Coğrafi işaretli ürün · Amasya
Amasya iliyle ün bağı bulunan, cevizli-haşhaşlı iç harçlı ve sac ocakta pişen kat kat hamur işi.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Amasya Yağlısı nedir?
Amasya Yağlısı; buğday unu, su, tuz ve kuru mayayla hazırlanan hamurun arasına ayçiçek yağı, ceviz içi ve haşhaş tohumu ile yapılan iç harç konularak sac ocakta pişirilen bir unlu mamuldür. Mayasız üretimde hamura kuru maya yerine ayçiçek yağı eklenir.
Ürün, yaklaşık 40 cm çapındaki dairesel formu ve kat kat görünümüyle tanınır. Bu görünüm, yağlanan ve iç harçla kaplanan hamurun rulo yapılıp gül biçiminde çevrilmesinden sonra yeniden açılmasıyla oluşur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Cevizli ve haşhaşlı iç harç
İç harç; ceviz içi, tekniğine uygun biçimde ezilmiş haşhaş tohumu ve ayçiçek yağının homojen karışımından hazırlanır. Bu üçlü bileşim, hamurun arasına yerleştirilen dolgunun temelini oluşturur.
Kat kat dairesel form
Amasya Yağlısı yaklaşık 40 cm çapında, daire biçiminde ve kat kat görünümdedir. Açılan hamurun rulo hâlinde sarılıp kendi çevresinde döndürülerek gül şekline getirilmesi, bu biçimin hazırlanmasındaki belirleyici işlemdir.
Mayalı veya mayasız hamur seçeneği
Ürün kuru mayalı hamurla hazırlanabildiği gibi mayasız da üretilebilir. Mayasız üretimde hamura maya yerine ayçiçek yağı konur; diğer üretim aşamaları değişmez.
Sac ocakta pişirme
Amasya Yağlısı, ayçiçek yağıyla yağlanmış sac ocakta pişirilir. Pişirme işlemi 15 ml ayçiçek yağı kullanılan sac ocakta 200 °C’de 7 dakika sürer.
Hazırlama süreci nasıldır?
Hamurun hazırlanması
Sicildeki ölçüler 2–4 adet Amasya Yağlısı hamuru için verilmiştir: 1 kg buğday unu, 30 g tuz, 30 g kuru maya ve 650 ml su kullanılır. Buğday unu, kuru maya ve tuz bir kapta karıştırılır; su yavaş yavaş ilave edilerek ele yapışmayan yumuşak kıvamda bir hamur elde edilinceye kadar yoğrulur.
Hazırlanan hamur 2 bezeye ayrılır. Bezelerin üzeri gıda ile temasa uygun nemli bezle kapatılır ve 10 dakika dinlendirilir.
Mayasız hamur uygulaması
Mayasız üretim tercih edildiğinde hamura kuru maya yerine 200 ml ayçiçek yağı eklenir. Bu değişiklik dışında üretim yöntemi aynı aşamalarla sürdürülür.
İç harcın hazırlanması
İç harç için 150 g ceviz içi, 150 g haşhaş tohumu ve 200 ml ayçiçek yağı kullanılır. Ceviz içi, tekniğine uygun olarak ezilmiş haşhaş tohumu ve ayçiçek yağı ayrı bir kapta homojen bir karışım elde edilinceye kadar karıştırılır.
Açma, yağlama ve şekillendirme
Dinlenen hamur bezeleri merdaneyle açılır ve üzerlerine 200 ml ayçiçek yağı sürülür. İç harç, hamurun üzerinde boşluk kalmayacak şekilde yayılır.
İç harç yayılmış hamur rulo şeklinde sarılır ve kendi etrafında çevrilerek gül şekli verilir. Gül şekli verilen bezeler 5 dakika dinlendirildikten sonra merdaneyle yaklaşık 40 cm çapında açılır.
Sac ocakta pişirme
Açılan hamur, 15 ml ayçiçek yağıyla yağlanmış sac ocakta 200 °C’de 7 dakika pişirilir. Sac ocakta pişirme, ürünün üretim yöntemindeki son aşamadır.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Gıda ile temasa uygun ambalajlarda satışa sunulan Amasya Yağlısı, derin dondurucuda 1 ay muhafaza edilebilir. Bir aylık muhafaza süresi, ambalajlı ürün için tanımlanmıştır.
Amasya iliyle coğrafi bağı
Amasya Yağlısının coğrafi sınırı Amasya ilidir ve ürün mahreç işareti statüsünde tescillidir. Sicil, ürün ile coğrafi sınır arasında ün bağı bulunduğunu belirtir.
Amasya Yağlısının tüm üretim aşamaları coğrafi sınır içinde gerçekleştirilir. Bu zorunluluk, hamurun hazırlanmasından sac ocakta pişirmeye kadar üretim yönteminin tamamını kapsar.
Geçmişi ve mutfak kültüründeki yeri
Özel günlerde ikram geleneği
Amasya Yağlısının geçmişi eskiye dayanır. Ürün; düğün, sünnet, bayram ve cenaze gibi özel günlerde ikram edilir.
Amasya mutfak kültüründeki yeri
Amasya Yağlısı, Amasya ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir. Özel günlerdeki ikram geleneği, ürünün yöresel mutfak içindeki kültürel sürekliliğinin parçasıdır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil durumu
Amasya Yağlısı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 3 Haziran 2021 tarihinden itibaren korunmak üzere 16 Haziran 2022 tarihinde 1150 numarayla tescil edilmiştir. Tescil ettiren kuruluş Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliğidir.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliğinin koordinasyonunda; Birlik, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu ve Amasya Turizm Derneğinden konuda uzman birer kişinin yer aldığı 3 kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa yapılır; gerekli görülen durumlarda ve şikâyet hâlinde ise her zaman gerçekleştirilebilir.
Kontrol ölçütleri ve işaretleme
Denetimde üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğu, üretim metoduna uygunluk ile Amasya Yağlısı ibaresi, logosu ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu kontrol edilir. Amasya Yağlısı ibareli logo ve mahreç işareti amblemi ürün ambalajında yer alır; ambalaj üzerinde kullanılamadığında işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Hakların korunması ve uzman desteği
Tescil ettiren, coğrafi işaretten doğan hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.