Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya’da 0900 Ziraat çeşidinden yetiştirilir. İri, geniş kalp biçimli meyvesi sert etli ve tatlıdır; hasadı haziran–ağustos dönemine yayılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Kirazı nedir?
Amasya Kirazı; Latince tür ismi Prunus avium L. olan ‘‘0900 Ziraat’’ kiraz çeşidi kullanılarak Amasya ilindeki meyve bahçelerinde üretilir.
Ayırt edici özellikleri
Kiraz bahçelerinin kurulu olduğu araziler; Amasya merkezi ve ilçeleri arasındaki ovada yaygınlaşmış olup 1200 m rakıma kadar çıkabilen yamaç ve düze yakın araziler üzerinde tesis edilmiştir.
Kirazın düzenli ve dengeli güneşleme ihtiyacı olduğundan, Amasya ilinde bu ihtiyaç istenilen düzeyde karşılanır.
Bitki ve meyve özellikleri
Amasya Kirazının; karakteristik renk, tat, meyve iriliği ve meyve eti sertliği gibi ayırt edici özellikleri temelde Amasya ilinin coğrafi konumu ve bu kirazın üretim metodu ile ilgili ortaya çıkan özelliklerdir.
Amasya Kirazının kendine has renk, tat, meyve eti sertliği ve iriliğinin oluşumuna katkı sağlar.
Ayrıca meyvenin olgunlaşma ve büyüme döneminde gece/gündüz sıcaklık farkının yüksek olması ve doğru üretim metodu kullanılması ürün özelliklerini olumlu etkiler.
Suda çözünebilir kuru madde oranı en az %15, çekirdek ağırlığı 0,4–0,7 g, meyve ağırlığı 8–10 g, sap ağırlığı ise 0,1–0,15 g aralığındadır.
Meyve eni 23–28 mm, meyve boyu 20–25 mm, meyve sap uzunluğu 4–5 cm aralığındadır.
Üretim tekniği ve ustalık
Özellikle yetiştirildiği alanların doğu-batı yönlerinin açık olması, kiraz bahçelerinin güneşlenme ihtiyacının dengeli bir şekilde karşılanmasını sağlar.
Amasya Kirazı Nasıl Yetiştirilir?
Yetiştiriciliği ve Üretim Aşamaları Bahçe Tesisi
Amasya Kirazı; anaçlar üzerine aşılama ile vegetatif olarak çoğaltılır. Tohum anacı olarak genellikle mahlep (Prunus L.) kullanılır. Tohumlar fidan yetiştirme alanlarına nisan-mayıs aylarında ekilir. Ertesi yılın takriben ağustos-eylül aylarında çimlenen tohumların bakımları yapılarak yaklaşık 1 yaşındaki fidanlar aşılanacak hale getirilip aşılama uygulanır. Uygulama özet olarak birinci aşamada tohumla çöğür yetiştirilmesi ve ikinci yıl genellikle göz aşısı yapılması şeklindedir.
Aşısı tutan fidanlar kapama bahçelere 5×6 m, 6×7 m, 7×7 m, 8×8 m vb. bahçeye uygun dikim mesafesinde olmak üzere sonbaharda yaprak dökümünden itibaren ilkbahara kadar dikim yapılır. Sicil, plantasyonda tozlayıcı çeşitlere yer verilmesini tavsiye eder. Amasya Kirazı için en uygun tozlayıcılar; Starks Gold ve Lambert kiraz çeşitleridir.
Fidan Temini ve Dikimi
Yetiştiricilik yapılacak alanın/bahçenin durumuna göre uygun anaç/çeşit kombinasyonu belirlenir. Temin edilecek fidanların sertifikalı olmalarına özen gösterilir. Dikimi yapılacak alanın iklim ve toprak koşulları da dikkate alınarak uygun anaçlar (mahlep, kuş kirazı, klon anaçlar vb.) ve aşılama yöntemleri kullanılır. Amasya Kirazında dikim işlemleri ekim ayı sonu yaprak dökümü ile başlar. Nisan ayı ortalarına kadar mevsimsel koşullara bağlı olarak devam eder.
Genellikle sonbahar aylarında, az da olsa ilkbahar aylarında dikim yapılması tercih edilir. Dikimden sonra fidanlara mutlaka can suyu verilmelidir. Dikim öncesinde fidanlarda dikim budaması yapılır ve fidanlar aşı parselinden söküldükleri derinlikte dikilir.
Aşılama özellikleri
Aşılama yöntemlerinde çoğunlukla göz aşısı, yarma aşı, bindirme gibi uygun aşılama teknikleri kullanılır.
Budama özellikleri
Dikimi yapılan fidanların kış budaması ve yaz budaması olmak üzere iki dönemde modifiye lider sistemi ve/veya merkezi lider sistemine göre budama işlemi yapılır. Böylelikle ağacın güneş ışınlarını daha iyi alması ve gelişmesi sağlanır. Budamalar düzenli olarak her yıl ağacın gelişme kuvvetine göre yapılmalıdır. Budama yapılması; kirazda tat durumu, hastalık ve zararlılara karşı direnç, yeterli güneşlenme, verim ve kalite özellikleri açısından önemlidir.
Kirazlar genellikle dikine büyüyen bir taç oluşturduğundan, doruk dallı budama sistemi tercih edilir. Kış mevsiminin çok soğuk geçtiği dönemlerde budama zamanının geciktirilmesi uygun olur. Budama sırasında kullanılan alet ve ekipmanın bir ağaçtan diğerine geçerken kullanılması durumunda mutlaka dezenfekte edilmesi gerekir.
Toprak ve İklim İstekleri
Kiraz bahçelerinin kurulmasında su tutma özelliğinden dolayı kuru taban araziler seçilir. Amasya Kirazı yetiştiriciliğinin yapıldığı topraklar genel itibariyle tınlı yapıdadır. Dikimde güney cephe ve düşük rakımlı araziler daha çok tercih edilir. Ilıman iklim ile karasal iklimin özelliklerinin yaşandığı geçit kuşağı iklim özelikleri ürünün yetiştiriciliği için istenilen iklim koşullarıdır. Ürün ilkbahar geç donlarından olumsuz etkilenir.
Sulama işlemi
Mevsimsel şartlar ve iklim koşullarına göre sulamaya karar verilir. Sulama işleminin damlama ya da mikro yağmurlama yöntemiyle yapılması sicilin tavsiyesidir.
Gübreleme işlemi
Bölgede genellikle hayvan/çiftlik gübresi kullanılır. Gübre uygulamalarında toprağın tahlil sonuçları gözetilmeli, iki yılda bir dekara 2–3 ton yanmış ahır gübresi verilmesi sicilin tavsiyesidir. Kasım ve aralık aylarında kök gübresi, nisan ve mayıs aylarında da potasyum nitrat gübresi ağaçların yaşı ve miktarı dikkate alınarak verilir.
Nisan ve mayıs aylarında kazayağı, diskaro vb. uygun tarım alet ve makinaları ile sıra araları ve üzerleri ortalama 20’şer gün arayla 2–3 defa sürülerek hem toprak havalandırılır, hem de yabancı ot mücadelesi yapılmış olur. Bahçelerin gübre ihtiyacının (gübre türü ve miktarı) belirlenebilmesi belirli periyotlarda toprak ve yaprak analizlerinin yapılması sicilin önerisidir.
Bahçenin gübre ihtiyacı belirlendikten sonra gübreleme işlemi sırasında gübrenin gövde ve köklere temas etmeden, ağaçların taç iz düşümü içerisine gübreleme yapılması uygun olur.
Zirai Mücadele
İklimsel verilerde dikkate alınarak meyve gözleri uyanmadan ve yine bahar aylarında uygun çiçeklenme durumuna göre bitki zararlılarına karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılarak zirai mücadele yapılır.
Hasat işlemi
Yeterli meyve olgunluğa gelen Amasya Kirazı, parlak kırmızı renge ve kendine özgü iriliğe ulaştığında elle toplanarak hasat edilir. Meyveler saplarıyla birlikte, dallara zarar vermeden, fazla büyük olmayan gıda ile temasa uygun kaplara toplanır.
Ambalajlama ve pazara sunum
Ürünün fazla bekletilmeden en kısa sürede tüketiciye sunulması esastır.
Yetişme ve hasat dönemi
Genel itibariyle kiraz bahçelerinin kurulumunda 200–1200 m rakım arasında değişen tarım alanlarında üretimin yapılması, bu yükselti farklılıklarından dolayı ürünün hasat periyodunun ortalama 3 aylık bir döneme yayılmasını sağlar.
Muhafaza koşulları
Ürünün, serin, kokulardan ari ve kuru ortamlarda depolanmasına ve muhafaza edilmesine dikkat edilir. Daha uzun süreli muhafazalarda, hasadı yapılan kirazlar günlük olarak gıda ile temasa uygun kasalara/ ambalajlara alınarak soğuk hava depolarında ortalama 15 gün kadar muhafaza edilerek tüketiciye arz edilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Amasya ili; Orta Karadeniz Bölgesi ılıman iklimi ile karasal iklim özelliklerinin yaşandığı geçit bölgesinde bulunur. Amasya ilinin; Karadeniz’e yakın olması, Yeşilırmak akarsuyu, bölgede bulunan göl ve diğer su kaynaklarının varlığı, dağ vb. yükseltilerin bulunması, ılıman iklim özellikleri, buharlaşma ve nemli hava koşulları coğrafi sınırda mikro-klima iklim özelliklerinin ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Bu sayede kirazın olgunlaşma dönemindeki sıcaklar meyvenin su kaybının minimum düzeyde kalmasına, tatlı lezzetinin istenilen düzeyde kalmasına yardımcı olur. Meyve olgunlaşma döneminde iklim koşullarının genellikle yağışsız olması, meyvedeki çatlama oranının %3’ün altında kalmasını sağlar. Amasya ilinde kiraz yetiştiriciliği yapılan tarım alanlarının, tınlı ve alüvyon bakımından zengin verimli toprak yapısında olması kiraz ağaçlarının en önemli isteği olan vejatasyon dönemindeki nem ihtiyacını ve optimum toprak sıcaklığını karşılar.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Meyve eti sert, kabuğu kırmızı tonlarında, suyu ve eti pembe tonlarındadır. Tadı tatlı; şekli iri, yuvarlak ve geniş kalp biçimindedir. Çiçeklenme nisan, hasat haziran–ağustos dönemindedir. Çatlama oranı %3’ün altındadır. Başlıca tozlayıcılar Starks Gold ve Lambert çeşitleridir. Bu özellikler mevsim, iklim, yetiştirme koşulları ve olgunluğa göre değişebilir.
Kökeni ve üretim geleneği
Amasya Kirazının belirtilen coğrafi sınırda kiraz bahçesi olarak kurulumu ve ilk olarak yetiştirilmesi ile günümüze kadar gelen bölgedeki kiraz festivallerine konu olması 1950’li yıllara dayanır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicil belgesinde gösterilen logo gıda işletmecileri tarafından isteğe bağlı olarak kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1166 tescil numaralı Amasya Kirazı menşe adı olarak 18 Temmuz 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Amasya Kirazı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Amasya Kirazı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği koordinatörlüğünde; Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği ile Amasya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim merci, Amasya Kirazı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün hasadı, depolama ve muhafaza koşulları ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
