Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Manavgat'ta yetiştirilen, Muganlı-57 çeşidi ve %50–62 yağ oranıyla tanımlanan susam.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hangi özellikleriyle ayrılır?
Muganlı-57 çeşidi
Manavgat Altın Susamı yalnız Muganlı-57 çeşidi susamdan üretilir. Çeşit seçimi, ürünün sicilde tanımlanan temel kimlik unsurudur.
Yağ ve protein bileşimi
Üründe kaliteyi belirleyen toplam yağ oranı %50–62 aralığındadır. Sicildeki özellikler tablosunda protein oranı %15–22 olarak yer alır.
Dane ve kapsül ölçüleri
Daneler sarı-açık kahverengi renktedir. Kapsül boyu 3–3,5 cm, kapsül genişliği 0,9–1,2 cm; dane uzunluğu 3,1–4,2 mm ve dane genişliği 1,9–2,1 mm aralığındadır.
Sicildeki özellikler tablosu
Nasıl yetiştirilir?
Toprağın hazırlanması ve gübreleme
Toprak sonbahar ve kış aylarında sürülür; ilkbaharda toprak tavındayken ikileme yapılır. İkilemede toprak 8–10 cm derinliğinde sürülerek yabancı otlarla mücadele edilir ve topraktaki su kaybı azaltılır. Ekimden önce, tercihen eşit miktarda azot, fosfor ve potasyum içeren dengeli taban gübresi verilir.
Ekim ve bitki gelişimi
İkinci ekim, buğday ve arpa hasadından sonra yapılır. Serpme ekimde dekara 800–1000 g, mibzerle sıraya ekimde ise dekara 400–600 g tohum kullanılır. Tohumların küçük ve hafif olması nedeniyle dekara verilecek miktarın ayarlanması önem taşır.
Çapalama, seyreltme ve sulama
Bitkiler 10–15 cm oluncaya kadar tarlaya girilmez. Sonrasında otlanma durumuna göre el çapası yapılır veya mibzerle ekim yapılmış alanlarda traktör ara çapası uygulanır; sık gelişen yerler seyreltilir. İlk çiçeklenme yaklaşık 45–50 gün içinde görülür ve çiçeklenme başlangıcıyla bitkiler boylanmaya başlar.
Toprağın tavı yetiştiricilik için yeterli kabul edildiğinden sulama yapılmaz.
Nasıl hasat edilir ve piyasaya hazırlanır?
Hasat, kurutma ve harman
Yaprak ve kapsüllerin sararması, yaprakların kısmen dökülmesi ve çiçeklenmenin durması hasat zamanının göstergeleridir. Alt kapsüller elle kırıldığında tohumların beyaz tanelilerde koyu sarıya, kahverengi tanelilerde açık kahverengiye dönmesi de bitkinin söküme geldiğini gösterir. Söküm elle yapılır.
Elle sökülen bitkiler, 10–25 bitki birlikte bağlanarak kökleri dışarıda ve başları içte kalacak biçimde güneşli ortamda baskıya alınır. Baskı süresi 3 ila 5 gündür. Ardından 8–10 demet bir arada beton veya düz zemin üzerine konur ve tepe kısmından ip ya da otlarla bağlanır.
Demetler, kapsüller kuruyup açılıncaya ve taneler rahatça dökülebilinceye kadar hava durumuna göre 7–15 gün bekletilir. Elde edilen tohumlar harman makinelerinde vantilatörle savrularak temizlenir ve çuvallanır.
Yetişme dönemi ne zamandır?
Manavgat Altın Susamı'nın yetiştiriciliği mayıs–eylül aylarında gerçekleşir. Bu dönemdeki 20,2–24,6 °C ortalama sıcaklık, düşük gece-gündüz sıcaklık farkı ve 25 °C ve üzerindeki toprak sıcaklıkları ürün için uygun yetişme koşullarını oluşturur.
Yöredeki üretim geçmişi nedir?
1450'li yıllardan kalan Manavgat tımar defterlerinde kayıtlı tahinhanelerden alınan vergiler, ilçedeki susam üretiminin 1450'lerden daha eskiye uzandığına işaret eder. Bu kayıt, belirli bir susam çeşidinin yaşını değil, Manavgat'taki susam üretimi ve tahin işleme geleneğinin tarihsel varlığını gösterir.
Sicilde, Osmanlı Sarayı sofraları için tahin üretmiş Manavgat'ta susam yetiştiriciliğinin halkın tarımsal faaliyetleri arasında önemli bir yer tuttuğu belirtilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Manavgat Altın Susamı, 709 numarayla menşe adı olarak 26 Mart 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 23 Haziran 2020 tarihinden itibaren korunmaktadır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde “Manavgat Altın Susamı” ibaresi ile menşe adı amblemi yer alır. Bu kullanım ürün ya da ambalaj üzerinde mümkün değilse ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim mercii, Manavgat Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Manavgat Ticaret ve Sanayi Odası, Manavgat İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Manavgat Ziraat Odasından ürün konusunda uzman en az üç kişiden oluşur. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine yapılır. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Denetimde kullanılan susam çeşidi, yetiştirildiği yer, ekim, hasat ve yabancı otla mücadele dâhil üretim metodu ile işaret ve amblem kullanımının uygunluğu kontrol edilir. Gerekli görülen durumlarda yağ oranı ve protein miktarları analiz yoluyla incelenir. Denetim mercii, denetimin yürütülmesinde kamu veya özel kuruluşlardan, bunlarda görev yapan uzman gerçek ya da tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir.