Coğrafi işaretli ürün · Bartın
Bartın’da düz kumaş üzerine gümüş alaşımlı yassı telle elde yapılan nakıştır. Desen kumaşa çizilerek aktarılır; ilk başta gümüş beyazı olan tel, zamanla oksitlenerek hafif sarımtırak bir renk alır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bartın İşi Tel Sarma nedir?
Bartın İşi Tel Sarma; sarma tekniği kullanılmak suretiyle, kumaş üzerine gümüş tel ile motif yapılan el işlemesidir. İşleme ilk yapıldığında telin rengi gümüş beyazıdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Gümüş telin zamanla değişen rengi
Bir süre sonra tel oksitlenerek hafif sarımtırak bir renge döner.
Desen kaynakları
Genellikle eski eserlerin desenleri tercih edilmekle birlikte canlı varlıkların desenleri, desen paftaları, kilim, dantel, hesap işi desenlerinden de yararlanılabilir.
Bartın İşi Tel Sarmada; geometrik desenler, beyaz iş, basit nakış iğne desenleri ve Türk işi desenleri kullanılır.
Düz kumaş ve isteğe bağlı saçak
Bartın İşi Tel Sarma; genellikle ipek, ince krep, keten, ipekli pamuklu vb yumuşak dokunuşlu olan ve iğnenin kumaşa geçebileceği her türlü düz kumaşa uygulanır.
İsteğe bağlı olarak saçak yapılabilir.
Nasıl üretilir?
Araç ve malzemeler
Ölçü almak için mezür kullanılır.
Desen hazırlığında çizim kalemi, silgi, parşömen kâğıdı, desen, karbon kâğıdı ve kumaş kullanılır.
Kasnak veya gergef, kasnak bezi, tel iplik (gümüş alaşımlı yassı tel), tel iğnesi (4–4,5 cm, ucu ince ve sivri yassı iğne) ve kumaş.
Ütülemede ütü, ütü masası ve ütü bezi; işlemenin altına konulmak üzere havlu veya kalın çarşaf kullanılır.
Desenin kumaşa geçirilmesi
Tel kırmadan farklı olarak desen, kumaşa çizilerek işlenir. İşleme bittikten sonra alttaki çizimin görülmemesi gerekir. İğnenin rahatlıkla geçebileceği kumaşlara desen çizmek için; kumaş ortalanarak öncelikle desenin ortasındaki model kumaşa çıkartılır. Daha sonra desen, kenarlara yayılım şeklinde kumaşa aktarılır.
Diğer kumaşlarda ise; desen parşömen kâğıdına birebir ölçülerde hazırlanır ve parşömen kâğıttaki desenin çizim yapılan tarafı, kumaşın yüzüne bakacak şekilde konur, kenarlardan iğnelenerek sabitlenip arkadan görülen desen kurşun kalemle kumaşa aktarılır. Büyük ürünlerde orta teyel alınarak kenarlar ve orta kumaşa ayrı ayrı geçirilebilir.
Kenar kıvırma ve köşe çevirme
Tel sarma tekniği ile işlenen kumaşa; ürünün görünümünü güzelleştirmek ve kullanıma hazır hale getirmek amacıyla antika işi, Türk işi desenleri, firkete oyaları gibi süslemelerle kenar temizliği yapılır. Kenar temizleme işlemi; kenar kıvırma ve köşe çevirme aşamalarından oluşur.
- Kenar kıvırma: İşleme yapıldıktan sonra kumaşın kenarları kıvrılıp el dikişiyle dikilir.
Köşe çevirme: Kumaş, verev biçimde ikiye katlanarak iğnelenir. Kumaşın köşesi üçgen olacak şekilde geriye doğru çevrilir. Kıvrılan kesim, kat yerinden dikilir. Uçta kalan 1 cm’lik kısım kesilir. 1 cm’lik parça tırnakla belirlenerek (tırnak ütüsü) köşe çevrilir ve kenarlar dikilerek köşe çevirme aşaması tamamlanır.
Telin iğneye geçirilmesi
Tel ve tel sarma iğnesi kullanılır. İğnenin baş kısmı yukarıda olacak şekilde iki parmak arasında tutulur. Tel, tamamen parmakların etiyle tutularak hafifçe çekilerek düzeltilir, tele kesinlikle tırnak sürülmez. Tel, iğneye geçirildikten sonra parmakla yassıltılır.
Altı işleme tekniği
Balık sırtı: Balık sırtı tekniğini uygularken; bir sağ bir sol ve her basamakta bir ya da iki iplik kaydırılarak işleme yapılır.
- Düz sarma: İnce sarma şeklinde desenin şekline göre uygulanır.
- Verev sarma: Desenin şekli bozulmadan verev şekilde uygulanır.
- Hristo teyeli: Genellikle dallarda ve ara yollarda çaprazlama yapılarak kullanılır.
- Muşabak tekniği: Türk işi tekniğinde boşlukları doldurmak için kullanılır.
- Hasır iğne teknikleri: Geleneksel el nakışlarında kullanılır.
İşlemenin tamamlanması ve ütüleme
Desenin kumaşa işlenmesi, kenar kıvırma, köşe çevirme ve isteğe bağlı olarak saçak yapıldıktan sonra, işlemenin arka tarafına kalın çarşaf veya havlu konularak yüksek olmayan sıcaklıkta ütülenir ve Bartın İşi Tel Sarma işlemesi satışa hazır hale gelir.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Bartın ilidir. Uzun geçmişi ve ustalık gerektiren üretimiyle yörede ün kazanan Bartın İşi Tel Sarmanın bütün üretim aşamaları bu sınırda gerçekleşir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Bartın İşi Tel Sarmanın coğrafi sınırdaki geçmişi, 18. yüzyılın sonlarına dayanır ve üretimi, ustalık becerisi gerektirir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1019 tescil numaralı Bartın İşi Tel Sarma mahreç işareti olarak 4 Şubat 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Bartın İşi Tel Sarma ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bartın İşi Tel Sarma ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Denetimler; Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün koordinatörlüğünde ve Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile Bartın Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünden konuda uzman ikişer kişinin katılacağı toplam 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerek duyulduğunda veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Üretimde kullanılan malzemeler ile araç ve gereçlerin uygunluğu.
Desen, desenin uygulanması ve işlenmesi, kenar kıvırma ve köşe çevirme aşamalarını kapsayan üretim metoduna uygunluk. Bartın İşi Tel Sarma ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
