Coğrafi işaretli ürün · Düzce
Düzce’nin Akçakoca ilçesinde yetiştirilen mincane çeşidi fındıktır. Kuvvetli gelişir; linoleik asit miktarı Giresun’da yetiştirilen sarı fındıktan daha yüksektir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Akçakoca Sarı Fındığı nedir?
Akçakoca Sarı Fındığı, Düzce’nin Akçakoca ilçesinde yetiştirilen mincane çeşidi fındıktır. Yenilen iç kısım meyvenin yaklaşık yarısını oluşturur. Ürün, bitkinin kuvvetli gelişimi ve sicilde ölçülen bileşim özellikleriyle tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Yapraklar iri, yuvarlak veya hafif uzunca; sap tarafı yürek biçimli, kenarları testere dişli ve yer yer derin dişlidir. Üst yüz buruşuk, alt yüz hafif seyrek tüylü, sap kısadır.
Sicilde yağ oranı %48,08–63,46, oleik asit 81,70–83,57 ve linoleik asit 7,32–9,57 aralıklarında verilir. Giresun’daki sarı fındığa göre linoleik asit daha yüksektir. Diğer illerdeki aynı çeşitle karşılaştırmada daha düşük yağ oranına karşılık oleik, linoleik, aspartik asit ve histidin daha yüksek bulunmuştur.
Sicilin karşılaştırma metninde 100 g’da 2292 mg aspartik asit ve 689 mg histidin belirtilir. Aminoasit tabloları aralıkları ayrıca gösterir. Kaynak, esansiyel aminoasitleri tat ve aroma oluşumuyla ilişkilendirir.
Yenilen iç kısım fındığın yaklaşık %50’sini oluşturur ve kuru maddesi yüksektir. Kuvvetli vejetatif gelişme, ürünü yöredeki diğer fındıklardan ayırır.
Güçlü sürgün gelişimi
Bir yaşındaki sürgünler 3,6–33,1 cm uzunluğundadır; bitki dip sürgünü vermeye eğilimlidir. Tomurcuklar yuvarlak ve yumurta biçimli, dallarda almaşık dizili; renkleri yeşil ile yeşilimtırak kırmızı arasındadır. Yapraklar sonbaharda dökülür.
Temel bileşim
Sicilde su, kül, protein, yağ ve karbonhidrat için ayrı aralıklar verilir. Aşağıdaki tablo bu değerleri yüzde olarak gösterir; tek bir örneğin sabit besin etiketi şeklinde okunmamalıdır.
Tablo-1: Temel bileşen oranları
Sicil, sayfa 2. Oranlar yüzde (%) cinsindedir; özgün satırlar ve değer aralıkları korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil, sayfa 2. Oranlar yüzde (%) cinsindedir; özgün satırlar ve değer aralıkları korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Bazı Bileşenler | Oranı (%) |
|---|---|
| Su | 3,04-21,61 |
| Kül | 1,56-2,08 |
| Protein | 11,21-15,22 |
| Yağ | 48,08-63,46 |
| Karbonhidrat | 4,11-6,06 |
Yağ asidi bileşimi
Yağ ve yağ asidi bileşimi, kalite ve depolama süresiyle ilişkilendirilir. Sicil, oksidasyon ve acılaşmanın kaliteyi etkilediğini ve bu üründe asgari düzeyde bulunduğunu belirtir. Aşağıdaki iki çizelge yağ asitlerini kaynakta yazılı mg/100 g birimiyle gösterir.
Tablo-2: Yağ asitleri, ilk çizelge
Sicil, sayfa 3: soldaki yağ asidi çizelgesi. Birim kaynakta mg/100 g olarak verilmiştir. Yağ asidi değerlerinin ölçüm temeli açıklığa kavuşmadığından bu çizelge besin hesabına esas alınmamalıdır; değerler yüzdeye çevrilmemiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil, sayfa 3: soldaki yağ asidi çizelgesi. Birim kaynakta mg/100 g olarak verilmiştir. Yağ asidi değerlerinin ölçüm temeli açıklığa kavuşmadığından bu çizelge besin hesabına esas alınmamalıdır; değerler yüzdeye çevrilmemiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Yağ asitleri | Miktarı (mg/100g) |
|---|---|
| Miristik Asit | 0,02-0,03 |
| Palmitik Asit | 5,57-6,07 |
| Palmitoleik Asit | 0,18-0,23 |
| Margarik Asit | 0,05 |
| Heptadesenoik Asit | 0,07-0,08 |
| Stearik Asit | 2,31-2,46 |
Tablo-3: Yağ asitleri, ikinci çizelge
Sicil, sayfa 3: sağdaki yağ asidi çizelgesi. Başlık, birim ve hücre değerleri değiştirilmemiştir. Yağ asidi değerlerinin ölçüm temeli açıklığa kavuşmadığından bu çizelge besin hesabına esas alınmamalıdır; değerler yüzdeye çevrilmemiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil, sayfa 3: sağdaki yağ asidi çizelgesi. Başlık, birim ve hücre değerleri değiştirilmemiştir. Yağ asidi değerlerinin ölçüm temeli açıklığa kavuşmadığından bu çizelge besin hesabına esas alınmamalıdır; değerler yüzdeye çevrilmemiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Yağ asitleri | Miktarı (mg/100g) |
|---|---|
| Oleik Asit | 81,70-83,57 |
| Linoleik Asit | 7,32-9,57 |
| Areşidik Asit | 0,10-0,11 |
| Gadeloik Asit | 0,14-0,16 |
| Beherik Asit | 0,02 |
| Lignoserik Asit | 0,01 |
Aminoasit bileşimi
Sicil, aminoasitleri iki ayrı çizelgede verir; ikinci çizelge kaynakta “Esansiyel Aminoasitler” başlığını taşır. Kaynaktaki karşılaştırmalar özellikle aspartik asit ve histidine değinir. Sayısal değerler, başlıkları ve birimleriyle birlikte aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-4: Aminoasitler
Sicil, sayfa 3. Aminoasit adları, miktarlar ve mg/100 g birimi özgün çizelgeden aktarılmıştır.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil, sayfa 3. Aminoasit adları, miktarlar ve mg/100 g birimi özgün çizelgeden aktarılmıştır.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Aminoasitler | Miktarı (mg/100g) |
|---|---|
| Alanin | 320-586 |
| Aspartik Asit | 2292-3106 |
| Glutamik Asit | 3195-4414 |
| Trozin | 210-223 |
| Glisin | 279-353 |
| Serin | 324-351 |
| Prolin | 266-436 |
| Arjinin | 218-800 |
Tablo-5: Esansiyel aminoasitler
Sicil, sayfa 3. Bu başlık kaynak belgedeki sağ aminoasit çizelgesine aittir; diğer çizelgenin tamamını nitelemez.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil, sayfa 3. Bu başlık kaynak belgedeki sağ aminoasit çizelgesine aittir; diğer çizelgenin tamamını nitelemez.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Esansiyel Aminoasitler | Miktarı (mg/100g) |
|---|---|
| Metionin | 44-130 |
| Vailin | 311-518 |
| Lösin | 504-536 |
| İsölösin | 217-379 |
| Treonin | 119-197 |
| Lizin | 459-472 |
| Histidin | 140-689 |
| Fenialinin | 308-512 |
Akçakoca Sarı Fındığı Nasıl Yetiştirilir?
Odun tam dinlenmede −25 ile −30 °C’ye dayanabilir; gelişme başlayınca dayanıklılık azalır. Polen açıkta −4, anter içinde −8 °C’ye dayanır. Dişi çiçekler −8 °C’den itibaren zarar görür, −14 °C’de büyük zarar oluşur ve −16 °C’de ölür.
Geç ilkbahar donları açılmış sürgün gözlerini, vadilerde soğuk rüzgârlar ağaçları etkiler. Rakıma bağlı don zararı eşiği şubatta −4, martta −3 ve nisanda −2 °C olarak verilir.
Erkek çiçekler 6–7 cm uzunlukta sarkık, silindirik başaklardır. Brakte dibindeki çiçek periantsızdır; iki yüksek yaprak ve dibine kadar ikiye bölünmüş dört anter taşır. Bir çiçekte 6 milyon polen tespit edilmiştir. Çiçeklenme diğer meyve türlerine göre uzundur.
Düşük sıcaklıklar çiçeklenme başlangıcını değiştirir. Erken çeşitler kasım ortasında, geç çeşitler mart sonu veya nisan ortasında çiçeklenebilir. Polen saçımıyla dişi çiçeğin kabul dönemi yıldan yıla değişir; tozlanmamış dişi çiçek 2–3 ay polen kabul edebilir. Polen çimlenmesi ortalama %50–60’tır.
İklim ve yetişme koşulları
Nemli iklim, düzenli yaz yağışları ve dengeli yağış dağılımı yetiştiriciliği destekler. Sicilde yıllık ortalama 13–16 °C sıcaklık ve 700 mm’nin üzerindeki yağış uygun koşullar arasında sayılır. Haziran ve temmuzda bağıl nemin %60’ın altına düşmesi ürünü olumsuz etkiler. Sicil, en yüksek sıcaklığın 36–37 °C’yi geçmemesini uygun yetişme koşulları arasında sayar.
Toprak ve kök gelişimi
Saçak köklü bitki, besince zengin, tınlı-humuslu ve derin topraklarda iyi gelişir. Kökler meyilli arazilerde 80 cm derinliğe ulaşabilir. Ağır veya taban suyu yüksek topraklarda havalanma yetersizliği köklerin beslenmesini güçleştirir; sararma ve dal uçlarında kurumaya yol açabilir. Sulama toprağın özellikleri dikkate alınarak yürütülür.
Çiçeklenme ve döllenme
Erkek ve dişi çiçekler aynı ağaçta, farklı yerlerde bulunur; tozlanma rüzgârla gerçekleşir. Erkek çiçekler mayıs–haziran, dişi çiçekler temmuz–ağustos aylarında oluşmaya başlar. Tozlanma ile döllenme aynı anda olmaz: çiçek tozunun ulaşmasından sonra ilkbahardaki yumurta hücresi oluşumu ve meyve içi gelişimi birbirini izler. Sicil, çiçek tozunun yumurta hücresi oluşumuna kadar 4–5 ay beklediğini belirtir.
Tozlayıcıların seçimi
Çiçeklenme zamanları örtüşen çeşitler birlikte yetiştirilir. Farklı zamanlarda polen dağıtan 2–3 tozlayıcı, yetersiz tozlanmaya bağlı verim kaybını azaltabilir. Sicilde en yakın tozlayıcıya uzaklığın 20 m’yi aşmaması istenir. Bazı yıllar yüksek, bazı yıllar düşük verim görülmesi nedeniyle tek bir tozlayıcı çeşide bağlı kalınmaz. Tozlanmamış dişi çiçeklerin 2–3 ay alıcı durumda kalması, geç çiçeklenen tozlayıcıların önemini artırır.
Çiçek ve meyve dökümünün izlenmesi
İlkbahar dökümü mart–mayıs aylarında görülür; ikinci döküm yaz dönemindedir. Çiçeklerin dökülmesi “karanfil dökümü”, dış kabuğu sertleşmiş meyvelerin dökülmesi “çotanak dökümü” olarak adlandırılır. Yetersiz döllenme, beslenme koşulları ve özellikle kuraklık meyve dökümünde etkilidir.
Akçakoca Sarı Fındığı Nasıl Hasat Edilir?
Mayıs ayında döllenme ve meyve tutumu gerçekleşir; haziran sonunda iç gelişiminin önemli bölümü tamamlanır. Akçakoca Sarı Fındığı ağustos ayında hasat olgunluğuna ulaşır.
Akçakoca Sarı Fındığı Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler
Geç ilkbahar donları gelişen sürgün ve çiçeklere zarar verebilir; bu nedenle dinlenmedeki odunun soğuk dayanımı, çiçeklerin dayanımıyla aynı kabul edilmez. Ürün menşe adıyla tescillidir; üretim, işleme ve diğer işlemler belirlenen Akçakoca coğrafi sınırı içinde yürütülür.
Akçakoca’nın 1050 km² alanı doğuda Alaplı, güneyde Düzce ve batıda Kocaali ile sınırlanır. İlçe kıyısı batıda Melen Irmağı ağzından doğuda Karataş Deresi ağzına uzanır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Koşullara aykırı veya haksız kullanımda denetim mercii gerekli yasal takibatı başlatır.
Tescil ve işaret kullanımı
419 tescil numaralı Akçakoca Sarı Fındığı menşe adı olarak 27 Şubat 2019 tarihinde tescil edilmiştir. Koruma başlangıcı 18 Ağustos 2017 tarihidir.
Coğrafi işaret tek başına veya marka unsuru ile birlikte kullanılacaktır. Coğrafi işaret ibaresiyle birlikte sicilde yer alan logo kullanılacaktır.
Denetim mercii ve sıklığı
Akçakoca Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda; Akçakoca İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Düzce Üniversitesi ve Akçakoca Ziraat Odasının da katılımıyla dört kişilik merci görev yapar.
Genel denetim yılda bir, ihtiyaç veya şikâyet hâlinde ayrıca yapılır. Sonuçlar her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna raporlanır. Üretimin yanında depolama, taşıma ve pazarlama da kapsam içindedir.
Denetim ölçütleri
- Ağaç Denetimi: Dal ve filiz gelişimleri altı aylık aralıklarla kontrol edilir.
- Meyve Denetimi: Çotanak tutumundan hasada kadar meyve kalitesi üç aylık aralıklarla kontrol edilir.
- Bakım Metotları Denetimi: İlkbahardan itibaren bakım ve entegre mücadele tedbirleri aylık aralıklarla kontrol edilir.
Denetimde kamu veya özel kuruluşlardan ve uzmanlardan yararlanılabilir, hizmet satın alınabilir. Tescil ettiren hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
