Coğrafi işaretli ürün · Bingöl
Yedisu’da yetiştirilen horoz çeşidi kuru fasulye; iri, beyaz, ince kabuklu taneleri ve pişerken dağılmayan yapısıyla ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi nedir?
Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi, Bingöl’ün Yedisu ilçesinde yetiştirilen horoz çeşidi kuru fasulyedir. Phaseolus vulgaris L. türüne aittir; bitkisi oturak veya bodur gelişim gösterir.
Ayırt edici özellikleri
Tane yapısı ve irilik
Taneleri ince kabuklu, dolgun, beyaz ve parlaktır. Düz eliptik, genel olarak iç bükey böbreğimsi ve kısmen silindirik yapı gösterir; damarlanması azdır.
Tablo-1: Baklanın özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En Düşük | En Yüksek |
|---|---|---|
| Bakla uzunluğu (cm) | 12 | 15 |
| Bakla genişliği (cm) | 1 | 1,40 |
| Bakla kalınlığı (cm) | 0,70 | 1,20 |
| Her baklada lokus sayısı | 3 | 5 |
| Bitkide bakla sayısı | 20 | 40 |
100 tane ağırlığı 52,92–58,50 g aralığındadır. Taneler 7 mm’lik eleğin üzerinde kalan büyük taneli ürün grubundadır.
Tablo-2: Tanenin fiziksel ve kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Pişme ve doku
İnce kabuklu taneler kısa sürede pişer; pişerken dağılmaz ve kabuk atmaz. Böylece ürünün aroması korunur.
Sicil, bölgenin mikroklimasını ürünün tüketildiğinde ağızda dağılan unsu/gevrek dokusuyla ilişkilendirir. Teknik tabloda pişme süresi, 16 saat ıslatma sonrasında 16–21 dakika olarak verilir.
Bitki ve bakla yapısı
Bitkinin baklası hafif sarımsı, orta kalınlıkta ve uzundur. Baş ve son kısımları kırıldığında kılçıklı yapı gösterir. Sicilde bitki, “sülük çıkarmayan” olarak tanımlanır.
Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi Nasıl Yetiştirilir?
Toprak Hazırlığı
Yedisu ilçesinde horoz kuru fasulye yetiştiriciliği yapılacak tarla anız, bitki artıkları ve ekimi etkileyecek diğer atıklardan temizlenir ve tarlaya yanmış ahır gübresi dengeli şekilde dağıtılır. Sonbaharda traktörle toprak hazırlığı yapmaya uygun araziler; soklu pullukla 25–30 cm, uygun olmayan engebeli araziler karasabanla 20–25 cm derinliğinde işlenerek alt üst edilir. İlkbaharda toprak tava geldiği zaman kültüvatör-tırmıkla ikinci kez sürülür. Bu şekilde toprak ekime hazır hale getirilmiş olur.
Yabancı otla mücadele ve sulama suyunun göllenmemesi için iyi bir tohum yatağı hazırlanır. Sürüm sırasında bitkinin derinlere inebilmesi ve topraktan daha iyi yararlanabilmesi için toprak fazla sıkıştırılmaz. Ayrıca sulama suyunun karığın başından sonuna kadar gidebilmesi ve bütün bitkilerin eşit miktarda su alabilmesi için tarla tesviyesi edilir.
Ekim Zamanı
Yedisu ilçesinde horoz kuru fasulyesinin ekimi elle serpme şeklinde veya mibzerle yapılır. Tohumluk olarak bir önceki mahsulden ürün içinden gerçek popülasyonu temsil eden taneler seçilerek kullanılır. Tarlaya atılacak tohum miktarı 10–12 kg/da, ekim derinliği ağır bünyeli killi topraklarda 4–6 cm, hafif bünyeli kumlu topraklarda 6–8 cm, sıra üzeri 8–10 cm, sıra arası 45–70 cm olur.
Ekim, mayıs ayının birinci yarısında başlayıp haziran ayının başlarına kadar sürer. Üretim makineli tarıma uygundur.
Gübreleme işlemi
Ürünün yetiştirilmesinde kimyasal gübreleme yapılmaz, yalnızca yanmış çiftlik gübresi kullanılır. Sonbaharda toprak işlenmeden önce toprağın organik madde oranını yükseltmek amacıyla dekara ortalama 2–3 ton yanmış çiftlik gübresi uygulanır.
Bakım özellikleri
Ekimden sonra toprak, kaymak bağlamışsa kırılır. İlk çapalama bitki 10–15 cm olduğu zaman, ikinci çapalama çiçeklenme döneminden hemen önce yapılır ve çiçeklenme döneminde iken çapalama işlemi tekrarlanır. İlk çiçeklenme başlayıncaya kadar yabancı ot mücadelesi devam eder.
Sulama işlemi
Sulama, salma ve karık sulama yöntemleriyle yapılır. Yükselti, yağış ve su kaynaklarından dolayı bitkinin gelişme dönemi boyunca bitki, 12–15 günde bir suya ihtiyaç duyar. İlk sulama bitkinin çiçek açıp bakla oluşturduğu dönemde yapılır. Ekimden hasada kadar geçen sürede ürünün gelişimini tamamlayabilmesi için 300–450 mm suya ihtiyaç duyar. Bu sulama yağmur suları, Peri Suyu ve yüksek kesimlerde bulunan kaynak sularından temin edilen su ile karşılanır.
Hasat ve Harman
Hasat eylül ayının ikinci yarısından itibaren ekim ayının ilk yarısına kadar devam eder. İlçede hasat; baklaların en az %60’ının sarardığı fakat tamamen kurumadığı, bakla içindeki tanenin sert, iyi gelişmiş ve bakla kırılır kırılmaz dışarı çıkacak duruma geldiğinde yapılır. Olgunlaşan bitki, elle toplanarak veya orakla biçilerek hasat edilir.
Hasat edilen bitkiler, küçük yığınlar halinde ve danelerin baklalardan ayrılması için hava şartlarına bağlı olarak 3–5 gün tarlada bekletilir. Hava şartları ve bitkinin kuruluğuna göre hemen veya 3–5 gün içerisinde harman yapılır.
Kurutma ve ayıklama
Hasat ve harman sonrasında ürün, depolamadan önce nem oranı en fazla %14 oluncaya kadar kurutulur.
Ürünün kuruyup kurumadığı ya da nemli olup olmadığı tanelerin çıkardığı tiz sesten anlaşılır. Daha sonra mahsulün ayıklama işlemi yapılır. Hastalıklı, olası böcek yeniği, kırık, cılız, buruşuk, çatlak, yabancı, ürünü temsil etmeyen ve uygun boyutta olmayan taneler ayrılır.
Yetişme ve hasat dönemi
Yetişme dönemi mayıs ayının ilk yarısından ekim ayının ilk yarısına uzanır. Sicil, uzun yetişme dönemini gece ve gündüz sıcaklıkları arasındaki farkla ilişkilendirir.
Hasat eylül ayının ikinci yarısından ekim ayının ilk yarısına kadar yapılır.
Muhafaza koşulları
Ürün, jüt çuvallara koyularak muhafaza edilir. Depolama serin ve kuru yerde olmak üzere en az 7 cm yükseklikteki ızgaralar veya ahşap kafesler üzerine yapılır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Su kaynakları ve sulama
Yedisu ilçesindeki su kaynakları arasında Elmalı, Çerme, Yedisu ve Kelhaş dereleri ile Peri Suyu bulunur. Sicil, suların yaklaşık 0,15 mg/l bor içeriğini ürün kalitesiyle ilişkilendirir.
Yükselti ve mikroklima
Sicile göre yedisu ilçesinin 2000 metreyi aşan yüksek dağlarla çevrili oluşu, ilçedeki kaynak sularının varlığı ortalama 1598 rakımlı Yedisu ilçesinde mikroklima iklimi oluşturur. Bu durum ilk ve son don tarihleri arasını açar ve ürünün daha uzun sürede yetişmesini, baklalarını doldurmasını, tanelerinin daha dolgun ve parlak olmasını sağlar. Ürünün sulanmasında Peri Suyu ve yüksek kesimlerde bulunan kaynak sularından faydalanılır.
Su ve toprak özellikleri
Bu suların değerleri tuzluluk ve alkaliliğe karşı aşırı duyarlı olan kuru fasulye yetiştiriciliği açısından uygundur. Sular magnezyum ve kalsiyum mineralleri açısından zengin olduğundan topraktaki sodyum oranı düşer ve ürünün kalitesini olumlu etkiler. Yedisu ilçesinin yüksek rakımı sayesinde gece sıcaklığı düşük olup fasulye, olgunlaşırken eriyebilir karbonhidrat depolaması yapar.
Bununla beraber ilçenin yüksek rakımlı olması sayesinde fasulye olgunlaşma aşaması yavaştır, yapısal maddelerin yerine daha çok soğuğa dayanıklılık için biriktirilen eriyebilir şekerler ile protein, C vitamini birikimi yapar. Yedisu ilçesinin toprağı %50,44 oranında kum, %25 oranında silt ve %24,56 oranında kil içerir. Bu toprak özellikleri kumlu killi tın (SCL) toprak sınıfında, %48’lik doygunluk oranı ile toprağın iyi kalitede drenaja sahip olduğunu gösterir.
Bu toprak özellikleriyle ürünün olgunlaşırken yararlandığı su miktarı açısından ideal toprak grubudur. Yedisu ilçesinde, toprağın pH değeri ortalama 6,60 olup toprak nötr sınıfı toprak grubu içerisinde yer alır. Bu değer ürünün olgunlaşmasında gerekli besinlerin topraktan alınımını kolaylaştırır ve bitki gelişimini olumlu etkiler. Toprağın tuzsuz ve çok az kireçli olması sayesinde fasulye olgunlaşırken suya kolay ulaşır.
Ayrıca topraktaki zengin fosfor değeri sayesinde bitkinin enerji depolanması, enerji taşınması ve saçak kök oluşumuna katkı sağlar. Bununla birlikte, bitkide çiçeklenmeyi ve meyve tutumunu arttırıcı özelliklerinin yanında, tohumların çimlenmesinde ve olgunlaşmasında hızlandırıcı, hastalıklara karşı ise dayanıklılık sağlayıcı etkisi olur.
Üretim geleneği
Sicil belgesinde Yedisu Horoz Kuru Fasulyesinin ilçede Cumhuriyet dönemi ve sonrasında üretildiği belirtilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicildeki denetim düzeni
Denetim, Bingöl İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinasyonundaki 6 kişilik merci tarafından yapılır. Müdürlüğün konuda uzman 2 personeline; Bingöl Ticaret ve Sanayi Odası, Bingöl Ziraat Odası, Yedisu İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Yedisu Belediyesinden birer uzman katılır. Düzenli denetimler yılda dört dönemde gerçekleştirilir; ihtiyaç veya şikâyet halinde her zaman denetim yapılabilir. Toplantının yeri ve zamanı, en az bir hafta önce çağrı yazısıyla bildirilir.
Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Ekim Döneminde Denetim
Nisan ayının son haftasından haziran ayının ilk haftasına kadar yapılır.
- Yedisu Horoz Kuru Fasulyesinin yetiştiriciliğinin belirlenen coğrafi sınırlar içinde yapılması.
- Tohumların önceki yıldan elde edilen tohum olması.
- Toprak hazırlığının uygun olması.
- Yanmış çiftlik gübresi kullanımı.
Bitki Yetiştirme Döneminde Denetim
Mayıs ayının son yarısından ekim ayının ortasına kadar yapılır.
- Fasulyenin fiziksel özelliklerinin uygunluğu.
- Peri Suyu ve yüksek kesimlerde bulunan kaynak sularından ve yeterli aralıklarla sulama yapılması.
Hasat ve Harman Döneminde Denetim
Eylül ayının ilk haftasından ve kasım ayının son haftasına kadar yapılır.
- Gerekli durumlarda Yedisu Horoz Kuru Fasulyesinin fizikokimyasal özelliklerinin uygunluğu.
- Hasadın baklaların en az % 60’ının sarardığı fakat tamamen kurumadığı, bakla içindeki tanenin sert, iyi gelişmiş ve bakla kırılır kırılmaz dışarı çıkacak durumda olduğu dönemde yapılması.
- Ürünün kurutma sonrası en fazla %14 nem oranına sahip olması.
- Ayıklama işleminin yapılması.
Harman Sonrası Dönemde Denetim
- Muhafaza ve depolama koşullarının uygunluğu.
- 100 tane ağırlığı 52,92 g ilâ 58,50 g olması.
- Ürünün 7 mm’lik elek üstünde bir değer olması.
- Etli, ince kabuklu, dolgun, beyaz ve parlak olması.
Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
670 tescil numaralı Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi menşe adı olarak 12 Şubat 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi ibaresi, Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Yedisu Horoz Kuru Fasulyesi ibaresi, logosu ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.