Coğrafi işaretli ürün · Elazığ
Elazığ Vişne Mermeri, grimsi kırmızı-mor zemini ve beyaz damarlarıyla ayırt edilen doğal taştır. Mineralojik bileşimi ve dokusu bakımından serpantinit olarak tanımlanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Elazığ Vişne Mermeri nedir?
Elazığ Vişne Mermeri, Elazığ ilinden elde edilen mermerdir. Zemin rengi vişneyi andıran grimsi kırmızı- mor karışımı olup üzerinde zemin içinde devam eden beyaz renkli damar yapıları bulunur.
Ayırt edici özellikleri
Zemin rengi ve damarlar
Zemin grimsi kırmızı-mor karışımıdır ve vişneyi andırır. Zemin içinde devam eden beyaz damarlar bulunur.
Mineral yapı
Kayaçta alterasyon düşüktür. %90 serpantin grubu mineral, %10 kalsit ve opak mineral bulunur. Serpantin mineralleri ağ biçiminde pekişmiş ve lifsi yapıdadır; kalsit damarları kayacı bloklara ayırır. Mineralojik bileşimi ve dokusu serpantinit olarak tanımlanır.
Tablo-1: Elazığ Vişne Mermerinin Fiziksel Özellikleri:
Elazığ Vişne Mermerinin Fiziksel Özellikleri: sicil belgesindeki verileri gösterir.
Tablo-2: Elazığ Vişne Mermerinin Kimyasal Özellikleri
Elazığ Vişne Mermerinin Kimyasal Özellikleri sicil belgesindeki verileri gösterir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Mineral | Al₂O₃ | CaO | Fe₂O₃ | MgO | SiO₃ |
|---|---|---|---|---|---|
| % | 0,1 – 0,4 | 18 – 20 | 5 – 8 | 14 – 26 | 19 – 27 |
Mineral ayrıntıları ve kaynak birimleri
Kalsit damarları ince ve iri gelişebilir; opak mineraller öz şekilli, yarı öz şekilli ve öz şekilsiz taneler hâlinde saçılmıştır. Kimyasal tabloda son bileşen SiO₃, bazı kırılma yükü ölçümlerinin birimi ise F olarak yazılıdır; kaynak değerleri SiO₂ veya N şeklinde değiştirilmemiştir.
Elazığ Vişne Mermeri Nasıl Çıkarılır ve İşlenir?
Hazırlama işlemleri
Elazığ Vişne Mermeri üretimi ocak iş ekipmanları ve iş makineleri yardımıyla blok ve moloz üretim olarak gerçekleşir. Elazığ Vişne Mermeri volkano – sedimanter olarak değerlendirilen jeolojik bir oluşumun ürünüdür. Fay aralarındaki boşluklara dolarak yığışan malzemelerin taşlaşması sonucu oluşmuştur. Üretim teknik ve yöntemlerini de oluşum ortamı belirler.
Elazığ Vişne Mermeri oluştuğu ortam göz önüne alınarak fay zonları arasında yoğunlaşmış olduğu için blok olarak adlandırılan iri kütleler ve moloz olarak adlandırılan daha küçük parçalardan oluşur. Elazığ Vişne Mermerinin oluşumuna ve dağılımına göre belirlenen üretim yöntemleri mermerin özelliklerini ve kalitesini korumak açısından önemlidir. Öncelikle rezervin olduğu bölgede iş makineleri yardımıyla 10–30 m derinliğinde yarmalar açılır.
Açılan yarmada çıkan iri kütleli molozlar ve küçük molozlar ayrıştırılır. Bu molozların ağırlıkları 1 ton ile 10 ton arasında değişmektedir. Bazı oluşumlar yaklaşık 200 ton – 1000 ton arasında daha iri kütleli olabilir.
Blok kesimi
Daha iri kütleler, blok yapılması için tel kesme ve sayalama makineleri ile 120 cm x 120 cm x 220 cm veya bunun katları olacak şekilde taşın yapısına ve kırık çatlak yapısına bağlı olarak uygun şekilde işaretlenerek kesilir.
Kesim işlemlerinde aşağıdaki araç ve makineler kullanılır
Elmas tel: Elmas tel üretiminde kullanılan ana malzeme elmas kristalleridir. Bu elmas kristalleri, silis, magnezyum içerikli alaşımlar ve ek katkı maddeleriyle birleştirilerek dayanıklı bir tel oluşturulur. Elmas teller, farklı sertlik ve kesme özelliklerine sahip olabilir.
Malzemeler ve ölçüler
- Dağ kesim makinesi: Ana kaya kütlesini kesmek ve parçalamak için kullanılan yüksek güçlü bir kesici makinedir.
- Delici sondaj: Delme işlemini yapabilecek 12 atm basıncında olan havalı makinedir.
Blok çıkarma ve kesim ekipmanı
Sayalama makinesi: Mermer plakalarının ölçümünü ve sayımını otomatikleştiren makinelerdir. Bu makineler, işletmelerde verimliliği artırmakta, hatalı ürünleri azaltmakta ve müşterilere doğru ölçümler sunarak iş süreçlerini optimize etmektedir. Mermer kesimi için kullanılan delici sondaj makineleri ve elmas teller ile yapılan kesim işlemi aşağıdaki gibidir. İlk adımda, kılavuz deliği denilen düşey delik, delici sondaj makinesi kullanılarak delinir.
Bu delikler genellikle 6 ila 9 m derinliğe sahiptir, ancak ana kayanın yapısına bağlı olarak bu derinlikler değişebilir. Düşey delik, taban seviyesinden yatay deliklerin yönlendirilmesi için referans alınır. İstikamet belirleme işlemi için şakul veya lazer işaretleyici kullanılır. İstikametin düşey delikle kesişmesini sağlamak için inceleme ve hesaplama yapılır. Sonuçta, delici sondaj makineleri kullanılarak yatay delikler delinir. Delikler açıldıktan sonra kesim işlemi için elmas teller kullanılır.
Deliklerden elmas tellerin geçirilmesi için kılavuz çubuklar kullanılır. İlk olarak taban kesimi yapılır, yani deliklerin alt kısmı kesilir. Taban kesimi tamamlandıktan sonra elmas teller aynı şekilde yanlardan geçirilerek blok kütlesinin yan kesimleri yapılır. Üç yüzeyden kesim işlemi tamamlandığında, blok kütlesi serbest hale gelir. Bu noktada, iş makineleri kullanılarak blok kütlesi ileriye doğru itilerek hareket ettirilebilir veya hidrolik bir itici yardımıyla devrilebilir. Kesilen kütle incelenir.
Etin dilimlenmesi
Çatlak kırık ve renk yapısına göre kalitesi işaretlenerek büyük kütlenin dilimlenmesi sağlanır. Dilimlenen kütle artık daha rahat şekilde hareket ettirilecektir. Elmas teller kullanılarak kesme ve sayalama (blok haline getirme) işlemine geçilir. Hammadde olarak fabrika stok sahasına getirilen mermer blokları öncelikli olarak kılcal çatlaklara epoksi verilerek blok sağlamlaştırma işleminden geçirilir. Bloklar, talep edilen ölçülere göre (kesilmesi istenen plaka kalınlığı) katrak olarak adlandırılan makinelerde plaka halinde kesilir.
Kurutma işlemi
Daha sonra plakaların bünyesinde bulunan suyun veya nemin arındırılması için fırınlarda dinlendirilmek suretiyle kurutma işlemi yapılır. Kurutma işleminden sonra plaka yüzeylerine blok sağlamlaştırmada olduğu gibi epoksi verilerek plaka yüzeyindeki kılcal çatlaklar sağlamlaştırılır. Daha sonra kesilmiş plakalar, cila hattı ünitesine gönderilir. Cila hattından çıkan ürünler, talep doğrultusunda ebatlanmak üzere hazır hale gelen ürünlerdir.
İstenilen ölçü ve ebatlarda köprü kesme ünitelerinde kesilerek sandıklara konur veya cilalanmış plakalar bandıllanarak nihai ürün elde edilmiş olur. Bandıllama, mermer sektöründe üretim sürecinin son aşamalarındandır ve cilalanan plakaların istenilen boyutlara getirilerek nihai ürünlerin elde edilmesini sağlar. Plakalar, fayans hattından geçirilerek fayans ürün olarak da ebatlandırılabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Ürünün coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeple yöre ile ün bağı bulunan Elazığ Vişne Mermerinin blok halinde kesilmesine kadar tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Coğrafi sınır Elazığ ilidir. Yöreyle ün bağına dayalı üretim koşulu, taşın blok hâlinde kesilmesine kadar olan aşamaları kapsar; bu hüküm sonraki fabrika işlemlerinin tamamına genişletilmemiştir.
Kökeni ve üretim geleneği
Coğrafi sınırda köklü bir geçmişe sahip olan Elazığ Vişne Mermeri, Elazığ ilinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1515 tescil numaralı Elazığ Vişne Mermeri mahreç işareti olarak 27 Aralık 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Elazığ Vişne Mermeri ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Elazığ Vişne Mermeri ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Fırat Kalkınma Ajansının koordinasyonunda ve Elazığ Valiliğinden 3 kişi, Elazığ Ticaret ve Sanayi Odasından 1 kişi, Fırat Üniversitesinden 2 kişi, Elazığ Mermerciler ve Madenciler Derneğinden 1 kişi ve Fırat Kalkınma Ajansından 1 kişinin katılımıyla ürün konusunda uzman 8 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler; düzenli olarak yılda en az 1 kez, ayrıca şikâyet halinde ve gerekli görülen durumlarda her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; ürünlerin blok halde kesilmesi işlemine kadar olan üretimin coğrafi sınırda gerçekleşmesinin uygunluğu; ürün renginin uygunluğu; ürünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinin uygunluğu ile Elazığ Vişne Mermeri ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tescil ettirenler Fırat Kalkınma Ajansı, Elazığ Belediyesi, Elazığ Mermerciler ve Madenciler Derneği, Elazığ Organize Sanayi Bölgesi, Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası ve Fırat Üniversitesidir.
