Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Nizip’in Uluyatır Mahallesi’nde yetişen, iri, sarı ve konik yapılı tescilli havuçtur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nizip Mızar Havucu nedir?
Nizip Mızar Havucu, Gaziantep’in Nizip ilçesindeki Uluyatır (Mızar) Mahallesi’nde yetiştirilen, Apiaceae familyasına ait Daucus carota L. var. sativus türü bir havuçtur. İri yapısı, sarı rengi, tatlı tadı ve kalın üst bölümden ince-sivri alt bölüme uzanan konik kök biçimiyle tanımlanır.
Üretimde kullanılan tohumlar, önceki hasattan elde edilen havuçların bir bölümünün üretim alanında bırakılmasıyla sağlanır. Ürünün adındaki Mızar sözü, Uluyatır Mahallesi’nin eski adından gelir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Konik kök yapısı
Kökün alt kısmı ince ve sivri, üst kısmı kalındır; bu yapı ürüne konik bir görünüm verir. Sicil tablosunda omuz çapı 28,65–42,71 mm, orta kısım çapı ise 17,87–27,80 mm aralığında kaydedilmiştir.
İri fiziksel ölçüler
Nizip Mızar Havucu iri yapılıdır. Tescil tablosunda ürünün ağırlığı 280–450 g, boyu 16–30 cm olarak yer alır.
Sarı renk ve tatlı tat
Ürün, şeker oranının yüksekliğiyle ilişkilendirilen tatlı tada ve sarı renge sahiptir. Tabloda sakkaroz cinsinden toplam şeker oranı %6,90–6,98, suda çözünebilir kuru madde oranı %8,8–10,01 olarak verilir.
Tablo-1: Nizip Mızar Havucunun morfolojik, agronomik ve fizikokimyasal özellikleri
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Omuz kısmı çap (mm) | 28,65 – 42,71 |
|---|---|
| Orta kısım çap (mm) | 17,87 – 27,80 |
Yetiştirme süreci nasıl ilerler?
Tohum üretimi ve ayrıştırma
Hasat döneminde bazı havuçlar, sonraki üretim dönemi için tohum elde etmek üzere yetiştirme alanında bırakılır; şemsiye biçimli çiçeklerde olgunlaşan tohumlar üreticiler tarafından toplanır. Tohum üretimi haziran sonundan temmuz ortasına kadar sürer; haziranda başlayan çiçeklenmenin ardından bitki kökünden çekilir, tarlada kurutulur ve tohumlar yaprak ile sap bölümlerinden ayrılır.
Tarla hazırlığı
Ekim yapılacak alana ekimden 2–3 ay önce yaklaşık 2 ton/dekar yanmış çiftlik gübresi uygulanır. Tohum ekiminden 20–25 gün önce yabancı otlar temizlenir; alan sulanır, 50 kg taban gübresi olarak amonyum nitrat, amonyum sülfat veya üre verilir ve tarla sıra biçiminde hazırlanır. Tohumların geç çimlenmesi yabancı otların hızlı gelişmesine yol açabildiğinden, çapalamaya önem verilir, düzenli yabani ot kontrolü yapılır ve seyreltme işlemi yürütülür.
Ekim ve seyreltme
Ekim 15 Temmuzdan 15 Ağustosa kadar yapılır; timütler arasına yaklaşık 25–30 cm aralıklarla çizikler açılır. Tohumlar çiziklere elle hafifçe serpilir, bir çalı veya ağaç dalıyla üzerleri kapatılır ve can suyu verilir; çimlenme 10 °C üzerindeki sıcaklıklarda gerçekleşir. Çimlenmeden sonra bitkiler arasında 25–30 cm, sıra üzerinde ise 8–12 cm mesafe bırakacak biçimde seyreltme yapılır; ardından bitkiler düzenli sulanır.
Sulama düzeni
Ekim alanında düzenli salma sulama uygulanır; su yetersizliği birincil kök döneminde ürün boyunun kısa kalmasına, ikincil kök döneminde ise ürünün yeterince kalınlaşmamasına neden olur. Ekimden sonraki iki hafta boyunca beş günde bir sulama yapılır, sonraki 40 gün su verilmez; eylül sonundan hasada kadar ise sulamaya on günde bir devam edilir.
Muhafaza koşulları
Havuçlar dere kumu içinde, nemli ve serin ortamda 10 – 12 °C sıcaklıkta muhafaza edilir. Havuç 0 – 4 °C sıcaklıkta depolanır.
Hasat ve piyasaya arz nasıl yapılır?
Elle hasat ve olgunluk
Hasat, coğrafi sınır içinde elle yapılır. Hasat, havucun sicil tablolarında yer alan olgunluk dönemi özelliklerini kazanmaya başladığı tarihte başlar ve birkaç hafta sürer.
Piyasaya sunum
Nizip Mızar Havucu piyasaya 20 kg’lık kasa veya plastik ambalajlarda sunulur.
Yetiştirme, hasat ve muhafaza dönemleri
Ayrılan tohumlar 15 – 20 °C sıcaklıkta muhafaza edilir.
Ekim ve hasat takvimi
Sicil tablosunda ekim zamanı 15 Temmuz–15 Ağustos, hasat zamanı ise 20 Aralık–20 Mart olarak kaydedilmiştir. Üretim metninde hasada yaklaşık aralık ortasında başlanarak mart sonuna kadar devam edildiği de belirtilir. Tablodaki hasat aralığı ile üretim metnindeki yaklaşık hasat dönemi birbirinden farklı tarihler içerir.
Tohum ve ürün muhafazası
Ayrıştırılan tohumlar, sonraki ekim dönemine kadar hava geçirmez kaplarda 15–20 °C sıcaklıkta ve %5–10 nemli ortamda muhafaza edilir. Uzun süreli muhafazada havucun sapları temizlenir, dere kenarında suyla yıkanır ve 10–12 °C sıcaklıktaki nemli, serin dere kumu içinde pazara sunuluncaya kadar yaklaşık 1 hafta tutulur. Havuç ayrıca 0–4 °C sıcaklıkta ve %94–96 bağıl nemde 5–6 ay depolanır.
Uluyatır Mahallesi ile coğrafi bağ
Toprak yapısı ve kök gelişimi
Uluyatır Mahallesi’ndeki coğrafi sınır; pH 7,5 değerinde hafif alkali, killi-tınlı, fosfor ve potasyum oranı yüksek toprak yapısına sahiptir. Bu toprak özellikleri, yüksek asitliğe hassas bir sebze olarak tanımlanan Nizip Mızar Havucunun yumru gelişimini olumlu etkiler.
Coğrafi sınırda üretim zorunluluğu
Mızar adıyla anılan Uluyatır Mahallesi’nde havuç yetiştiriciliği uzun yıllardır yapılır ve ürün yerel ekonomide önemli bir yere sahiptir. Ürün ile coğrafi sınır arasındaki ün bağı nedeniyle tüm üretim aşamalarının belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmesi gerekir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil statüsü
Nizip Mızar Havucu, 1527 tescil numarasıyla mahreç işareti olarak 24 Ocak 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 19 Mart 2021 tarihinden itibaren korunur.
İşaretin kullanımı
Nizip Mızar Havucu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. İbare ve amblem ürün ya da ambalaj üzerinde kullanılamadığında, işletmede kolayca görülecek bir yerde bulundurulur.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Nizip Ticaret Odasının koordinasyonunda; Nizip Ziraat Odası, Nizip İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Nizip Meslek Yüksekokulu Bitkisel ve Hayvansal Üretim Bölümü ile Nizip Ticaret Odasından birer uzman kişinin katıldığı dört kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetim en az yılda bir kez düzenli olarak, ayrıca gerekli görülmesi veya şikâyet hâlinde her zaman gerçekleştirilir. Denetimde havuç çeşidinin uygunluğu; tarla, hasat ve depolama şartları ile üretim metoduna uygunluk; hasat edilen ürünün morfolojik, agronomik ve fizikokimyasal özellikleri; ibare ve amblem kullanımı kontrol edilir.
Uzman desteği ve hakların korunması
Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.