Coğrafi işaretli ürün · Düzce
Düzce ilinde Anadolu kestanesi ağaçlarından elde edilir. Açık kahverengi, kısmen yuvarlak meyvesinin içi açık kremdir; iç zarı kolay ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Düzce Kestanesi nedir?
Düzce Kestanesi, kayıngiller familyasından Anadolu kestanesi ağaçlarının kupulasındaki yenilebilir tohumlardan elde edilir. Ormanlarda kendiliğinden yetişir veya aşıyla kurulan kestaneliklerde üretilir. Çok iri olmayan meyvenin kabuğu açık kahverengi, içi açık krem renklidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Fiziksel ölçüler ve bileşim
Meyvenin fiziksel ölçüleri ile şeker bileşimine ilişkin değerler aşağıdaki tabloda bir arada verilmiştir.
Kabuk, iç zar ve meyve yapısı
Meyve kısmen yuvarlaktır. İç zar meyvenin içine çok az girer ve kolay ayrılır; içte büzüşme oranı sicilde %5 olarak belirtilir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil, sayfa 2. “Meyve içi ağırlığı (mm)” birimi özgün belgede de böyledir; ağırlık birimi doğrulanamadığı için sayısal değerler yeniden yorumlanmamıştır. Belirsiz satır ölçüm veya uygulama talimatı olarak kullanılmamalıdır; özgün belgeye erişim için sicil bağlantısı kullanılabilir.
Düzce Kestanesi Nasıl Yetiştirilir?
Kestanelik kurma
Ürün ormanlarda kendiliğinden yetişen ağaçlardan toplanabildiği gibi, farklı yaşlardaki ağaçların aşılanmasıyla kurulan kestaneliklerde de üretilir. Bahçe yeri için gevşek, havalanabilen, derin, potasyumca zengin ve kireci düşük toprak seçilir.
Toprak hazırlığı ve dikim
Dikim öncesi toprak derin sürülür. Yaklaşık 50 × 50 cm çukurlar hazırlanır; dekara en az 3 ton ahır gübresi uygulanır. Ağaçlar arasında en az 10 m bırakılır.
Aşı kalemlerini hazırlama
Kalemler mart sonu–nisan başında bir önceki yılın sürgününden alınır, peçeteye sarılarak buzdolabında saklanır. İki yıllık sürgün kullanılmaz. Kalemde 2–3 göz bırakılır; dipten biraz yukarıdan kesilen kalemin uç kısmı inceltilir.
Aşıyı uygulama
Aşı, gözler uyanmadan önce 10–20 Nisan arasında yapılır. Kesilen gövdenin üstü düzeltilir ve ölü tomurcuklar temizlenir. Kabuk karşılıklı iki yerden kesilip kabartılır; gövde kalınlığına göre 3–6 kalem sivri uçlarından yerleştirilir. Çevresi bantlanır, açıklıklar gerekirse macunla kapatılır. İlk ürün sicilde “en erken 3 ya da 5 yılda” olarak belirtilir.
Sulama, gübreleme ve budama
Kestane yağışlı ve nemli ortamı sever. Sonbahar kuraklığı dikenli kabuğun açılmasını durdurabilir. Kurak ve sıcak yıllarda temmuz, ağustos ve eylülde sulanır. Dikimden sonra üç yılda bir yanmış çiftlik gübresi verilebilir. Taç yayvan biçimde şekillendirilir; her yıl obur dallar ve fazla sürgünler budanır. Verim çağında kuru, kırık, hastalıklı ve sıkışıklık yaratan dallar çıkarılır.
Düzce Kestanesi Nasıl Hasat Edilir?
Hasat genellikle eylül sonu–kasım ortası arasındadır. Ağaçlardan çırpılarak düşürülen kestaneler elle toplanır, selelere doldurulur ve çuvallara alınır.
Düzce Kestanesi Ne Zaman Yetiştirilir ve Hasat Edilir? Nasıl Muhafaza Edilir?
Geleneksel kuyu yöntemi
Hasat edilen kestaneler önceden hazırlanan kuyulara gömülür ve üzerleri eğrelti otlarıyla kapatılır. Yaklaşık bir ay sonra dış kabukları ayrılarak satışa hazırlanır.
Soğuk hava deposu
Diğer yöntem, kestanelerin plastik torbalarda 0–2 °C sıcaklık ve %80–90 bağıl nemde tutulmasıdır. Sicil bu koşullarda 3–4 aylık muhafaza süresi verir.
Düzce Kestanesi Coğrafi Sınır İçerisinde Gerçekleşmesi Gereken Üretim, İşleme ve Diğer İşlemler
Sicilde yöredeki bağıl nem, kabuğun inceliği ve iç zarın meyveye az girmesiyle ilişkilendirilir. Bu yapı meyvenin kabuktan kolay ayrılmasına katkı sağlar. Menşe adı kapsamında üretim ve diğer işlemler belirlenen coğrafi sınırda yürütülür.
Düzce, Karadeniz’in nemli ve fazla sert olmayan kıyı ikliminin etkisindedir; Akdeniz ve karasal iklim arasında geçiş özelliği gösterir. Yıllık ortalama en yüksek sıcaklık 19,2 °C, en düşük 8,4 °C; ortalama yıllık yağış 823,7 kg/m² ve nispi nem %75’tir.
Bu iklim, doğal ortamda sulamaya ihtiyaç duymadan dengeli vejetatif gelişmeyi destekler. Bağıl nem, meyve nemini yükseltip kabuğun kalınlaşmasını sınırlar; ince kabuk, az girintili iç zar ve kolay ayrılma özellikleriyle ilişkilendirilir.
Kullanımı
Kabuğun ve iç zarın kolay ayrılması, işlenmesini ve kebap olarak tüketilmesini kolaylaştırır. Çiğ olarak da tüketilebilir.
Düzce Kestanesi Yöresi, Geçmişi ve Hikâyesi
Ürün yörede “Düzce kuzusu” adıyla da bilinir. Sicil, il merkezinde haftada iki gün kestane pazarı kurulduğunu aktarır. Merkez ilçeye bağlı Çakırhacıibrahim ve Paşaormanı köylerinin 1980’lerden önceki resmî adının Kestane Köyü olması da kestanenin yerel geçmişine ilişkin kayıtlardandır.
Tarihî kayıtlardaki kestane
Sicil, yöredeki kestane varlığına ilişkin kayıtlar için 1899 tarihli Kastamonu Vilâyet Sâlnâmesi ile 1915 tarihli Bolu Salnamesini gösterir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil ve işaret kullanımı
1268 tescil numaralı Düzce Kestanesi menşe adı olarak 1 Aralık 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Koruma başlangıcı 2 Aralık 2019 tarihidir.
Düzce Kestanesi ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Düzce Kestanesi ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Düzce İl Tarım ve Orman Müdürlüğü koordinasyonunda; müdürlük, Düzce Üniversitesi Ziraat ve Doğa Bilimleri Fakültesi ve Düzce Ziraat Odasından en az üç uzman görev yapar.
Düzenli denetim yılda bir, eylül–kasım hasat döneminde yapılır; ihtiyaç veya şikâyet hâlinde tekrarlanır. Masraflar denetlenenlere aittir. Sonuçlar her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna raporlanır.
Denetim ölçütleri
- Kestaneliklerin ve üretim metodunun uygunluğu.
- Hasat ve depolama koşulları.
- İç zarın girintisi ve meyvenin kabuktan ayrılması.
- Gerekirse meyve içi ağırlığı, kabuk kalınlığı, boy, en, kalınlık, yuvarlaklık, iç renk ve şeker/toplam şeker analizleri.
- Düzce Kestanesi ibaresi ve menşe adı ambleminin uygun kullanımı.
Denetimde kamu veya özel kuruluşlardan ve uzmanlardan yararlanılabilir, hizmet satın alınabilir. Tescil ettiren hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
