Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara’nın seymen geleneğine ait, 11 ana parçalı geleneksel erkek kıyafetidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ankara Seymen Kıyafeti / Ankara Seğmen Kıyafeti nedir?
Ankara Seymen Kıyafeti / Ankara Seğmen Kıyafeti, seymen veya seğmen alaylarında, toplumsal törenlerde, millî kutlamalarda, toplantılarda, düğünlerde, bayramlarda ve benzeri etkinliklerde seymenler ile seğmenler tarafından giyilen geleneksel erkek kıyafetidir. Kıyafet toplam 11 ana parçadan oluşur; bu parçalar Osmaniye işlik, camadan, cepken (kartal kanat), yelekler, diz çorabı, zıvga, kuşaklar, kefiye, takke, yemeni ve silahlıktır.
Osmaniye işlikte Antep Kutnu Kumaşı, diz çoraplarında tiftik iplik, Trablus kuşağı ile kefiyede ise ipek iplik kullanılması kıyafetin malzeme düzenini oluşturur. Osmaniye işlik, camadan, cepken, yelekler, diz çorapları, zıvga, silahlık ve yemeni; dikiş, nakış veya yapım bakımından ustalık becerisi gerektiren başlıca parçalardır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Parçalı kıyafet düzeni
Kıyafetin kimliği, tek bir giysiden değil, üst giyimden başlığa, ayakkabıdan bele takılan silahlığa uzanan 11 ana parçalı bütünlükten oluşur. Yelekler işliğin altına giyilir; takke kefiyeyi başta sabitler, silahlık ise kuşak üzerine takılır.
Malzeme seçimi
Osmaniye işlik, kırmızı-beyaz boyuna çizgili Antep Kutnu Kumaşından yapılır. Diz çoraplarında tiftik, bademli şal kuşakta yün, Trablus kuşağı ve kefiyede ipek iplik kullanılır.
Biçim ve bezeme
Kordon tutturma nakışı, Osmaniye işlikte elde veya makinede kasnakla; camadan ve cepkende ise sim iplerle uygulanan bezeme teknikleri arasındadır. Zıvganın pileli kuyruk bölümü ile silahlıktaki ejderha desenli süsleme, kıyafetin görünüşünü belirleyen ayrıntılardandır.
Üretim nasıl gerçekleştirilir?
Osmaniye işlik
Osmaniye işlik, Antep Kutnu Kumaşından yapılan kırmızı-beyaz boyuna çizgili bir giysidir; haydari yakalı ve önden açıktır, her iki önünde birer peş bulunur. İşliğin önleri bel hizasında yandaki bağla kavuşur; uzun kolları bilek hizasında yırtmaçlıdır ve yaka kenarıyla kol uçları 2 cm genişliğinde bir veya iki sıra sarı harçla süslenir. İç kısmı bütünüyle pamuklu kumaşla astarlanan işliğin dışı nakışlı olabilir; kollar ve yaka dışında nakışsız da bırakılabilir. Kordon tutturma nakışı geçmişte elde yapılırken günümüzde makinede kasnakla da uygulanır; dikiş ve nakış ustalığı gerektirir.
Camadan ve cepken
Camadan çuha kumaştan yapılır ve Osmaniye işliğin üzerine giyilir. Göğüs hizasında biten kısa ve dar camadanın uzun kolları düz veya hafif yırtmaçlıdır; bir parmak yakalı, astarlı ve kordon tutturma nakışıyla sim işlemelidir. Cepken ya da kartal kanat, çuha kumaştan üretilir ve sim iplerle kordon tutturma tekniğinde nakışlanır. Göğüs hizasında kalan kısa, dar ve sarkık biçimi; hafif yırtmaçlı uzun kolları, bir parmak yakası, astarı ve lacivert, siyah, koyu kırmızı veya mavi renkleriyle tanımlanır.
Yelekler ve diz çorapları
Önü harçlı yelek, iç çamaşırı veya içliği kapatmak üzere Osmaniye işliğin altına giyilir. Kapalı yakalı ve kolsuz olan bu yeleğin önü 3-4 cm genişliğinde ipek harçla, ibrişim düğmelerle tamamlanır; genellikle kırmızı-beyaz yollu Antep Kutnu Kumaşından üretilir. Harçlı yeleğin kullanılmadığı durumda Osmaniye işliğin altına kadife veya çuha yelek giyilir. Bu yelek kolsuz ve kapalı yakalıdır; önden üst üste kapanır, çift sıra sedef düğme taşır ve siyah, lacivert, bordo ya da koyu yeşil çuha veya kadifeden yapılır. Diz çorapları tiftik iplikle ajurlu veya düz örgü olarak örülür. Dize ulaşan çoraplar, konca bağlı ince bağlarıyla dize sıkıca bağlanır.
Zıvga ve kuşaklar
Zıvga, genellikle lacivert, kurşuni veya krem renkli çuha kumaştandır; bileğe kadar uzanan dar paçaları ile arkada kuyruk oluşturacak ölçüde bol ve dökümlü bir yapıya sahiptir. Arka kuyruk kısmı en az 12, en fazla 24 pilelidir; paçalar diz çorabının üstüne muntazam kıvrımlar oluşturacak biçimde sıvanır. Zıvgaya belden bağlamak için 4 m uzunluğunda fitilli bağ takılır. Önünde 16 veya 18 cm uzunluğunda, düğme ya da fermuarla kapanan bir yırtmaç bulunur; parça nakışsız bırakılabilir veya paça ve yanları kordon tutturma nakışıyla süslenebilir. Bademli şal kuşağın uçları hafif püsküllüdür ve adı bademli deseninden gelir. Yünden dokunan, dikdörtgen biçimli kuşak 2,5 m uzunluğunda ve 80 cm genişliğindedir; deseni değişmez, renkleri farklılaşabilir ve kenarına dikilen fitil ip kuşak bele sarıldıktan sonra üstten bağlanır. Trablus kuşağı ipek iplikle dokunan, dikdörtgen biçimli, 4 m uzunluğunda ve 90 cm genişliğinde bir kuşaktır.
Kefiye, takke, yemeni ve silahlık
Kefiye, başa giyilen, uçları püsküllü ipek dokumadır ve dikdörtgen veya kare biçiminde hazırlanır. Dikdörtgen kefiye 100 cm eninde ve 165 cm boyunda, kare kefiye ise 120 × 120 cm ölçüsündedir; zemininde yoğun sarı tonları ile yeşil, mavi, kırmızı, turuncu ve pembe renkler görülebilir. Kefiyenin başta sabit durması için altına lacivert veya siyah kadife kumaştan ya da örgüden yapılmış takke takılır. Yemeni iki çeşittir: ilki kösele tabanlı ve deri yüzlü olup kösele-deri birleşiminde belirgin krem ip dikişi ve geriye doğru hafif kıvrılan burun taşır; ikincisi kösele tabanlı, meşin deri yüzlü, siyah renkli, bilek altında biten, küçük ince topuklu, hafif yuvarlak burunlu ve yarım dilli yapıdadır. Yemenide kullanılan deri, Ahilerin dericilik faaliyetleri ve Ankara’daki büyük debbağhanelerle ilişkilendirilen deri geleneğine dayanır; yapımı ustalık gerektirir. Silahlık meşin deriden yapılır ve sekiz gözlüdür; bir yanında üç toka, diğer yanında ikisi uzun ve biri kısa üç kayış kemer bulunur. Uzun kayışlar en az 140 cm, kısa kayış en az 120 cm uzunluğundadır; silahlığın kayış ve toka dışındaki gövdesi en az 24 cm, en fazla 28 cm olur, üst kenarları ikili ya da üçlü deri saç örgüsüyle süslenir ve orta bölümünde simli sutaşıyla deri bezeme ile sol alt yanda ejderha deseni yer alır. Silahlık, yanındaki kemer ve tokalarla bele sıkıca bağlanır; sekiz gözlü bölümlerine aksesuarlar takılır. Altı içeriye, üstü dışarıya yönelen bu parçanın yapımında Ankara’daki deri geleneğiyle ilişkilendirilen deriler kullanılır ve yapımı ustalık becerisi gerektirir.
Giyim ve kullanım
Camadan, önemli günler dışında giyilir.
Ankara ile bağı nedir?
Ankara Seymen Kıyafeti / Ankara Seğmen Kıyafeti, Ankara’ya yerleşen Oğuz Türklerinin gelenek ve göreneklerine uzanan ve 1290-1354 yılları arasında Ankara’da var olmuş Ahiler döneminin önemli bir parçası kabul edilen seymen geleneğinin belirgin unsurlarındandır. Kıyafet, Ankara kültürü ve tarihinde önemli bir yere sahiptir. Kıyafetin ün bağı, başlıca parçalarının yapımında gereken dikiş ve nakış ustalığına dayanır. Osmaniye işlik, camadan, cepken, yelekler, diz çorapları, zıvga, silahlık ve yemeninin bütün üretim aşamaları Ankara ili sınırında gerçekleştirilir; yemeni ve silahlıkta kullanılan deri de bu coğrafi sınırdan temin edilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Ankara Seymen Kıyafeti / Ankara Seğmen Kıyafeti, 1133 numarayla 6 Haziran 2022 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi sınırı Ankara ilidir ve koruma 3 Haziran 2021 tarihinden itibaren başlar. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Ankara Seymen Kıyafeti / Ankara Seğmen Kıyafeti ibareli logo ile mahreç işareti amblemi yer alır. Bunun ürün veya ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolayca görülebilecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Ankara Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; Ankara Büyükşehir Belediyesi, Ankara Kulübü Derneği ve Ankara Olgunlaşma Enstitüsünden ürün konusunda uzman birer kişinin katıldığı, en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez düzenli olarak, ayrıca şikâyet üzerine veya gerekli görülen durumlarda yapılır. Denetim sonuçları Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından raporlanarak her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur; tespit edilen uygunsuzluklar ve gerekli tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim ölçütleri
Denetimde, Osmaniye işlik, camadan, cepken, yelekler, diz çorapları, zıvga, silahlık ve yemeninin tüm üretim aşamalarının Ankara ili sınırında yapılması; yemeni ve silahlık derisinin bu sınırdan temini ve diz çoraplarında tiftik iplik kullanılması kontrol edilir. Üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, kıyafetin tüm parçalarının üretim metoduna uygunluğu ile ürün adı, logo ve mahreç işareti ambleminin doğru kullanımı da denetim kapsamındadır. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.