Coğrafi işaretli ürün · Elazığ
Elazığ’da yetişen çedene meyveleri güneşte kurutulur, kavrulur ve dibekte veya taş değirmende macun hâline getirilir. Odunsu ve baharatlı tat taşıyan kahve ikamesi, su ya da sütle cezvede pişirilerek tüketilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Elazığ Çedene Kahvesi nedir?
Elazığ’da yetişen çedene meyvelerinin %35–50 oranında ham yağ içermesi sebebiyle, Elazığ Çedene Kahvesi yüksek yağ içeriğine sahiptir. Elazığ Çedene Kahvesi, Elazığ ilinin dağlık kısımlarında yabani olarak yetişen çedene ağacı (Pistacia terebinthus L.) meyvelerinin, güneşte kurutulduktan sonra kavrulması ve öğütülmesiyle hazırlanan, yüksek yağ içeriğine sahip, rengi koyu kahverengi ve kıvamı macun benzeri kahve ikamesidir.
Ürün yağ bakımından zengindir; yüzeyinde yağ tabakası oluşabilir. Kullanımdan önce karıştırılarak homojen hâle getirilir.
Elazığ Çedene Kahvesi yağ bakımından zengin, koyu kahverengi, macun benzeri kahve ikamesidir. Pistacia terebinthus L. meyveleri kullanılır; ürün su veya sütle pişirilerek tüketilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Odunsu ve baharatlı tada sahiptir.
Sultan II. Abdulhamid Han tarafından Tarsuslu Tabip Osman Hayri Mürşit Efendi’ye 1881 yılında hazırlatılan Kenzü’s-Sıhhatü’l-Ebdâniyye Eser-i Mürşid-i Osmâniyye isimli tıp kitabında, Elazığ bölgesinde çedene kahvesinin yapıldığından bahsedilir.
Bitki ve meyve özellikleri
Tarımsal işleme ihtiyaç duymaksızın yetişen meyveler, ekim-kasım aylarında olgunlaşır.
Hammadde ve bileşim
Ürün, katkı maddesi kullanılmadan işlenir.
Kuru madde ve pişirmedeki yapı
Ürünün kuru madde miktarı ağırlıkça en az %75 en fazla %85 olmalıdır.
Pişirildiğinde tamamen çözünen bir yapıya sahiptir.
Nasıl üretilir ve hazırlanır?
Çedene meyvesini hasat etme ve kurutma
Coğrafi sınırda kendiliğinden yetişen çedene meyvesi, olgunlaşıp rengi yeşil mavi olduğunda, iklim koşullarına göre genelde ekim-kasım aylarında, elle hasat edilir. Toplanan meyveler, yıkanıp 2–3 gün güneşte kurumaya bırakılır.
Meyveleri kavurma ve taşta öğütme
Kurutulan meyveler, hiçbir katkı maddesi eklenmeksizin, rengi hafif kahverengi olana kadar ancak acılaşmayacak şekilde kavrulur. Kavrulan meyveler, taş dibekte dövülür veya taş değirmen makinede çekilir.
Nasıl muhafaza edilir?
Sicildeki muhafaza kaydı: Bu işlem sonucunda, yüksek yağ oranına sahip olması nedeniyle macun haline gelen Elazığ Çedene Kahvesi, cam kavanozlara koyularak muhafaza edilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Karasal iklimin görüldüğü Elazığ’da bulunan ırmaklar ve Keban Barajının yaratmış olduğu mikro klima iklimi, çedene ağaçlarının doğada kendiliğinden yetişmesine olanak tanır. 1067 m rakıma sahip Elazığ ilinin dağlık ve kayalık alanlarında yer alan derin ve alkali toprak yapısı ve ilin ışıktan faydalanma süresi, çedenenin büyümesi, gelişmesi ve olgunlaşması için ihtiyaç duyduğu fizyolojik istekleri karşılar. Bu sebeple coğrafi sınırla ün bağı bulunur.
Elazığ Çedene Kahvesinin geçmişi eskiye dayanır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunduğundan Elazığ Çedene Kahvesinin üretiminde kullanılan çedene meyvelerinin yetiştirilmesi de dâhil olmak üzere tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Elazığ Çedene Kahvesi, tercihen su ya da süt ile pişirilerek tüketilir. Elazığ Çedene Kahvesinin Pişirilerek Tüketilmesi (Bir fincan) Bir fincan su ya da süt (65–80 g), iki çay kaşığı Elazığ Çedene Kahvesi (10 g), tercihe bağlı iki çay kaşığı şeker (10 g) bir cezveye konur ve kaynayana kadar orta ateşte pişirilerek tüketilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Elazığ ilinin mutfak kültüründe ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1034 tescil numaralı Elazığ Çedene Kahvesi mahreç işareti olarak 22 Şubat 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Elazığ Çedene Kahvesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Elazığ Çedene Kahvesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Elazığ Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde, Elazığ Ticaret ve Sanayi Odasından 2 kişi, Elazığ İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden 2 kişi olmak üzere konuda uzman 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler, kasım-aralık aylarında olmak üzere yılda en az bir kez yapılır. Ayrıca şikâyet üzerine ve gerekli görülen hallerde her zaman yapılır.
Denetimlerin sonucu Elazığ Ticaret ve Sanayi Odası tarafından raporlanarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler, denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, aşağıdaki kriterlere bağlı olarak denetim faaliyetlerini gerçekleştirir. Üretimde, coğrafi sınırda yetişen çedene meyvesinin kullanılması. Üretim metoduna uygunluk. Ürünün odunsu ve baharatlı tada sahip olması. Ürünün macun kıvamında olması.
Gerekli görülen durumlarda ürünün kuru madde miktarının uygunluğunun analiz ettirilmesi. Ambalaj kullanımının uygunluğu. Elazığ Çedene Kahvesi ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
