Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyon iline özgü, farklı litolojik niteliklerde 19 doğal taş türünü kapsayan menşe adlı üründür.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon Mermeri nedir?
Afyon Mermeri, Afyon ili sınırları içindeki belirlenmiş ocak ve mostralardan çıkarılan doğal taşların tescilli adıdır. Sicil, Afyon Beyaz Mermeri ile başlayıp Afyon Ayazini Tüfüne uzanan 19 ayrı taş türünü bu ad altında tanımlar.
Bu kapsamda metamorfik mermerlerin yanı sıra traverten, oniks, andezit, bazalt, trakit ve tüf nitelikli kayaçlar yer alır. Taşların renkleri, mineral bileşimleri, dokuları ve işlenebilirlikleri kaynaklandıkları taş türüne göre farklılaşır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İscehisar kökenli beyaz ve breşimsi mermerler
Afyon Beyaz Mermeri veya Afyon Kaymak, İscehisar mermer ocaklarından çıkarılan Paleozoik yaşlı, metamorfik klasik mermerdir. İnce ve orta taneli kalsit kristallerinden oluşan granoblastik dokusu, beyaz genel görünümü ve kısmen görülebilen açık grimsi ya da açık sarımsı lekeleriyle tanımlanır.
Afyon Kaplan Postu Mermeri de İscehisar ocaklarından çıkarılır ve litolojik-jeolojik özellikleri Afyon Beyaz Mermeriyle aynıdır. Koyu gri bir kitle içindeki farklı boyutlu açık gri boğum ve kapanımların oluşturduğu breşimsi görünüm, bu taşın belirleyici görsel özelliğidir; orta ve iri taneli, basınç ikizlenmesi gösteren kalsitler de içerir.
Renk, damar ve hare çeşitliliği
Afyon Şeker Mermeri, orta büyüklükte kalsit kristallerinden oluşan masif yapılı bir mermerdir. Beyaz zemininde genellikle ince altın sarısı, daha az oranda koyu sarı çatlak dolguları ve damarlar görülebilir; bu görünüm çizgili şeker olarak anılır.
Afyon Gri Mermeri veya Gök-Duman, gri zemin üzerinde açık ve koyu gri bantlar taşıyabilen, poligonal yapılı ince ve orta taneli kalsit minerallerinden oluşur. Afyon Bal Mermerinde ise ince ve orta boyutlu kalsitlerin yanında koyu sarı ile sarımsı kırmızı limonit damarları ve muskovitler bulunur; altın sarısı damarlar yer yer birleşerek farklı sarı tonlarında hareler oluşturur.
Afyon Menekşe Mermeri veya Violet, açık zemin üzerinde açık ve koyu mor hareler ile kapanımlar gösterir. Çoğunlukla granoblastik, yer yer poligonal dokulu kalsit kristallerinden oluşur; şistozite düzlemleri boyunca az miktarda serizit ve daha düşük oranda kuvars da izlenir.
Karabağ ve Sandıklı kaynaklı taşlar
Afyon-Karabağ Sedef Mermeri, Bolvadin ilçesinin Karabağ Köyü yakınındaki mostralarda görülür. Triyas yaşlı bu mermerler tabanda gri, üste doğru beyaz ve şekerimsi dokular gösterir; granoblastik dokudaki başlıca kalsite yer yer aragonit ile iz düzeyinde klorit, hematit ve limonit eşlik eder.
Afyon-Karabağ Gümüş Mermeri, Karabağ Sedef Mermerine litolojik ve jeolojik bakımdan benzer. Birim, ince ve orta kristal boyutlu, basınç ikizlenmesi gösteren kalsitlerin yanı sıra klorit, hematit ve aragonit mineralleri içerir.
Afyon-Sandıklı Bej Mermeri, Sandıklı ilçesinin Soğucak Köyü civarındaki kireçtaşı ocaklarından çıkarılır; Mesozoyik yaşlı kireçtaşı-dolomitik kireçtaşı kayaçlarından oluşur. Dış yüzeyi siyah, iç yüzeyi krem renkli; orta-kalın tabakalı, ince kristalli, kırık ve çatlaklı, yer yer oniks dolgulu mikritik kireçtaşı niteliğindedir.
Afyon-Sandıklı Siyah Bej Mermeri, Şeyhyahşi Köyü civarındaki kireçtaşı ocaklarından çıkarılır. Mesozoyik yaşlı kireçtaşının dış yüzeyi siyahımsı-gri, orta-kalın tabakalı, az kırıklı ve çatlaklıdır; taş çok ince taneli mikro-makro kristalen karbonat kristallerinden oluşur.
Traverten ve oniks grubu
Afyon-Emirdağ Traverteni, Emirdağ-Tabaklar traverten ocaklarından çıkarılan Kuvaterner yaşlı bir taştır. Beyaz, açık bej ve bej renklerde görülen taşın az ve küçük boşlukları doğal kalsit mineralleriyle dolguludur; Afyon-Emirdağ Silver Traverteni ise açık gri, koyu gri ve bej renkli, gözenekli, bol kırıklı ve çatlaklıdır.
Afyon-Emirdağ Oniksi, Emirdağ-Tabaklar Karacalar Köyü çevresindeki oniks ocaklarından çıkarılır. Kuvaterner yaşlı bu taş kahverengi ve sarı renkler gösterebilir, traverten birimleriyle yanal ve düşey geçişler sunar; başlıca aragonit içerir ve boşluklarında sekonder kalsit mineralleri bulunur.
Afyon-Şuhut Kahverengi Traverteni veya Noce, Şuhut traverten ocaklarından çıkarılır; dış yüzeyi açık ya da koyu kahverengi, orta-kalın tabakalı, gözenekli, bol kırıklı ve çatlaklı olabilir. Afyon-Nergis Traverteni ise İscehisar ilçesindeki Alanyurt ocaklarından çıkarılan Miyosen-Pliyosen yaşlı gölsel kireçtaşıdır; ince kalsit kristalleri içinde boyutları 100 µm’ye ulaşan iri kalsit kristalleri ve çatlak-boşluklarda sekonder kalsitler bulunur.
Volkanik kayaçlar ve tüf
Afyon-İscehisar Andeziti, İscehisar ilçesi Ağın Dağı civarındaki andezit ocaklarından çıkarılır. Üst Miyosen yaşlı, porfirik dokulu kayaçta mikro plajiyoklas ve piroksen mineralli matriks, feldispat, piroksen, amfibol ve biyotit fenokristalleri ile az miktarda volkan camı bulunur; genel rengi pembemsi, morumsu ve grimsi tonlardadır.
Afyon-Karakaya Bazaltı, İscehisar ilçesindeki Karakaya bazalt ocaklarından çıkarılan Üst Pliosen yaşlı bir kayaçtır. Siyahımsı-koyu kahverengi görünümü, akıntı yapısı ve tablamsı konumuyla tanımlanır; hamuru camdan oluşur ve vitrofirik doku gösterir.
Afyon-Kocatepe Trakiti, Çakırköy-Boyalı bölgesindeki mostralarda gözlenir. Üst Pliyosen yaşlı, trakit, traki-andezit ve traki-bazalt bileşimli kayaç kahve-mor renklidir; tipik niteliği, boyutları 10 cm’ye ulaşabilen sanidin kristalleri içermesidir.
Afyon Ayazini Tüfü, İhsaniye ilçesinin Ayazini tüf ocaklarından çıkarılır. Alt Pliyosen yaşlı, riyolit bileşimli kayaç krem, beyaz ve grimsi renkler taşır; bazı bölgelerde 1–2 cm’ye ulaşan gözenekler kayaç genelinde hâkimdir.
İşlenebilirlik ve ürün biçimleri
Taş türlerine göre cilalanma ve şekillendirilebilme nitelikleri değişir. Afyon Beyaz ve Şeker mermerleri iyi cilalanabilirken Kaplan Postu, Bal, Menekşe, Karabağ Sedef, Karabağ Gümüş ve Nergis türlerinde cilalanma yeteneği normal olarak tanımlanır; andezit, bazalt, trakit ve Ayazini tüfünde ise düşük ya da azdır.
Kayıtlı taşlardan levha, plaka ve fayans üretilebildiği; bazı türlerde tezgâh, mozaik, basamak, denizlik, zar taşı, kesme yapı taşı, sanatsal eser ve dekorasyon ürünü biçimlerinin de elde edilebildiği belirtilir. Sicilde iç ve dış kaplama, döşeme, dekorasyon, anıt yapı, heykelcilik, bina temeli ve süs eşyası gibi kullanım alanları da taş türlerine göre sıralanır.
Afyon doğal taş çeşitleri: 1–2
Sicilin 2–3. sayfalarındaki çeşide özgü bilgiler, sıra korunarak karşılaştırma tablosuna aktarılmıştır.
Afyon doğal taş çeşitleri: 3–5
Sicilin 3–4. sayfalarındaki çeşide özgü bilgiler, sıra korunarak karşılaştırma tablosuna aktarılmıştır.
Afyon doğal taş çeşitleri: 6–8
Sicilin 4–5. sayfalarındaki çeşide özgü bilgiler, sıra korunarak karşılaştırma tablosuna aktarılmıştır.
Afyon doğal taş çeşitleri: 9–14
Sicilin 5–6. sayfalarındaki çeşide özgü bilgiler, sıra korunarak karşılaştırma tablosuna aktarılmıştır.
Afyon doğal taş çeşitleri: 15–19
Sicilin 6–7. sayfalarındaki çeşide özgü bilgiler, sıra korunarak karşılaştırma tablosuna aktarılmıştır.
Ocaktan nihai ürüne üretim nasıl ilerler?
Ocaktan hammadde çıkarılması
Afyon Mermerleri, bulundukları ocaklardan blok, moloz ve takoz hâlinde hammadde olarak çıkarılır. Çıkarma işleminde elmas tel kesme, zincir kollu kesme, dağ kesme-sayalama, delik delme makineleri ile kırıcı-koparıcı iş makinelerinden yararlanılır.
Nakliye ve tesislerde işleme
Blok ve moloz hâlindeki hammadde, tır ve kamyonlarla mermer işleme tesislerine taşınır. Bu tesislerde levha, plaka, fayans, tezgâh, mozaik, basamak ve denizlik gibi yarı veya nihai ürünlere dönüştürülür.
Atölye üretimi ve nihai biçimlendirme
Moloz ve takoz hâlindeki hammadde kamyonlarla atölyelere gönderilerek sanatsal eserler ve dekorasyon ürünlerine dönüştürülebilir. Levha ve plaka gibi yarı ürünler de tezgâh, mozaik, basamak ve denizlik gibi nihai ürünlerin üretiminde kullanılır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Afyon Mermerinin coğrafi sınırı Afyon ilidir. Menşe adı kapsamındaki taşların her biri, Afyon ili içindeki belirli ocaklar veya mostralarla tanımlanır; bu kaynak alanları taşların litolojik, mineralojik ve görsel özelliklerinin temelini oluşturur.
İscehisar ilçesi, Beyaz, Kaplan Postu, Şeker, Gri, Bal, Menekşe ve Nergis mermerleriyle; ayrıca andezit ve Karakaya bazaltıyla ilişkilendirilen kaynak alanlarını içerir. Bolvadin-Karabağ, Sandıklı, Emirdağ-Tabaklar, Şuhut, Çakırköy-Boyalı ve Ayazini ise tescil kapsamındaki diğer taşların belirtilen kaynak yerleridir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil durumu ve işaretleme
Afyon Mermeri, 114 tescil numarasıyla 10 Temmuz 2009 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Tescil belgesinde ürünün 31 Aralık 2003 tarihinden geçerli olmak üzere tescil edildiği, değişiklik ilanının ise 15 Aralık 2020 tarihli ve 91 sayılı Bülten’de yayımlandığı belirtilir.
Afyon Mermeri ibaresini taşıyan logo ile menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Bu kullanım ürün veya ambalaj üzerinde mümkün değilse logo ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde oluşturulan beş kişilik denetim mercii tarafından yılda bir kez yapılır. Denetim merciinde Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, İscehisar Belediyesi, Afyonkarahisar İscehisar Mermerciler Derneği, Afyon Kocatepe Üniversitesi Maden Mühendisliği ve TMMOB Maden Mühendisleri Odası Afyonkarahisar Temsilciliğinden ürün konusunda uzman birer kişi yer alır.
Rutin denetimden önce denetim mercii, denetlenecek yerlere göre plan hazırlar. Şikâyet veya şüphe hâlinde mercii, üyeleri arasından en az dört kişilik denetim birimi oluşturarak ayrıca denetim yapabilir.
Denetim ölçütleri ve raporlama
Denetimde üreticiler kayıt altına alınır; coğrafi işaret ve amblem kullanımı da kontrol edilir. Firmalardan, ilgili mermer veya doğaltaş için akredite doğaltaş analiz laboratuvarlarınca düzenlenen TS-EN 12440 Doğaltaşların İsimlendirme Kriterleri kapsamındaki resmî raporlar istenir ve sunulan örneklerle raporların uygunluğu karşılaştırılır.
Ocak sahiplerinden, TS-EN 12440’a ek olarak TS-EN 12407 Doğal Taşlar–Deney Yöntemleri–Petrografik İnceleme standardına göre belirlenmiş petrografik bilimsel ismin akredite bir doğaltaş analiz laboratuvarınca belgelendirilmesi istenebilir. Denetim raporları Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir; Oda denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim masrafları denetlenen üretici veya pazarlama aşamasındaki kişiler tarafından karşılanır. Coğrafi işaretin haksız veya kurallara aykırı kullanımı durumunda Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası gerekli kanuni yollara başvurur.
