Bolu Kıbrıscık Pirinci

Bolu Kıbrıscık Pirinci Nasıl Yetiştirilir?

Çeşit, toprak ve tarla hazırlığı

Bolu Kıbrıscık Pirincinin üretiminde kullanılan çeltiğin yetiştiği alanların toprak yapısı milli-tınlı ve killi-tınlı, alüvyal olur. Çeltikte sulu tarım yapılmakta olup bu tarlalarda münavebe uygulanmamakla birlikte çeltik ekimi her sene yapılır. Çeltik çeşidi ve tohumu olarak genetik ve biyolojik değişime uğramamış, bölge ekolojisine uyum sağlamış Karakılçık çeşidi kullanılır. Su geçirgenliği az, derin, tınlı ve besin maddelerince zengin topraklarda daha iyi yetişir.

Çeltik tarımı için optimum pH 5,5–7,5 arasıdır. Tuzlu toprakların ıslahında en ideal bitkilerden biridir. Topraktaki eriyebilir tuz miktarı 600 ppm'in altında olmalıdır. Bolu Kıbrıscık Pirincinin çeltiği yetiştirilirken Köroğlu Dağlarında eriyen kar sularıyla beslenen Uludere’nin suyu kullanılır. Uludere kaynağındaki suyun içilebilir özellikte olması ve suyun soğuk olması pirincin kalitesinde önemli bir etkiye sahiptir.

Toprak hazırlığı için arazi tesviye işlemleri, küçük parsellerde tesviye bıçağı, daha geniş parsellerde hafif ağırlıklı grayder ya da lazerle çalışan tesviye aleti ile yapılır. Sonbaharda derin sürüm yapılmalıdır. İlkbaharda tavalar yapıldıktan sonra diskaro veya kazayağı ile işleme yapılır. Tohumluk hastalıklardan, yabancı otlardan ve kırmızı çeltik tohumlarından temizlenmiş ve sertifikalı olmalıdır. Ekilecek tohum miktarı çeşidin özelliklerine, ekim zamanına ve toprağın verimlilik durumuna göre değişir.

Tohum miktarı ve ön çimlendirme

Küçük daneli çeşitler 15 kg/dekar, orta daneli çeşitler 17–18 kg/dekar ve iri daneli çeşitler 20 kg/dekar tohum ekilebilir. Metrekareye atılacak tohum 500–600 adettir. Ekimden önce tohumlara ön çimlendirme uygulanır. Tohumlar 2 gün önce su içine konulup ön çimlendirme yapılır. Ön çimlendirme esnasında çeltik yanıklık hastalığı ile mücadele amacıyla fungusitlerden birisiyle ilaçlama yapılmalıdır.

Ekim sıcaklığı

Çeltiğin ekim zamanını yetiştirilecek çeşidin vejetasyon süresi, hava ve sulama suyu sıcaklığı belirler. Çeltik için çimlenme ve fide devresinde en uygun sıcaklık 18–35 ˚C’dir. Çeltik ekimi yapılması için su sıcaklığının en az 12 ˚C olması gerekir.

Hasat ve pirince işleme

Bu şartlara göre Bolu Kıbrıscık Pirinci için mayıs ayının 1. haftasından sonra çeltik ekimi yapılır ve eylül-ekim aylarında hasat edilir. Bununla birlikte üretim tekniği olarak Bolu Kıbrıscık Pirinci üretiminde diğer yörelerden farklı olarak çeltik tavalarına devamlı taze ve berrak su verilmekte, çeltik tavalarının suyun çekmesine izin verilmemektedir. Bolu Kıbrıscık Pirinci işlemesinde en önemli kalite unsuru kırıksız randımandır.

Bolu Kıbrıscık Pirinci işlemede çeltiğin tanedeki nem oranı %13,5–14 arasında olmalıdır. Diğer işleme aşamaları standart yöntemler ile aynıdır. Çeltiğin pirince dönüşümünde işletmeye alınan çeltik, toprak eleğinden geçirilerek tarladan taşınan toprak parçaları ayrılır. Ardından kavuz soyucu ile çeltiğin dış kabuğu (kavuz) soyularak ayrılır ve aspiratör etkisi ile yüzeyden sıyrılan kavuzlar uzaklaştırılır ve merdaneler arasından geçen çeltik soyulur. Pirinç, ham tane, kepek ve kavuz olarak birbirinden ayrıştırılır.

Üst üste çoklu ve cepli elek sayesinde çeltiğin ve kargo (kavuzundan ayrılmış kepekli pirinç) pirincin yüzeyindeki farklılıktan yararlanılarak ayrıştırma işlemi gerçekleştirilmiş olur. Soyulmuş pirinç (kargo pirinç) ile soyulmamış ve yarı soyulmuş çeltik olarak 3 ürün çıkışı vardır. Sicilde bu aşamada soyulmamış ve soyulmuş çeltik tanelerinin geri beslemeyle yeniden soyucuya gönderildiği belirtilir. Ham taneler, çıkış haznesinden uzaklaştırılır.

3 aşamalı yatay beyazlatma taş makinesi pirincin dış yüzeyindeki zar ve kepeği, makine içindeki yatay dizili taş sistemi vasıtasıyla zımparalayarak beyazlatma amacı ile uygulanır. Havalı parlatma (mıknatıslı) içerisinde bulunan eğeler vasıtasıyla pirinç yüzeyinin parlatılması işlemi sağlanır. Makinenin içinde bulunan eğelere sürtünmesiyle parlak bir görünüm kazanır. Sürtünme esnasında çıkan kepekler elek gözeneklerinden dışarıya sevk edilir. Parlayan pirinç ise pirinç çıkış haznesinden sevk olunur.

İki katlı sınıflandırma triyörü pirincin, kalınlık ve genişlik ebadına göre ayrıştırılması amacı ile kullanılır. Elek tamburlarının dönmesi ile ilerleyen pirinç ayrıştırılmaya başlar; elek altına düşen ham taneler, kırıklar ve sütlü taneler (keltane) bir araya toplanır ve helezonla uzaklaştırılır. Ayrıştırılan pirinç, sortekse gönderilir. Yağlama tamburundan çıkan pirinçler, dinlendirilmek üzere (1–2 gün) ambarlara sevk edilir. Otomatik dikiş makinesi ile torbaların ağız kısmı dikilerek kapatılır.

İşleme kalitesi, yağlama ve dinlendirme

Çeltiğin boşaltılması ve depolanması sırasında tanelerde gizli kırılmalara yol açabilecek mekanik hasarlar önlenir. Fabrikaya gelen çeltik işlenecek ana kadar uygun depolama şartlarında saklanmalı ve uygun nem oranında işlenmelidir. Ayrılan kepek kısmı bir bölümde toplanarak hayvan yemi olarak değerlendirilmek üzere depolanır.

İşleme sonunda pirinç, parlatma ve raf ömrünü uzatma amacıyla yağlama tamburunda %0,35 oranında ayçiçeği yağıyla işlenir.

Kırıksız randıman; çeşit seçimine, yetiştirme tekniğine, çevre koşullarına ve fabrikadaki işleme yöntemlerine bağlıdır.

Ürünün ambalajlanması

Bolu Kıbrıscık Pirinci özelliğini koruyacak şekilde polipropilen veya jüt çuvallarda, 1, 2,5, 5, 10 ve 25 kg’lık paketler halinde ambalajlanır.

Ekim ve hasat dönemi

Çeltik ekimi mayısın ilk haftasından sonra yapılır; hasat eylül–ekim aylarındadır. Çeltik tavalarına sürekli taze ve berrak su verilir.