Afyon Mermeri

Ayırt edici özellikleri nelerdir?

İscehisar kökenli beyaz ve breşimsi mermerler

Afyon Beyaz Mermeri veya Afyon Kaymak, İscehisar mermer ocaklarından çıkarılan Paleozoik yaşlı, metamorfik klasik mermerdir. İnce ve orta taneli kalsit kristallerinden oluşan granoblastik dokusu, beyaz genel görünümü ve kısmen görülebilen açık grimsi ya da açık sarımsı lekeleriyle tanımlanır.

Afyon Kaplan Postu Mermeri de İscehisar ocaklarından çıkarılır ve litolojik-jeolojik özellikleri Afyon Beyaz Mermeriyle aynıdır. Koyu gri bir kitle içindeki farklı boyutlu açık gri boğum ve kapanımların oluşturduğu breşimsi görünüm, bu taşın belirleyici görsel özelliğidir; orta ve iri taneli, basınç ikizlenmesi gösteren kalsitler de içerir.

Renk, damar ve hare çeşitliliği

Afyon Şeker Mermeri, orta büyüklükte kalsit kristallerinden oluşan masif yapılı bir mermerdir. Beyaz zemininde genellikle ince altın sarısı, daha az oranda koyu sarı çatlak dolguları ve damarlar görülebilir; bu görünüm çizgili şeker olarak anılır.

Afyon Gri Mermeri veya Gök-Duman, gri zemin üzerinde açık ve koyu gri bantlar taşıyabilen, poligonal yapılı ince ve orta taneli kalsit minerallerinden oluşur. Afyon Bal Mermerinde ise ince ve orta boyutlu kalsitlerin yanında koyu sarı ile sarımsı kırmızı limonit damarları ve muskovitler bulunur; altın sarısı damarlar yer yer birleşerek farklı sarı tonlarında hareler oluşturur.

Afyon Menekşe Mermeri veya Violet, açık zemin üzerinde açık ve koyu mor hareler ile kapanımlar gösterir. Çoğunlukla granoblastik, yer yer poligonal dokulu kalsit kristallerinden oluşur; şistozite düzlemleri boyunca az miktarda serizit ve daha düşük oranda kuvars da izlenir.

Karabağ ve Sandıklı kaynaklı taşlar

Afyon-Karabağ Sedef Mermeri, Bolvadin ilçesinin Karabağ Köyü yakınındaki mostralarda görülür. Triyas yaşlı bu mermerler tabanda gri, üste doğru beyaz ve şekerimsi dokular gösterir; granoblastik dokudaki başlıca kalsite yer yer aragonit ile iz düzeyinde klorit, hematit ve limonit eşlik eder.

Afyon-Karabağ Gümüş Mermeri, Karabağ Sedef Mermerine litolojik ve jeolojik bakımdan benzer. Birim, ince ve orta kristal boyutlu, basınç ikizlenmesi gösteren kalsitlerin yanı sıra klorit, hematit ve aragonit mineralleri içerir.

Afyon-Sandıklı Bej Mermeri, Sandıklı ilçesinin Soğucak Köyü civarındaki kireçtaşı ocaklarından çıkarılır; Mesozoyik yaşlı kireçtaşı-dolomitik kireçtaşı kayaçlarından oluşur. Dış yüzeyi siyah, iç yüzeyi krem renkli; orta-kalın tabakalı, ince kristalli, kırık ve çatlaklı, yer yer oniks dolgulu mikritik kireçtaşı niteliğindedir.

Afyon-Sandıklı Siyah Bej Mermeri, Şeyhyahşi Köyü civarındaki kireçtaşı ocaklarından çıkarılır. Mesozoyik yaşlı kireçtaşının dış yüzeyi siyahımsı-gri, orta-kalın tabakalı, az kırıklı ve çatlaklıdır; taş çok ince taneli mikro-makro kristalen karbonat kristallerinden oluşur.

Traverten ve oniks grubu

Afyon-Emirdağ Traverteni, Emirdağ-Tabaklar traverten ocaklarından çıkarılan Kuvaterner yaşlı bir taştır. Beyaz, açık bej ve bej renklerde görülen taşın az ve küçük boşlukları doğal kalsit mineralleriyle dolguludur; Afyon-Emirdağ Silver Traverteni ise açık gri, koyu gri ve bej renkli, gözenekli, bol kırıklı ve çatlaklıdır.

Afyon-Emirdağ Oniksi, Emirdağ-Tabaklar Karacalar Köyü çevresindeki oniks ocaklarından çıkarılır. Kuvaterner yaşlı bu taş kahverengi ve sarı renkler gösterebilir, traverten birimleriyle yanal ve düşey geçişler sunar; başlıca aragonit içerir ve boşluklarında sekonder kalsit mineralleri bulunur.

Afyon-Şuhut Kahverengi Traverteni veya Noce, Şuhut traverten ocaklarından çıkarılır; dış yüzeyi açık ya da koyu kahverengi, orta-kalın tabakalı, gözenekli, bol kırıklı ve çatlaklı olabilir. Afyon-Nergis Traverteni ise İscehisar ilçesindeki Alanyurt ocaklarından çıkarılan Miyosen-Pliyosen yaşlı gölsel kireçtaşıdır; ince kalsit kristalleri içinde boyutları 100 µm’ye ulaşan iri kalsit kristalleri ve çatlak-boşluklarda sekonder kalsitler bulunur.

Volkanik kayaçlar ve tüf

Afyon-İscehisar Andeziti, İscehisar ilçesi Ağın Dağı civarındaki andezit ocaklarından çıkarılır. Üst Miyosen yaşlı, porfirik dokulu kayaçta mikro plajiyoklas ve piroksen mineralli matriks, feldispat, piroksen, amfibol ve biyotit fenokristalleri ile az miktarda volkan camı bulunur; genel rengi pembemsi, morumsu ve grimsi tonlardadır.

Afyon-Karakaya Bazaltı, İscehisar ilçesindeki Karakaya bazalt ocaklarından çıkarılan Üst Pliosen yaşlı bir kayaçtır. Siyahımsı-koyu kahverengi görünümü, akıntı yapısı ve tablamsı konumuyla tanımlanır; hamuru camdan oluşur ve vitrofirik doku gösterir.

Afyon-Kocatepe Trakiti, Çakırköy-Boyalı bölgesindeki mostralarda gözlenir. Üst Pliyosen yaşlı, trakit, traki-andezit ve traki-bazalt bileşimli kayaç kahve-mor renklidir; tipik niteliği, boyutları 10 cm’ye ulaşabilen sanidin kristalleri içermesidir.

Afyon Ayazini Tüfü, İhsaniye ilçesinin Ayazini tüf ocaklarından çıkarılır. Alt Pliyosen yaşlı, riyolit bileşimli kayaç krem, beyaz ve grimsi renkler taşır; bazı bölgelerde 1–2 cm’ye ulaşan gözenekler kayaç genelinde hâkimdir.

İşlenebilirlik ve ürün biçimleri

Taş türlerine göre cilalanma ve şekillendirilebilme nitelikleri değişir. Afyon Beyaz ve Şeker mermerleri iyi cilalanabilirken Kaplan Postu, Bal, Menekşe, Karabağ Sedef, Karabağ Gümüş ve Nergis türlerinde cilalanma yeteneği normal olarak tanımlanır; andezit, bazalt, trakit ve Ayazini tüfünde ise düşük ya da azdır.

Kayıtlı taşlardan levha, plaka ve fayans üretilebildiği; bazı türlerde tezgâh, mozaik, basamak, denizlik, zar taşı, kesme yapı taşı, sanatsal eser ve dekorasyon ürünü biçimlerinin de elde edilebildiği belirtilir. Sicilde iç ve dış kaplama, döşeme, dekorasyon, anıt yapı, heykelcilik, bina temeli ve süs eşyası gibi kullanım alanları da taş türlerine göre sıralanır.