Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın ili ve ilçelerinde yetiştirilen kestanedir. Nazilli yöresinden seçilen genotiplerin iri meyveleri, kolay soyulan tohum kabuğu ve ete az giren zarıyla tanınır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 14 Ekim 2020Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydın Kestanesi nedir?
Aydın Kestanesi, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Fagales takımı içerisinde yer alan kestaneler, (Castanea sp.), meşe (Quercus sp.) ve kayın (Fagus sp.)'larla birlikte Fagaceae (Kayıngiller) familyasına giren sert kabuklu bir meyve türüdür.
Ayırt edici özellikleri
Sayısal özellikler
Kestane eskiden beri değerli bir ağaç olarak bilinmektedir.
Nazilli kestanelerinde bu değer yaklaşık iki katı daha fazla olmuştur.
Nazilli yöresinden seçilen kestane genotipleri, "tohum zarının soyulabilirliği" ve "tohuma girme durumu" açısından değerlendirildiğinde ise (ki bu özellikler kestanelerin şeker olarak işlenmesinde çok önemlidir), genellikle tohum zarının, tohum içine çok az oranda girdiğini ve tohum kabuğunun kolay soyulabildiği görülmüştür.
2 Tescil No: 180 Coğrafi İşaret: Aydın Kestanesi
Hammadde ve bileşim
Kabukları, odunu, yaprağı ve kömürü değişik amaçlarla endüstride kullanılmaktadır.
Sayısal özellikler · 2
Ekonomik açıdan en önemli ürünü meyveleridir.
Meyveleri sofralık olarak değerlendirilebildiği gibi, değişik şekillerde işlenerek sanayiye dönük olarak da bir hammaddedir.
Kestane seleksiyon çalışmalarında en önemli kriterlerden biri olan, "meyve iriliği" açısından, üstün özellikli olarak bulunan Aydın İli Nazilli ilçesi kestane genotipleri incelendiğinde; oldukça iri meyvelere sahip oldukları görülmektedir.
Seçilmiş altı genotipin meyve ağırlığı 13,445 g ile 19,383 g arasında; kilogramdaki meyve adedinin ise 51 ile 78 arasında olduğu saptanmıştır.
Meyve iriliği açısından elde edilen bu değerler, daha önce diğer bölgelerimizde yapılan seleksiyon çalışmalarında yer alan tiplerin meyve iriliği değerlerinden çok yüksek olmuştur.
Örneğin, Marmara Bölgesi kestane seleksiyon çalışmasında yer alan tiplerin meyve ağırlıkları 5,00 ile 21,400 g arasında değişmiştir.
Benzer şekilde Erfelek ilçesinde (Sinop) yapılan seleksiyon çalışmasında üç yıl boyunca tiplerin meyve ağırlıkları incelendiğinde, en düşük 5,46 g, en yüksek ise 10,78 g olduğu belirlenmiştir.
Bitki ve meyve özellikleri
Ege Bölgesi'nde yapılan seleksiyon çalışmasında seçilen tiplerin meyve ağırlıklarının ise 8,85 g ile 18,51 g arasında değiştiği belirlenmiştir.
Bu anlamda, Nazilli kestanelerinin meyve iriliği bakımından, Ege Bölgesi kestanelerinden daha iri olduğu ortaya konmuştur.
Araştırmanın yapıldığı yörede incelenen ve seleksiyon çalışması sonucu seçilen kestane tiplerinde, "meyve kabuğu" nun parlak ve genellikle de tipik kestane renginde olduğu, ancak tiplere göre değişmek üzere mat ile açık kahverengiden koyu renge kadar farklılık gösterdiği saptanmıştır.
Aydın Kestanesi Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
"Aydın Kestanesi", tarımsal bir üründür. Bir diğer ifade ile bir "hammadde" dir. Bu hammadde ya sofralık olarak değerlendirilmekte ya da sanayide işlenerek bir "ürün"e dönüştürülebilmektedir. Bilimsel olarak kestaneler, çoğaltma şekillerinden olan "vegetatif yöntemler" ile çoğaltılmaktadır. Vegetatif çoğaltma yöntemlerinden ise; en yaygın olarak kullanılanı "aşı ile çoğaltma"dır. Bunun yanı sıra kestaneler, daldırma, çeliklerin köklendirilmesi ve doku kültürü yöntemleri ile de çoğaltılabilir. Kestanede aşı yöntemlerinden birçoğu kullanılabilmektedir.
Göz aşılardan T, ters T, yama, yongalı göz ve boru aşıları bunlar arasında sayılabilir. Kalem aşılardan ise dilcikliaşı, yan aşı, kabuk aşı, yarma aşı ve bunların kısmen değişik şekilleri uygulanabilmektedir. Bunun yanı sıra, kestanelerde fidan yetiştirme süresini kısaltmak amacıyla "Tohum ve Genç Bitki Aşıları" uygulanabilmektedir.
Ekim ve çimlendirme
Kestane bahçe tesisi için, aşılı fidanlar kullanılabileceği gibi, yerinde tohum ekilerek ya da aşısız çöğür dikilip yeterli gelişme sağlandıktan sonra yerinde aşılama da yapılabilir. Kestanede aşı yöntemlerinden yukarıda bahsedildiği gibi birçoğu kullanılabilmektedir. Aşılamada kullanılacak kalemler hastalıksız, meyveleri kaliteli ve bol olan ağaçlardan alınmalıdır.
Kestane plantasyonu kurulurken öncelikle ekolojik faktörler açısından uygun bahçe yeri seçilir ve daha sonra kestane fidanlarının dikimi, sıra arası ve sıra üzeri mesafesi 10–12 m olacak şekilde yapılır. Dikim zamanı ilkbaharda soğuk tehlikesi geçtikten sonra uyanma olmadan önceki dönemdir.
Yöreyle bağı
Coğrafi sınır Aydın ili ve ilçeleridir. Sicilde ayırt edici meyve özellikleri, Nazilli yöresinde seçilen altı genotip üzerinden açıklanır. Bu örneklerde meyve ağırlığı 13,445–19,383 g ve kilogramdaki meyve sayısı 51–78 olarak ölçülmüştür.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
En başta gelen değerlendirme şekli taze tüketim dışında, kestane şekerciliğidir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Aydın Kestanesi coğrafi işareti markalama biçiminde kullanılır.
Sicilde, coğrafi işaretin 24 Kasım 2011 tarihli ve 28122 sayılı Resmî Gazete’de ilan edildiği yazılıdır.
Avrupa Birliği tescili
Aydın Kestanesi, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2020/1321 sayılı düzenleme ve 14 Ekim 2020 tarihi yer alır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Aydın Ticaret Borsası olarak sicilde yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
180 tescil numaralı Aydın Kestanesi menşe adı olarak 30.12.2013 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 07.12.2010 tarihinden itibaren geçerlidir. Türkiye tarafından 2015-09-08 tarihinde PDO-TR-01362 dosya numarasıyla yapılan AB başvurusu 2020-06-04 tarihinde yayımlanmış; ürün 2020-10-14 tarihli 2020/1321 sayılı düzenlemeyle Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak tescil edilmiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Aydın Ticaret Borsası koordinatörlüğünde, Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın Valiliği Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, Aydın Valiliği İl Tarım Müdürlüğü, Aydın Belediye Başkanlığı tarafından görevlendirilecek en az üç kişilik denetim komisyonu tarafından düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda veya şikayet üzerine her zaman denetim gerçekleştirilebilecektir. "Aydın Kestanesi" için, meyve kalite özelliğini belirleyen en önemli 3 unsur denetleme kriteri olarak değerlendirilecektir.
Denetimde incelenen üç özellik; meyve iriliği, tohum kabuğunun soyulabilirliği ve tohum zarının meyve etine girme durumudur.
