Coğrafi işaretli ürün · Burdur
Burdur’un Tefenni ilçesinde yetiştirilen Foeniculum vulgare bitkisinin kurutulmuş meyvesidir. Yeşilimsi gri meyvelerindeki uçucu yağın ana bileşenini trans-anethol oluşturur; ürün yörede 1975’ten beri üretilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tefenni Rezenesi nedir?
Tefenni Rezenesi Foeniculum vulgare türü rezeneden elde edilen kurutulmuş rezene meyvesidir. Yuvarlak şekilli sapları 1,5 metreye kadar boylanabilir.
Ayırt edici özellikleri
Tefenni Rezenesi yüksek verim, yağ oranı ve trans-anethol içeriğine sahiptir.
Hasat edilip kurutulan Tefenni Rezenesinin meyvelerinde uçucu yağ oranı %2–2,5 civarındadır.
Bitkisel boya ve motifler
Gövde üzerinde koyu yeşilden mavi yeşile kadar değişen renklerde, ipliksi çok parçalı yaprakları vardır.
Yapraklar bitkinin alt kısımlarında saplı, üst kısımlarında ise gövdeye yapışıktır.
Küçük sarı çiçekleri bileşik şemsiye şeklinde bir arada bulunur.
Bir bitkide onlarca şemsiye ve her şemsiyede yüzlerce çiçek vardır.
Sicil, yeşilimsi gri meyvelerin ortalama uzunluğunu 0,75 mm, enini 0,3 mm olarak verir. Özgün PDF’de de mm yazılıdır; bu ölçüler santimetreye veya başka değerlere dönüştürülmemiştir.
Hammadde ve bileşim
Diğer taraftan rezene tarımında kullanılan sulama suyu; klor sülfat ve bor bakımından 1. sınıf, tuz içeriği bakımından 2. sınıf olup, bikarbonat bakımından orta ve az sodyum içeriğine sahip bazik yapıdadır.
GC-MS analiziyle belirlenen 7 adet uçucu yağ bileşiği içinde ana bileşen olan trans-anethol oranı %88,6–92,1 arasında değişim gösterir.
Diğer bileşenler; ɑ-pinene (%0,33–0,47), fenchone (%0,93–1,83), limonene (%2,05–3,88), p- allylanisole (%3,73–4,17), 1,8-cineole (%0,32–0,38) ve cis-ocimene (%0,56–0,70)’dir.
Meyvenin uçucu yağı
Kurutulmuş meyvedeki uçucu yağ oranı %2–2,5 civarındadır; uçucu yağın ana bileşeni trans-anetholdür.
Tefenni Rezenesi Nasıl Yetiştirilir?
Ekim işlemi
Tefenni Rezenesinin başlıca iki üretim materyali; tohumları ve pençe adı verilen vejetatif sürgünleridir. Tohumla üretim daha fazladır. Tohumların 1000 adedi 3,8–8,7 gramdır. Dekara 1–1,5 kg tohum düşecek şekilde, 45–60 cm sıra arası ve 2–3 cm ekim derinliğinde mibzerle ekim yapılır. Ekim zamanı erken ilkbahar ve ilkbahar aylarıdır.
Sulama işlemi
Bitkinin sulamaya ihtiyaç duyduğu dönemlerde sulama yapılmalıdır. Özellikle çiçeklenme başında ve meyve bağlama döneminde yağmurlama veya damla yöntemiyle 1–4 kez sulama uygundur.
Gübreleme işlemi
Tarla dekara 4 kg azot ve 6 kg P₂O₅ düşecek şekilde gübrelenir.
Yabancı Ot Kontrolü
Sulama ile birlikte artan yabancı ot yoğunluğu ile mücadele için elle çapalama yapılır.
Hastalık ve Zararlılar
Tefenni Rezenesinde en önemli fungal hastalık Cercosporidium punctum ve en önemli zararlı Othiorrhynchus ligusticidir. Bitki dokularında yanıklıklar şeklinde belirti gösteren hastalık yüksek sıcaklık ve nemde kısa sürede salgın oluşturabilir. Bu hastalık ve zararlılara karşı kombine organik mücadele programı uygulanır.
Hasat ve Harman
Tefenni Rezenesi maydanozgiller sınıfının diğer üyelerinde olduğu gibi heterojen bir olgunlaşma gösterir. Meyveler kahverengileşmeye başladığı dönemde (ağustos-eylül aylarında) makine ile biçilerek veya elle sökülerek hasat edilir. Hasat edilen bitkiler havalandırması iyi olan kuru bir ortamda veya tarlada sabit ağırlığa (nem oranı sabitlenene kadar) ulaşıncaya kadar kurutulur. Kurutulduktan sonra dövülerek veya biçerdöver ağzına verilerek harman edilir. Hasat edilip kurutulan ürünlerin nem oranı en çok %12 olmalıdır.
Paketleme özellikleri
Sonrasında kuru bez torbalara veya plastik ambalajlara konularak piyasaya arz edilir.
Muhafaza koşulları
Harman edilerek kurutulan Tefenni Rezenesinin meyveleri pazarlanana kadar serin ve kuru bir yerde depolanmalıdır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Sıcak ve ılıman iklim bölgelerinde, zengin humuslu, kumlu, kumlu-tınlı topraklarda yetişen rezene, Tefenni ilçesinin iklimi ve toprak yapısı ile uyum sağlamıştır. Tefenni ovası karstik yapıda olup toprak yapısı %84 oranında kumlu-killi, organik madde oranı %1,2, hafif alkali (pH:8,1), orta kireçli (%8,7), tuz içeriği çok düşük, fosfor, potasyum miktarı orta, magnezyum, demir, mangan, çinko ve bakır bakımından zengindir.
Tefenni Rezenesi üretiminin yapıldığı Tefenni ilçesinin kireç bakımından zengin, humuslu, kumlu-tınlı toprak yapısı rezenenin özellikle trans-anethol oranının yüksekliğine katkıda bulunur.
Kökeni ve üretim geleneği
Tefenni ilçesinde 1975 yılından beri rezene üretilmektedir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
881 tescil numaralı Tefenni Rezenesi menşe adı olarak 6 Eylül 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Tefenni Rezenesi ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Tefenni Rezenesi ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii Tefenni Kaymakamlığının koordinatörlüğünde; Tefenni Kaymakamlığı, Tefenni İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Tefenni Belediyesi ve Tefenni Ziraat Odasından ürün konusunda uzman 4 kişiden oluşur. Denetleme; çiçeklenme döneminde (nisan-mayıs) ve hasat döneminde (ağustos-eylül) birer kez olmak üzere yılda iki defa, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine ise her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; Tefenni Rezenesi bitkisinin fiziksel özellikleri, ürünün yetiştirildiği coğrafi sınır, üretim metodu, depolama şartları ve Tefenni Rezenesi ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenecektir. Ayrıca hasat edilip kurutulan ürünlerin nem oranının en çok %12 ve uçucu yağ oranının da en az %2 olması kontrol edilecektir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
