temel noktalardan biridir.
Hangi özellikleriyle ayrılır?
Küçük taneli Sıra tipi fasulye
Antalya Piyazında geçmişte Çandır Fasulyesinin yemeğe özellik kattığı belirtilir. Çandır Fasulyesi üretiminin çok kısıtlı olması nedeniyle günümüzde onun özelliklerini taşıyan küçük taneli, mat ve damarlı Sıra tipi kuru fasulye kullanılır.
Bu fasulye, pişme sırasında dağılmama özelliğiyle tarifin yapısında belirleyici rol oynar.
Tahinli tarator sosu
Ürünü ayıran başlıca unsur, fasulyenin üzerine bolca dökülen tarator sosudur. Sosun tahinle hazırlanması ürünün lezzetini farklılaştırır; küçük taneli fasulye ile tarator birlikte piyazın ayırt edici ana lezzetini oluşturur.
Ana yemek olarak tüketim
Antalya Piyazı, Antalya ve ilçelerinde ana yemek olarak tüketilir. Bu tüketim biçimi, başka yörelerde salata ya da meze olarak görülen piyaz çeşitlerinden ayrılan bir karakter taşır.
Nasıl hazırlanır?
Malzemelerin seçimi
Üretim metodunda kuru fasulye, tahin, sarımsak, kaya tuzu, limon suyu, sirke, domates, maydanoz ve zeytinyağı kullanılır; soğan ile yumurta isteğe bağlıdır. Ana malzeme olarak mat, damarlı ve küçük taneli Sıra tipi kuru fasulye tercih edilir.
Tarator için kavrulmamış, açık renkli ve yerli susamdan yapılmış tahin; kaya tuzu ile dövülmüş yerli sarımsak, kaya tuzu, üzüm sirkesi ve mevsimine göre Antalya’da yetiştirilen Kara limon veya İnterdonato limonu suyu kullanılır. Üst malzemelerde mevsimine göre tarla veya sera domatesi, beyaz tatlı soğan, haşlanmış yumurta, günlük taze maydanoz ve naturel sızma zeytinyağı yer alır.
Fasulyenin haşlanması
Fasulye, bir gün önceden ortam sıcaklığında tuzlu suda bekletilir. Bekletme suyu döküldükten sonra su birkaç kez değiştirilir; üste çıkanlar ve köpük alınır.
Fasulyeler çatlayıp iyice pişinceye ve haşlama suyu çekilir gibi oluncaya kadar haşlanır, ardından ılımaya bırakılır. Süzülen fasulye tabağa alınır.
Taratorun hazırlanması ve servis
Tarator sosu tahin, limon suyu, kaya tuzu, sarımsak ve sirkeyle hazırlanır; isteğe bağlı olarak 2–3 yemek kaşığı haşlanmış fasulye de kullanılabilir. Büyük çaplı üretimde 1 kg tahine 250 ml sirke, 250 ml taze sıkılmış limon suyu, 1 yemek kaşığı kaya tuzu ve 1 baş sarımsak oranı uygulanır.
Fasulye ılıkken üzerine tarator sosu gezdirilir ve karıştırılır. Doğranmış domates, isteğe bağlı soğan ve haşlanmış yumurta eklendikten sonra zeytinyağı ile maydanozla süslenerek servis edilir.
Nasıl tüketilir ve sunulur?
Ana yemek olarak tüketim
Antalya Piyazı, Antalya yöresinde coğrafi işaretli bir yemek olarak tüketilir. Antalya ve ilçelerinde ana yemek olarak yenmesi, ürünün tüketim biçimini belirleyen ayırt edici unsurdur.
Sunum biçimi
Piyaz, zeytinyağı ve maydanozla süslenerek servis edilir.
Antalya’yla bağı nedir?
Antalya Piyazının coğrafi sınırı Antalya ili ve ilçeleridir. Mahreç işareti kapsamındaki üretim, işleme ve diğer işlemler bu coğrafi sınır içerisinde gerçekleşir.
Ürün, yöreyle özdeşleşen ve uzun yıllardır bilinen bir piyaz türü olarak tanımlanır. Sosunda tahin kullanılması ile hazırlanmasındaki ustalık, bu yöresel özdeşliğin temel unsurlarıdır.
Günümüzde hangi yemeklerle birlikte tüketilir?
Antalya Piyazı, günümüzde ızgara köfteyle birlikte sunulur.
Yöredeki geçmişi ve kültürel devamlılığı nedir?
Antalya usulü piyazın yaklaşık yüz yıla yaklaşan bir geçmişe sahip olduğu belirtilir. Antalya’da geliştirilen piyaz yapım tekniği, ürünü il sınırlarını aşan bir üne taşıyan unsurlardan biri olarak kayda geçmiştir.
Ürün, yörenin kültürel birikimiyle günümüze ulaşan bir piyaz türü olarak tanımlanır. Bu devamlılık, tahinli sos ve hazırlama ustalığı etrafında şekillenen yerel karakterle ilişkilidir.
Tescil ve denetim nasıl işler?
Tescil ve koordinasyon
Antalya Piyazı, 315 numarayla mahreç işareti olarak 29.12.2017 tarihinde tescil edilmiştir; koruma 15.05.2017 tarihinden itibaren başlar. Tescil ettiren Antalya Ticaret ve Sanayi Odasıdır.
Denetimler, Antalya Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde denetim komisyonunca yürütülür. Komisyonda başvuru yapan kuruluştan bağımsız seçilen Antalya İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, Antalya Ticaret Borsası ve Gıda Mühendisleri Odası Antalya Şubesinden birer uzman yer alır.
İşaretleme ve denetim sıklığı
Coğrafi işaret, marka ile birlikte ve marka ibaresinden küçük olmayacak biçimde ürün markasının kullanıldığı yerlerde, örneğin menülerde, yer alır. Denetimde “Antalya Piyazı” coğrafi işaret mahreç ibaresinin ve Türk Patent ve Marka Kurumunun belirlediği gerekli ibarenin bu koşulla bulundurulduğu kontrol edilir.
Komisyon, coğrafi işaretin kullanımını ve ürünün üretimini yılda en az bir defa düzenli olarak; gerektiğinde, şikâyet üzerine veya gerekli görülen her zamanda denetlemeye yetkilidir. Üreten firmalar her yıl Antalya Ticaret ve Sanayi Odası ticaret sicil kayıtları ile Antalya Esnaf ve Sanatkârlar Odalar Birliği kayıtlarından tespit edilir.
Denetimin kapsamı ve hukuki koruma
Üretim yeri denetiminde malzemelerin standardı, mahreç işareti niteliğindeki girdilerin kullanımı, girdilerin uygunluğu ve tazeliği, hijyenik hazırlama, depolama koşulları ile üretim aşamalarının belirtilen özellik ve sırası incelenir. Pazarlama aşamasında ise tüketiciye sunulduğu noktadaki sunum standartları denetlenir.
Hammadde ve ürün özelliklerine ilişkin değerlerin tespiti için analiz raporlarından yararlanılırsa rapor giderleri, tescilli coğrafi işareti kullanan üretici tarafından karşılanır. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir; hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Coğrafi işaretin belirlenen koşullara aykırı veya haksız kullanımı hâlinde ilgili komisyon gerekli yasal işlemi başlatır. Komisyon ayrıca ürünün üretildiği ve yaygın olarak tüketildiği bölgelerdeki belediyelere, esnaf ve meslek odalarına coğrafi işaret tescili hakkında bilgi verir.