Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’in yabani menengiç meyvesinden hazırlanan, sütle pişirilen macun kıvamlı kahve ikamesidir.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 2024-11-25
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi nedir?
Antep Menengiç Kahvesi / Gaziantep Menengiç Kahvesi / Antep Melengiç Kahvesi / Gaziantep Melengiç Kahvesi, Gaziantep’in dağlık kesimlerinde yabani yetişen menengiç veya melengiç meyvelerinin (Pistacia terebinthus L.) kavrulup öğütülmesiyle elde edilen macun hâlinde bir kahve ikamesidir. Ürün kafein içermez.
Macun, süt ile karıştırılarak kısık ateşte kaynayıncaya kadar pişirilir. Geleneksel sunum kapaklı bakır fincanda yapılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yabani menengiçten macun üretimi
Ürünün hammaddesi, Gaziantep’in dağlık kesimlerinde yabani olarak yetişen menengiç veya melengiç meyvesidir. Meyvelerin kavrulup öğütülmesiyle macun kıvamında bir ürün elde edilmesi, bu kahve ikamesinin temel fiziksel biçimini oluşturur.
Yağ ve fizikokimyasal özellikler
Sicildeki özellikler tablosunda menengiç meyvesinin yağ oranı %44–56, su oranı %5–6, protein oranı %18–20, kül oranı %3–3,5, şeker oranı %6–6,5 ve lif oranı %2–2,5 olarak yer alır. Gaziantep’te yetişen menengiç meyvesi için yağ asidi değeri %44–56, oleik asit değeri ise %53–68 aralığında verilir.
Kafeinsiz kahve ikamesi
Ürün, kafein içermeyen bir kahve ikamesidir. İçecek olarak değerlendirilirken sütle karıştırılarak pişirilir.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fizikokimyasal Özellikler | Değer |
|---|---|
| Yağ | %44-56 |
| Su | %5-6 |
| Protein | %18-20 |
| Kül | %3-3,5 |
| Şeker | %6-6,5 |
| Lif | %2-2,5 |
Üretim süreci nasıl ilerler?
Yıkama ve güneşte kurutma
Toplanan menengiç veya melengiç meyveleri yıkanır ve ardından güneşte kurutulur.
Kavurma
Kuruyan meyveler kahverengi hâle gelene kadar kavrulur.
Öğütme ve kavanozlama
Kavrulmuş meyveler macun kıvamına gelene kadar dövülür veya taş değirmenli makinede çekilir. Çekilen ürünün viskozitesi en az 1 cP olmalı; toplam parçacık miktarının en fazla %45’i 20–25 µm üzerindeki boyutta bulunmalıdır. Macun hâline gelen ürün cam kavanozlara konur; yağ bakımından zengin olması nedeniyle yüzeyinde yağ tabakası görülebilir.
Sütle pişirme
Ürün, kullanılmadan önce karıştırılarak homojen hâle getirilir. Homojenleştirilen macun süt ile kısık ateşte karıştırılarak kaynayıncaya kadar pişirilir.
Hasat olgunluğu ve geleneksel sunum
Hasat olgunluğu
Yabani menengiç veya melengiç meyvesi, ekim ve kasım aylarında yeşil-mavi renkteyken yeterli olgunluğa ulaşır ve hasat edilir.
Geleneksel sunum
Pişirilen içecek geleneksel olarak kapaklı bakır fincanda sunulur.
Gaziantep ile coğrafi bağı nedir?
Ürünün coğrafi sınırı Gaziantep ilidir; temel hammadde de ilin dağlık kesimlerinde yabani yetişen menengiç veya melengiç meyvesidir. Gaziantep’te yetişen meyve için sicilde verilen yağ asidi ve oleik asit aralıkları, ürünün coğrafi sınırla ilişkilendirilen niteliklerindendir.
Denetimde Gaziantep ilinde yetişen menengiç veya melengiç meyvesinin kullanılması aranır. Üretimin kayıtlı metoda uygunluğu ve ürünün macun kıvamında olması da denetim ölçütleri arasındadır.
Tarih ve üretim kültürü
Yöresel üretim geleneği
Gaziantep’te menengiç veya melengiç meyvelerinin kavrulması, dövülmesi ya da çekilmesiyle “menengiç (melengiç) kahvesi” adı verilen içeceğin 1600’lü yıllardan beri üretilip tüketildiği kayıt altındadır.
Rivayet edilen ikram
Sicilde yer alan bir rivayete göre IV. Murat, Bağdat Seferi sırasında Gaziantep’te dinlenmiş ve kendisine menengiç veya melengiç kahvesi ikram edilmiştir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Ulusal ve Avrupa Birliği tescili
Ürün, 627 numarayla 16 Aralık 2020 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında koruma başlangıcı 17 Ağustos 2017’dir. AB ürün şartnamesi 5 Temmuz 2024’te yayımlanmış, ürün 25 Kasım 2024’te Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak Avrupa Birliği’nde tescil edilmiştir.
İşaretleme kuralları
Tescilli ürün adı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ambalaj üzerinde kullanılamadığı durumlarda aynı ibare ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim yapısı ve ölçütleri
Denetim, Gaziantep Büyükşehir Belediyesinin koordinatörlüğünde; Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Zabıta Müdürlüğü, Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Gaziantep Esnaf ve Sanatkârları Odaları Birliğinden konuda uzman en az üç kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda bir kez düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet hâlinde ise her zaman yapılabilir. Denetim raporları Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetimde hammaddenin Gaziantep ilinde yetişmesi, üretim metoduna uygunluk, macun kıvamı, gerektiğinde yağ asidi, oleik asit, viskozite ve parçacık boyutu değerleri ile ürün adı ve menşe adı ambleminin kullanım uygunluğu kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.