Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’ın Çay ilçesindeki Deresinek, Kadıköyü ve Çayıyazı yerleşimlerinde yetiştirilir. Temmuzda olgunlaşan meyvesi sulu, sert ve gevrek etlidir; meyve ve meyve suyu olarak değerlendirilir.
UNESCO ilişkisiAfyonkarahisar gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çay İlçesi Vişnesi nedir?
Çay İlçesi Vişnesi, sicilde Çay-Deresinek Kasabası, Kadıköyü ve Çayıyazı Köyü olarak belirtilen üretim alanlarında yetiştirilen vişnedir. Meyvesi sert, gevrek ve suludur; büyüklüğü ve temmuzdaki olgunlaşmasıyla tanımlanır.
Meyve yapısı ve sicildeki değerler
Meyve büyüklüğü ve et yapısı
Sicil tanımında meyvenin ortalama ağırlığı saplı 6,25 g, sapsız 6,13 g; geniş eni 22,47 mm, dar eni 20,09 mm ve boyu 19,10 mm olarak verilir. Meyve eti sert, gevrek ve suludur.
Sicildeki ortalama ölçüler ve bileşim değerleri
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Sicildeki çeşit karşılaştırması
Belgedeki karşılaştırmada Montmorency çeşidinin eni 20,80 mm, boyu 18,12 mm; Çay İlçesi Vişnesinin eni 22,47 mm, boyu 19,10 mm olarak belirtilir. Bu karşılaştırma meyve büyüklüğünü vurgular.
Nasıl yetiştirilir ve hasat edilir?
Anaç dikimi ve aşılama
Uygun toprak ve anaç seçildikten sonra anaçlar sonbaharda dikilir. İki yıllık anaç gelişiminden sonra yarma aşılama yapılır; aşı kalemleri uygun gelişme gösteren vişnelerden seçilir.
Budama ve hasat
Aşılamadan yaklaşık iki yıl sonra ürün alınmaya başlanır. Bu dönemde güneşlenmeyi artırmak için budamaya başlanır ve budama iki yılda bir sürdürülür. Her yıl temmuzda, ağaca ve meyveye zarar vermemek için özel merdivenlerle hasat yapılır.
Üretim alanı ve yöreyle bağı
Üretim alanı, sicildeki yer adlarıyla Çay-Deresinek Kasabası, Kadıköyü ve Çayıyazı Köyüdür. Eber Gölü, Karamık Gölü ve Sultandağları çevrede mikroklima oluşturur. Kumlu, killi ve tınlı topraklar, karasal iklim, kullanılan anaçlar ve yetiştirme biçimi ürünün yöreyle bağını oluşturur.
Belge, yıllık yağışın 400 mm’nin üzerinde olmasını sulama yapılmadan da yetiştiriciliğe olanak sağlayan koşul olarak anlatır. Meyve ve sürgün gözü oluşumu, vejetatif gelişme ve verim bu koşullarla ilişkilendirilir. Geç bahardaki çiçeklenme, şiddetli soğuklardan etkilenmenin azalmasıyla açıklanır.
Sicil, başka bölgelerde vişne azaldığı dönemde yörede olgunlaşmanın yeni başlamasını ayırt edici bulur. Yüksek organik madde nedeniyle kurutulduğunda hacmine göre ağır kaldığını belirtir. Meyve etinin sertliği de çatlamama ve taşımaya dayanma özellikleriyle ilişkilendirilir.
Belgede Çay merkezi ile Karamık, Orhaniye, Akkonak, Karamıkkaracaören, Pazarağaç, Deresenek, Eber, Maltepe, İnli, Kılıçyaka ve Çayıryazı çevresinde vişnenin temel ürün olarak yetiştirildiği aktarılır.
Nasıl değerlendirilir?
Ürün meyve ve meyve suyu olarak piyasaya sunulur. Sicil, şıra randımanını tanımda %61,60, açıklama kısmında yaklaşık %62 olarak verir. Meyve suyunun pH değeri 3,44’tür; karşılaştırma değerleri Montmorency için 3,70, Kütahya vişnesi için 3,55 olarak yer alır.
Sicilde, kullanılan anaçlar ve toprak yapısıyla ilişkilendirilerek vişnenin reçel ve meyve suyunda şeker katılmadan da değerlendirilebildiği aktarılır.
Yöredeki üretim ve festival geleneği
Sicilde temmuz ortasında renk, tat, aroma ve şeklin belirginleştiği aktarılır. Ürün için önce şenlikler, ardından festivaller düzenlendiği; belge hazırlanırken festival döneminin 24 yıla ulaştığı belirtilir.
Tescil, markalama ve denetim
Denetim düzeni
Çay İlçesi Vişnesinin tescil numarası 91, kayıtlı tescil tarihi 4 Şubat 2007’dir. Başvuru sahibi Çay Belediye Başkanlığıdır. Başvuru tarihi 21 Ekim 2005, yayım ve koruma başlangıcı 4 Şubat 2007 olarak belgede yer alır.
Denetim Çay Belediye Başkanlığı koordinatörlüğünde yapılır. Çay Ziraat Odasından teknik bir eleman, Çay Ticaret ve Sanayi Odası temsilcisi ve belediyeden iki teknik eleman görevlendirilir. Belge komisyonu, başkan hariç en az üç kişi olarak tanımlar.
Usule aykırılıkta denetim raporu düzenlenir; ilgili mercilere başvurma yükümlülüğü Çay Belediye Başkanlığındadır. Gerekli laboratuvar analizleri Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesine yaptırılabilir. Analiz masrafları coğrafi işareti kullananlarca karşılanır.
Komisyon yılda en az üç kez denetim yapar; bunların en az ikisi hasat ve ihracatın yapıldığı temmuz ve ağustosta gerçekleştirilir. Şikâyet veya istek halinde ek denetim yapılabilir. Belediye raporları her yıl Türk Patent Enstitüsüne gönderir.
Denetim düzeni · 2
Üretici, üretici kuruluş, pazarlamacı veya ihracatçı coğrafi işareti kullanmak için Çay Belediye Başkanlığına başvurur. Amaca uygun ve iyi niyetli kullanım için ikili protokol yapılır. Denetim masrafları dışında kullanıcıdan ücret talep edilmez.
Coğrafi işaret meyvede veya ondan elde edilen ürünlerde markalama şeklinde kullanılır. Çay İlçesi Vişnesi ibaresi ürün veya farklı ebatlardaki ambalajlar üzerine eklenir; markanın boyutlarının aynı kalması şart değildir.
UNESCO ile bağlantısı
Afyonkarahisar gastronomi kültürü: Çay İlçesi Vişnesinin yetiştirilmesinde aşılama, budama ve meyveyi zedelemeden toplama bilgisi önemlidir. Afyonkarahisar çevresinin meyvecilik kültürü içinde değerlendirilir; şehir gastronomisiyle ilişkisi tarımsal üretim üzerinden kurulur. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
