Nallıhan İğne Oyası

İplikler ve temel oya kavramları

BACAK: İğne oyası motiflerinin üzerine çalışılacağı kısımdır.

**Kökün yapısı ve işlevi:** Tülbent veya örtüler için yapılan iğne oyalarının başlangıcına “kök” denir; sonradan örtünün üzerine eklenebilmesi ve örtü solduğunda rahatlıkla sökülerek başka bir örtüye dikilebilmesi amacıyla yapılan kısımdır. Kökün içine bacaklar da dâhildir. Kök yapımı için, zincir örgünün zincir ilmekleri uzatılır, firketeye takılır ve 10–15 cm aralıklarla bacaklar yapılır. Toplam 3,5 – 4 m uzunluğundadır.

**Zincir çekme:** İpliğin sol elin işaret parmağına dolanması ve ipliğin ucunun birleştirilerek yuvarlanması, sonrasında ipliğin tığın başına dolanması ve yuvarlanan ipliğin içinden geçirilmesi ile elde edilen yapıdır.

İp bükme yöntemleri

İp bükme işlemi ile ipler bükülerek daha dayanıklı hale getirilir. İğne oyası düğümlerinin daha iyi sıkıştırılmasını ve iğne oyasının sert, kolalı gibi durmasını sağlamak için Nallıhan İğne Oyasına ip bükme işlemi ile başlanır. Bükülen ip iğne oyasının motiflerinin yapımında kullanılır ve bu sayede Nallıhan İğne Oyalarının şekil alabilmesi için tel ya da misina ipine ihtiyaç duyulmaz.

İp bükme işlem basamakları aşağıdaki gibidir: 1- Nallıhan İğne Oyasında ip bükme işlemi için ip, sabit iğne veya kancaya ipin hareket etmesine imkân verecek şekilde takılır. 2- İpin açık ucuna basit bir düğüm atılır ve bir ucu sol işaret parmağına diğer ucu da ip bükme makinesine takılır. 3- İpin bir ucu parmakta diğer ucu makine kancasındayken makine ile sola (içe) döndürme işlemine başlanır.

**Bükümün tamamlanması ve çatlatma:** 4- Makine çalışır haldeyken eller ileri geri hareket ettirilir. Bu hareket 35–40 defa tekrarlanır. 5- Sola bükme işlemi tamamlandıktan sonra sağa bükme işlemi için parmaktaki ip kanca ucuna takılarak iki uç birleştirilir ve sağa bükme işlemine geçilir. 6- İki uç makinenin kancasındayken sağa bükme işlemi yapılır. 7- İp bükme işlemi tamamlanınca bükülmüş ip kancadan çıkartılır. 8- İp bükme işleminin son aşamasında çatlatma işlemi yapılır.

İp iki ucundan tutularak, çekilir ve birbirine iyice kaynaşması için parmaklarla çatlatılır. Makine ile ip bükme tekniği Nallıhan’da asıl kullanılan yöntemdir ancak makinenin bulunmaması halinde ip bükme eski yöntemlerle de yapılabilir.

**Makinesiz ip bükme:** Eski yöntemde bükülecek ip, ayak parmağına takılan veya çoraba batırılan iğnenin etrafından dolanan ipin iki ucu sağ elin başparmağı ile işaret parmağı arasında tutulan ip önce sola yeteri kadar bükülür sonra iki uç birlikte tutulur ve sağa bükülür. Devamında ipin iki yana çekilmesi ile ip çatlatılır ve düzgünleştirilir. İp iğneye geçirilir ve Nallıhan İğne Oyası için hazır hale gelir.

İğne oyası tülbent veya örtüler için yapılıyorsa ip bükme tekniği ile ip hazırlandıktan sonra kök çekme aşamasına geçilir.

Kök ve bacakların hazırlanması

Nallıhan İğne Oyasının kendi kökü bulunur ve hiçbir zaman doğrudan kumaş üzerine yapılmaz. Nallıhan İğne Oyası bir kumaş üzerine işlenmesi amacıyla hazırlandığı takdirde de farklı bir teknikle kök hazırlanmaktadır. Bu kökün hazırlanması işlemi “kök çekme” olarak isimlendirilir ve Nallıhan İğne Oyasında kök çekme işlemi örtü veya yemeniden bağımsız olarak yapılır. İğne oyası istenirse sonradan örtü veya yemeniye eklenir.

Bu sayede örtü eskidiğinde Nallıhan İğne Oyaları sökülerek rahatlıkla başka bir örtüye dikilebilir. Kök çekme işlemi için gerekli malzemeler şu şekildedir: Firkete, 18 numara çelik tığ, ipek ya da sentetik iplik. Kök çekme işlem basamakları aşağıdaki gibidir: Kullanılacak ip önce iki kat ardından üç kat yapılır. Son eklenen üçüncü kat ip iki ipin arasından geçirilerek uzatılır.

**Üç katlı iplikle zincir ve bacak yapımı:** İki ipin arasından geçirilen üçüncü kat, zincir çekmede kullanılacak üç katlı ipi oluşturur. Bu şekilde ipi üç katlı hale getirme tekniğine “karga bağırsağı” adı verilir. Sol elin işaret parmağına üç katlı ip sarılır, ipin ucu tutularak tığ ile zincir çekmeye başlanır. Başlangıç olarak üç adet zincir çekilir. Üçüncü zincirin ardından son çekilen zincir uzatılarak firketeye takılır. Zincirin başlangıç yerinden tığ ile batırılarak iki adet zincir çekilir.

İkinci zincirin ardından son parça uzatılarak firketeye takılır. Bir geriye batırılarak tekrar iki adet zincir çekilir, bu şekilde işleme devam edilir. Zincir uzatılarak firketeye takılır. Bacak yapım işlemi: Yeterli sayıda zincir çekilir (yaklaşık on-on iki adet.) Bu sayı yapılacak iğne oyasının motif özelliğine göre değişmektedir. Yeterli sayıda zincir çekildikten sonra dibe doğru geri dönülür. Tığ dördüncü zincirden batırılır ve sık iğne yapılarak dibe inilir.

**Bacak sayısının ve kök uzunluğunun ayarlanması:** Aynı işlem dibe doğru inilerek devam ettirilir ve ikinci bacak tamamlanır. Tığ aşağıya doğru bir geri batırılarak devam edilir. Bir bacak tamamlandıktan sonra gerek duyulursa, yapılacak motife göre değişen sayıda bacak yapılır. İki adet zincir çekildikten sonra ucu uzatılarak firketeye takılır. Zincir çekilerek firketeye takma işlemi ile devam edilir. İstenilen sayıda bacak yapılabilir. Ürüne göre uzunluğu ayarlanır.

Motiflerin işlenmesi

Bükülmüş olan iplik uçları iğneye geçirilmeden önce balmumuna sürülerek sertleştirilir ve iğne deliğinden geçirilir. Bacağın ucundaki ip iğneye çift kat dolanarak güçlendirilir. Ardından iğne ilk batırılan noktanın sol tarafına batırılır. Tek katlı iplik üstten sola, çift katlı iplik alttan dolanarak sağa doğru geçirilir ve iki ilmek oluşturulmuş olunur. Sonra iğne oyası sol elde tutulurken iplik iki ilmeğin üzerinden sağ tarafa alınır.

Sağ taraftaki ilmeğe iğne batırılır. Buraya bir küçük ilmek atılır. Sonra hemen yanına aynı şekilde iki ilmek daha atılır. Her basamakta iki kenara bir fazla ilmek atılarak basamaklar genişletilir. Yeterli genişliğe ulaşınca kenarlardan ilmek eksiltilerek motifin şekline göre, ilmek azaltılır ya da arttırılarak işleme devam ettirilir.

**Sertleştirici kullanılmaması:** Nallıhan İğne Oyalarında herhangi bir sertleştirici kimyasal madde kullanılmadan doğal halinin muhafazası zorunludur.