Coğrafi işaretli ürün · Antalya
Alanya’ya özgü salçalı çorba, nohut büyüklüğündeki gülükleriyle ayırt edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Alanya Gülüklü (Hülüklü) Çorba nedir?
Alanya Gülüklü (Hülüklü) Çorba; yerel ağızda gülük ya da hülük denilen küçük köfteler, nohut, işkembe veya tavuk eti ve pirinçle yapılan salçalı bir çorbadır. Temel bileşiminde et, kuru bakliyat, baharat ve limon da yer alır.
Çorbanın kayıtlı üretim yöntemi işkembeli ve tavuklu iki biçim içerir. Her iki biçimde de gülükler yağsız keçi etinden hazırlanır ve çorbanın karakteristik öğesini oluşturur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Gülüklerin boyutu ve yüzeyi
Gülükler, karabiber ve tuzla yoğrulan iki kez çekilmiş yağsız keçi etinden yapılır. Köfteler haşlanmış nohut büyüklüğünde yuvarlanır; avuca tercihen sürülen limon suyu ise yüzeyin pürüzsüze yakınlaşmasına ve kızartma sırasında yuvarlak formun korunmasına yardımcı olur.
Limon ve pirincin sırası
Her iki üretim biçiminde limon suyu, ıslatılmış pirinçten önce kaynayan çorbaya eklenir. Bu sıra pirinçlerin lapalaşmasını önlemeye yöneliktir; çorbadaki pirinçlerin tane tane kalması ve pirinç eklendikten sonra tencere kapağının kapatılmaması gerekir.
İki etli üretim biçimi
İşkembeli biçimde haşlanan işkembe zar büyüklüğünde ince kıyılır ve kaynayan çorbaya nohutla birlikte katılır. Tavuklu biçimde ise haşlanmış tavuk eti, pirinç eklendikten sonra ilave edilir; et bıçakla doğranmış bütünlüğünü korumalı ve liflerine ayrılmamalıdır.
Nasıl hazırlanır?
Sicil, işkembeli ve tavuklu biçimler için malzeme listelerini ve hazırlama sırasını ayrı ayrı verir. Ortak çorba bileşenleri pirinç, nohut, domates salçası, domates, tereyağı, zeytinyağı, kırmızı toz biber, tuz, kuru nane ve limondur; iki biçimde de gülük için yağsız keçi eti, karabiber, tuz ve tercihe bağlı limon suyu kullanılır.
Pirinç ve nohudun ön hazırlığı
Pirinç, nişastası arınana kadar yıkanır ve yarım litre tuzlu ılık suda 1 saat bekletilir. Nohut bir gece önceden bir litre suda bekletilir; yaklaşık 8 saat sonraysa çorbanın yapılacağı gün, bir litre suda kısık ateşte haşlanır.
İşkembenin temizlenmesi ve haşlanması
İşkembeli biçimde 1,5 kg keçi veya dana işkembesi kullanılır; dış yüzeydeki tırtıklı katman soyulur ve işkembe yaklaşık 10×20 cm iri parçalar hâlinde kesilir. İşkembe, 200 gr kuru soğan, kabuklu dilimlenmiş 200 gr limon ve 40 gr tuzla 10–15 dakika ovulur; ardından yaklaşık 10 dakika bol suyla yıkanır.
Yıkanan işkembe 4 litre suda orta ateşte haşlanır ve yüzeyde oluşan kef toplanır. Ardından 200 gr bütün kuru soğan, dip kısmına artı biçiminde kesik atılmış 220 gr domates ve 5 gr tuz eklenir; işkembenin yumuşamasına bağlı olarak haşlama 30–50 dakika sürer ve pişen işkembe zar büyüklüğünde kıyılır.
Tavuğun temizlenmesi ve haşlanması
Tavuklu biçimde 500 gr derili tavuk eti kullanılır; et, 100 gr kuru soğan, 100 gr kabuklu dilimlenmiş limon ve 20 gr tuzla 10–15 dakika ovulur. Tavuk eti yaklaşık 10 dakika bol suyla yıkandıktan sonra 3 litre suda orta ateşte haşlanır ve oluşan köpük yüzeyden alınır.
Kef alındıktan sonra 100 gr bütün kuru soğan, dip kısmına artı biçiminde kesik atılmış 110 gr domates ve 5 gr tuz eklenir; tavuk tamamen pişene kadar kaynatma sürdürülür. Bu kaynatma 20–45 dakika sürer; et 15–20 dakika soğutulur, kemiklerinden ayrılır, yaklaşık 2×1 cm parçalara bıçakla doğranır ve liflerine ayrılmaması sağlanır.
Tavuklu biçimde çorbaya eklenecek 1200 ml sıvının tamamı tavuğun haşlama suyundan alınır. Bu nedenle bu biçimde yalnız tavuk suyu kullanılır.
Gülüklerin hazırlanması
Gülük için 200 gr yağsız keçi eti iki kez çekilir; 5 gr karabiber ve 5 gr tuz ilavesiyle yaklaşık 6–7 dakika yoğrulur. Homojenleşen karışım haşlanmış nohut büyüklüğünde toplara ayrılır; yapışmayı azaltmak amacıyla avuca tercihen limon suyu sürülebilir ve toplamda 100 ml limon suyu kullanılabilir.
Yuvarlanan gülükler, 120 gr tereyağı ve 12 gr zeytinyağıyla orta ateşte 10–15 dakika, parçalanmadan hafifçe karıştırılarak kızartılır. Üzerlerine 440 gr rendelenmiş domates eklenir ve 5–6 dakika daha pişirilir; sonra 60 gr domates salçası ile 10 gr kırmızı toz biber katılarak kavurma yaklaşık 10 dakika sürdürülür.
Çorbanın tamamlanması
İşkembeli biçimde gülüklü salçalı karışıma 1200 ml oda sıcaklığında su ve 5 gr tuz eklenir; suyun tamamı kemik suyuyla ya da 600 ml su ve 600 ml kemik suyu karışımıyla değiştirilebilir. Tavuklu biçimde aynı aşamada 1200 ml tavuk suyu kullanılır.
İşkembeli biçimde çorba kaynadıktan sonra kıyılmış işkembe ve haşlanmış nohut eklenerek 10 dakika kaynatılır; tavuklu biçimde ise nohut 10 dakika kaynatıldıktan sonra tavuk eti pirinçten sonra ilave edilir. Her iki biçimde limon suyu önce, ıslatılmış pirinç sonra eklenir; pirinç yumuşayana kadar yaklaşık 10–15 dakika pişirilir.
Çorba ocaktan alındığında üzerine 3 gr kuru nane eklenir. Kıvam için işkembeli biçimde sıcak su veya kemik suyu, tavuklu biçimde sıcak su veya tavuk suyu ilave edilebilir; kıvam kontrolünün ardından çorba servise hazırdır.
Nasıl tüketilir?
Alanya Gülüklü (Hülüklü) Çorba; düğün, mevlit okutma ve cenaze gibi insanların bir araya geldiği günlerde hazırlanır. Ev halkının önem verdiği misafirler için de özel olarak hazırlanabilen çorba, günümüzde yalnız özel günlerde değil günlük yaşamda da sıkça tüketilir.
Alanya ile bağı nasıl kurulur?
Ürünün coğrafi sınırı Antalya ilinin Alanya ilçesidir. Mahreç işareti olarak tescilli çorbanın üretim, işleme ve diğer işlemleri coğrafi sınır başlığı altında Alanya ile ilişkilendirilir.
Çorba, uzun yıllardır bilinen ve yörenin kültürel birikimiyle günümüze ulaşan bir ürün olarak tanımlanır. Ünüyle Alanya’yla özdeşleştiği belirtilir.
Yöresel hafızadaki yeri nedir?
Çorba geçmişte düğün yemeği olarak servis edildiği için Düğün Çorbası adıyla da bilinir. Bu adlandırma, ürünün Alanya’daki toplu buluşma ve kutlama sofralarındaki yerini yansıtır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Alanya Gülüklü (Hülüklü) Çorba, 459 numarayla 26.09.2019 tarihinde mahreç işareti olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 41 inci maddesi kapsamında 27.03.2018 tarihinden itibaren korunmak üzere tescil edilmiştir.
Ürün adı, işletmenin menüleri ve servis kâğıtları gibi unsurlarında; ayrıca işletmenin görünür bir alanında ve/veya marka ile birlikte kullanılabilir. Bu kullanım düzenlemesi, ürün ibaresinin işletme ortamında nasıl görünür kılınabileceğini tanımlar.
Denetim mercii ve kapsamı
Denetimler, Alanya Belediyesi koordinatörlüğünde; Alanya Hamdullah Emin Paşa Üniversitesi, Alanya Otelciler Pansiyoncular Lokantacılar Kafeteryacılar ve Turistik Eşya Satıcıları Esnaf Odası ile Alanya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden birer kişinin yer aldığı dört kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Tescil ettiren Alanya Belediyesi, denetim kurulunun tek başına yerine geçen merci değildir; koordinasyonu sağlar ve hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Denetim mercii; ürünün tanımı ve ayırt edici özellikleri, üretim yöntemi, coğrafi sınır içindeki işlemler ve nihai ürün niteliklerine uygunluğu kontrol eder. Alanya’daki üretim ve servis noktası olan restoran, kafe ve otellerde coğrafi işaret tesciline ilişkin farkındalık oluşturmak da bu merciin görevleri arasındadır.
Denetim sıklığı ve raporlama
Denetimler yılda bir kez ya da gerekli görülen sıklıkta yapılır; şikâyet hâlinde ise her zaman denetim gerçekleştirilebilir. Denetime ilişkin raporlar Alanya Belediyesi tarafından her yıl düzenli olarak Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetim mercii, denetimin yürütülmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görev yapan uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Bu imkân, sicilde öngörülen denetim yapısının uzmanlık desteğiyle çalışabilmesini sağlar.