Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Gaziantep’e özgü bu helva, susam taneli kırılgan yapısı ve beyaz-krem rengiyle ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gaziantep Susamlı Kıtır Helva nedir?
Gaziantep Susamlı Kıtır Helva; susam, beyaz şeker, su, çöven ekstraktı ve asitlik düzenleyici olarak limon tuzu kullanılarak üretilen, Gaziantep iline özgü bir helvadır. Kısmen sert ve kırılgan yapısı, beyaz-krem renk tonları ile susam ve şeker tadı-kokusu ürünün temel karakterini oluşturur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Doku ve renk yapısı
Helva, kısmen sert ve kırılgan bir yapıdadır. Beyaz-krem renk ve tonlarında görünür susam taneleri içerir.
Tat, koku ve aroma bileşenleri
Üründe susam ile şeker tadı ve kokusu öne çıkar; yabancı tat ve koku bulunmaz. Üretimde aroma verici veya aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşenleri kullanılmaz.
Çöven ekstraktının işlevi
Çöven ekstraktı, çöven kökünün küçük parçalara ayrılıp suyla kaynatılmasıyla elde edilir. Helvada kullanılan çöven ekstraktı, beyaz-krem rengin oluşmasını sağlar.
Küncülü helva adı
Gaziantep’te susam “küncü” olarak da bilinir; bu nedenle ürün halk arasında “küncülü helva” adıyla da anılır.
Üretim aşamaları nasıl ilerler?
Bileşenlerin belirlenmesi
Ortalama 125 kg helva için 75 kg susam, 50 kg beyaz şeker, 8 litre su, 500 g çöven ekstraktı ve 100 g limon tuzu kullanılır. Üretilecek helva miktarına göre bileşen miktarları orantılı biçimde azaltılabilir veya çoğaltılabilir.
Sade helvanın hazırlanması
Üretime susam eklenmeden sade helva hazırlanarak başlanır; kaba sırasıyla beyaz şeker ve su konur, ardından çöven ekstraktı eklenir. Karışıma kıvamlı ve ağdalı yapı kazandırmak için sıcaklık uygulamasıyla birlikte iyi bir karıştırma yapılır; bu işlemde ustalık becerisi ürün kalitesini etkiler.
Kaynatma ve dinlendirme
Kazan içindeki karışım ortalama 120 °C’ye kadar kaynatılır ve karıştırıcı ya da mikserle yaklaşık 30 dakika çırpılır; bu sıcaklıkta istenen kıvamlı şeker şurubu elde edilir. Karışımın homojen ve kıvamlı hâle gelmesi, çöven ekstraktının etkisiyle beyazlaşması ve limon tuzunun bu aşamada ilave edilmesi üretimin belirleyici adımlarıdır. Sıcak karışım başka bir kazana aktarılır ve burada yaklaşık 1 saat dinlendirilir.
Susamla yoğurma ve şekillendirme
Helva kitlesi genellikle üçe bölünür ve ustalık becerisine bağlı olarak yaklaşık 10 dakika yoğurulur. Yoğrulan helvanın üzerine kavrulmuş susam eklenir ve susamla iyice karışması için yaklaşık 20 dakika daha yoğurulur. Susamlı helva gıda ile temasa uygun kalıp, kafes veya benzeri araçlara alınır; elle veya makine yardımıyla yassılaştırılır, istenen boyutlarda kesilir ya da dilimlenir ve ardından yaklaşık 10 dakika dinlendirilir.
Piyasaya nasıl arz edilir?
Ürün, asgari teknik ve hijyenik şartlar sağlanarak dökme hâlde veya gıda ile temasa uygun ambalajlarda, ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileriyle piyasaya arz edilir.
Muhafaza koşulları nelerdir?
Gaziantep Susamlı Kıtır Helva; serin, kokulardan arındırılmış, rutubetsiz ve doğrudan güneş ışığı almayan ortamlarda muhafaza edilir.
Gaziantep ile bağı nedir?
Gaziantep Susamlı Kıtır Helva, Gaziantep’te uzun yıllardır üretilen, yöreyle özdeşleşen ve ilin kültürel birikimiyle günümüze ulaşan bir üründür; bu niteliğiyle Gaziantep iliyle ün bağı taşır. Ürünün tüm üretim aşamalarının Gaziantep ili sınırları içinde gerçekleştirilmesi gerekir.
Nasıl ve hangi zamanlarda tüketilir?
Gaziantep Susamlı Kıtır Helva, Gaziantep’in yemek kültüründe yer alır; atıştırmalık olarak, misafir ağırlamalarında ve çay-kahve ikramlarıyla birlikte tüketilir. Hediyelik olarak da takdim edilen ürün, festival ve bayram gibi özel günlerde tüketilir.
Üretim kültürü ve yöresel süreklilik
Gaziantep’te uzun yıllardır üretilen helva, bölgesinde bilinen bir üretim olarak kültürel birikim yoluyla günümüze ulaşmıştır. Üretimin her aşamasında ustalık becerisi gerektirmesi, yöredeki helvacılık pratiğinin ayırt edici yönlerinden biridir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaretleme
Gaziantep Susamlı Kıtır Helva, mahreç işareti olarak 3 Ocak 2025 tarihinde 1684 numarayla tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 10 Kasım 2023 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil edilmiştir. Ürünün veya ambalajının üzerinde “Gaziantep Susamlı Kıtır Helva” ibaresi ile mahreç işareti amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi koordinatörlüğünde; Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, Gaziantep İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Gaziantep Esnaf ve Sanatkârları Odaları Birliğinin katılımıyla en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim yılda en az bir kez yapılır; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde ek denetim gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetlenen kriterler ve bildirim
Denetimde bileşen listesinin, üretim metodu aşamalarının, muhafaza-ambalajlama-piyasaya arz koşullarının ve ürün ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu kontrol edilir. Tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gereken tedbirler, denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim raporları her yıl Gaziantep Büyükşehir Belediyesi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.