Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Sandıklı ilçesinde mercimek ve bulgur, soğan, un ve salçalı hazırlıkla birleştirilir. Son pişirmede helime denen yüzey tabakası oluşur; naneli pilav, bu tabaka bozulmadan piştiği tencerede sıcak sunulur.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sandıklı Alacaşı nedir?
Yeşil mercimek ve bulgurun soğanlı, unlu, salçalı hazırlıkla pişirildiği Sandıklı pilavıdır. Alacalı görünümü ve son pişirmede oluşan helime tabakasıyla ayrılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Mercimekli alacalı görünüm
Yeşil mercimek ve bulgurun alacalı görünümü ürünün adını açıklar. Küçük taneli yerel mercimek tercih edilir; mercimek ön haşlanır.
Helime tabakası
Soğan, un ve salça sıralı kavrulur. Son pişirmede helimelenme denen yüzey tabakası oluşur; kuru nane eklenen pilav bu tabaka bozulmadan tencerede sıcak sunulur.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Mercimeğin yöresel kaynağı ve reçete ölçeği
Sandıklı Alacaşının üretiminde, tercihen coğrafi sınırda yetiştirilen küçük taneli yeşil mercimek kullanılır. 4 kişilik Sandıklı Alacaşı üretiminde kullanılan bileşenlere ve üretim metoduna aşağıda yer verilmektedir.
Malzemeler ve ölçüler
- 300 g yeşil mercimek
- 70–80 g bulgur
- 2 adet orta boy kuru soğan
- 20 g buğday unu
- 10 g salça
- 100 ml sıvı yağ
- 15–20 g tuz
- 10 g kuru nane
Haşlama işlemi
Yeşil mercimek yıkanır, ayıklanır ve üzerine 1 L su ilave edilerek düdüklü tencerede 1 saat haşlanır.
Kavurma işlemi
Yayvan bir tencerenin içine soğan doğranır, sıvı yağ ile kavrulur. Soğanlar hafif pembeleşmeye başlayınca un ve salça ilave edilip kavurulur. Üzerine 200 ml sıcak su ilave edilir. Karışım kaynamaya başlayınca bulgur eklenir ancak bulgurlar suyunu tamamen çekmeden, haşlanmış yeşil mercimek ilave edilir. Bu işlemlerin sonunda elde edilen sulu karışıma elde tuz eklenip pişmeye bırakılır.
Mercimek ve bulgur iyice karışıp pişinceye kadar aralıklarla karıştırılarak yanması önlenir.
Pilav suyunu tamamen çekmeden hemen önce son kez karıştırılır ve üzerine kuru nane serpilerek kısık ateşte pişirmeye devam edilir. Üzeri tamamen helimelenen (kaymaklanan) Sandıklı Alacaşının servisi, piştiği tencerede ve üzerindeki helimesi bozulmadan sıcak olarak yapılır.
Yöresiyle bağı nedir?
Üretimi, coğrafi sınıra özgü nitelik taşır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Sandıklı Alacaşının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Sandıklı Alacaşının geçmişi eskiye dayanır.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Sandıklı ilçesinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1329 tescil numaralı Sandıklı Alacaşı mahreç işareti olarak 30 Ocak 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Sandıklı Alacaşı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Sandıklı Alacaşı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Sandıklı Belediyesinin koordinatörlüğünde; Sandıklı Kaymakamlığından bir kişi, Sandıklı Sebzeciler ve Meyveciler Esnaf Odasından bir kişi ve Sandıklı Belediyesinden iki kişi olmak üzere konuda uzman 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim, düzenli olarak yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Denetim mercii; üretimde kullanılan bileşenlerin uygunluğunu, üretim metoduna uygunluğu ve Sandıklı Alacaşı ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Sandıklı Alacaşında mercimek ve bulgur farklı aşamalarda pişirilerek birleştirilir. Yüzeyde oluşan kıvam bozulmadan servis edilir. Yemek, Afyonkarahisar çevresinin tahıl ve bakliyatı birlikte kullanan mutfağında yer alır. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
