Coğrafi işaretli ürün · Tokat
Tokat Bileziği, Tokat’ta altın tellerden hazırlanan burgu, zincir ve üçgen örgülerin farklı sıralarda birleştirilmesiyle yapılır. Toka veya kaş adı verilen kilit sistemi bulunur; ortalama ağırlığı 80–110 g’dır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu nedir?
Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu, altın külçelerin eritilip çubuk haline getirilmesinden sonra silindirden geçirilerek elde edilen tellerin işlenmesiyle yapılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Burgu, zincir ve üçgen teller
Hadde adı verilen aletten geçirilen altın teller el mengenesinde bükülerek burgu, zincir ve üçgen adı verilen teller elde edilir.
Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu, farklı sıralarda bükülerek hazırlanmış olan tellere, toka / kaş denilen kilit sistemi takılır.
Ağırlık, sıra sayıları ve bilezik çeşitleri
Ortalama ağırlığı 80–110 g’dır.
Örme tellerin değişik sayılarda kullanılmasıyla, 5, 7 veya 9 sıralı olmak üzere 4 farklı Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu üretilir.
Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu çeşitleri ve üretiminde kullanılan üçgen, burgu ve zincirlerin kullanım sayıları aşağıdaki gibidir.
Tokat Bileziği / Örme Tel Çeşitleri ve Kullanım Sayısı Mengil Kolluğu Sıra Sayısı Üçgen Burgu Zincir 3 2 2 1 5 3 4 2 7 4 6 3 9 5 8 4 Tablo
Coğrafi sınıra özgü üretim metodunun her aşaması, ustalık becerisi gerektirir.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Sıra sayısı | Üçgen | Burgu | Zincir |
|---|---|---|---|
| 3 | 2 | 2 | 1 |
| 5 | 3 | 4 | 2 |
| 7 | 4 | 6 | 3 |
| 9 | 5 | 8 | 4 |
Nasıl üretilir?
Burgu, zincir ve üçgen örgülerin hazırlanması
Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu üretiminde öncelikle altın külçeler eritilerek kalıplara dökülür, kalın tel (çubuk) haline getirilir. Sülfürik asit çözeltisine daldırılır. Çubuk haline getirilen altın daha sonra tel silindiri makinesinden geçirilerek inceltilir. Silindirden çıkan teller tavlanıp balmumuna batırılarak farklı kalınlıklarda teller elde edilir.
Kare şeklindeki teller haddeleme cihazından çekilerek yapılacak bileziğin gramajına bağlı olarak 50–75 mikron kalınlığında silindir hale getirilir. İnceltilen teller yumuşayıncaya kadar tekrar tavlanır.
**Burgu Yapımı:** Tavlanan tel ikiye katlanır ve bir ucu mengeneye sabitlenir ve diğer ucu matkapla iki defa sağa bükülerek burgu tel haline getirilir.
**Zincir Yapımı:** Burgu tel ikiye katlanır ve uçlarından mengeneye tutturulur. İkili burgu tel, aparat kullanılarak sola bükülerek zincir haline getirilir.
**Üçgen Yapımı:** Zincir tel tavlanır ve tekrar sola bükülerek üçgen (üç köşeli) haline getirilir. Burgu, zincir ve üçgen şeklinde yapılan 3 örme tel, Tokat Bileziğin / Tokat Mengil Kolluğunun temel kısımlarını oluşturur. Bu örme tellerin değişik sayılarda kullanılmasıyla 3, 5, 7 veya 9 sıralı olmak üzere 4 farklı Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu üretilir.
7 sıralı Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu Yapımı: Üretilecek bileziğin çapına (5,2–7,2 cm) göre 3 adet zincir, 4 adet üçgen ve 6 adet burgu hazırlanır ve belirli uzunlukta kesilir.
Örgülerin birleştirilmesi ve kilit
Kesilen örme teller halka haline getirilerek uçları kaynatılır. Tüm malzemeler tekrar tavlanır ve renginin açılması için hidroklorik asit çözeltisi içine daldırılıp çıkartılır. Çember halindeki örme teller en dıştan başlayarak üçgen – burgu – zincir – burgu – üçgen – burgu – zincir – burgu – üçgen – burgu -zincir – burgu – üçgen sırasıyla birleştirme aparatına geçirilir.
7 sıralı bileziğin dizilişi Birleştirme aparatı üzerinde bulunan 3 noktada tel örgülerin sıkı olarak bir arada kalmalarını sağlamak amacıyla bileziğin iç kısmına ince altın kemer (kuşak) konur ve kuşaklar bileziğe kaynatılır. Örme tellerin çember haline getirilmesi sırasında yapılan kaynak yerinden eşit mesafede iki noktadan kıl testereyle kesilerek bilezik birleştirme aparatından çıkarılır.
Tokat Bileziğinin / Tokat Mengil Kolluğunun kilit (kaş) kısmı, yani bileziğin iki ucunu birleştiren kilidin iki yanı kum döküm tekniğiyle yapılır. Dökümü yapılan altın kilit mekanizmaları bileziğin iki ucuna kaynak yapılır ve ardından iki tarafa da toka konulur. İki parçadan oluşan toka, bilezik kilitlendiğinde kalp şeklini alır.
Bilezik hidroklorik asit çözeltisine 1–2 saniye daldırılıp çıkarılır, üzeri fırçalanıp, temizlenir ve tekrar temiz hidroklorik asit çözeltisine daldırılıp çıkarılarak ve istenilen rengin elde edilmesi sağlanır. Daha parlak olması istenirse yaldız suyuna daldırılıp çıkarılır. Bilezik şekli verilen ve renk verme işlemi tamamlanan bilezik, kalem odasına alınır. Bileziklerin tokaları, elmas kalem ile oyulur/yontulur ve şekillendirilir.
Bu işlemin tamamlanmasıyla birlikte, Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu takı olarak kullanıma hazır hale gelmiştir. 3, 5 ve 9 sıra sayılı Tokat Bileziğinin / Tokat Mengil Kolluğunun üretimi, yukarıdaki tabloda verilen örme tel sayılarına uygun olarak aynı yöntemle gerçekleştirilir.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğunun geçmişi eskiye dayanır ve coğrafi sınıra özgü üretim metodunun her aşaması ustalık becerisi gerektirir. Bu sebeplerle Tokat ili ile ün bağı bulunan Tokat Bileziği/Tokat Mengil Kolluğunun tüm üretim aşamaları belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Farklı Tokat Bileziği / Mengil Kolluğu üretiminde kullanılan örme tel sayıları Tokat Bileziğinin / Tokat Mengil Kolluğunun geçmişi, yüz yıldan öncesine dayanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sicilin giriş cümlesi 5, 7 veya 9 sıra sayarken dört çeşitten söz eder; tablo ve üretim açıklaması 3 sıralı modeli de içerir. Üç sıralı model tabloda korunmuştur.
819 tescil numaralı Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu mahreç işareti olarak 6 Ağustos 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler, Tokat Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde ve Tokat Ticaret ve Sanayi Odası, Tokat Belediyesi ile Tokat İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden ürün konusunda uzman en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler yılda 1 kez düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet üzerine her zaman yapılır. Denetlenecek kriterler aşağıdaki gibidir: Kullanılan malzemelerin uygunluğu. Üretim metoduna uygunluk.
Tokat Bileziği / Tokat Mengil Kolluğu ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
